100 • 21 Қараша, 2019

Таралым һәм қаралым

27 реткөрсетілді

Сандық технологияға сұраныс артып, сарытап болған басылымдар сөрелерде сол күйі сатылмай қалып жатқан тұста таралым туралы әңгіме қозғаудың өзі қаншалықты маңызды еді? Осы мақалаға отырар алдында дәл осындай қалың ойдың қақпақылында қалып қойған жайымыз бар-тын... 

Иә, таралым – газет біткеннің «тағ­дырын» шешетін бірден-бір негізгі фактор екендігін мойындасақ, онда интернетпен иық тіресе «жағаласып» күн кешіп жатқан «жанкешті» басы­лымдардың бүгінгі жай-күйін айтпай-ақ ұғынғандай боласыз.

Нарықта өндірілген кез келген тауа­р секілді газеттің де ғұмыры оның сатылымы мен таралымына тікелей байланысты. «Әр дәуірдің өз газеті болатыны сияқты, сол басылымдардың да өз оқырманы қосақтала туылатыны та­ғы бар», дейді біз үлгі тұтқан үлкен буын.

Ғибратты оймен астасқан ғақлия сөздің басылымы өзінің ғасырлық ғұмырында оқырманнан кенде болып көрген емес. Айтылған сөзі ала­шының құлағына анық жетіп жатты. Бұл газет шығару мис­сия­сындағы басты мақсаттың орын­­далғандығын аңғарт­са керек. Өті­міз жарылып кетсе де, мына нәр­сені мойындауға тиіспіз, қазақ бас­пасөзі тек қазақ оқырманына ғана қарыздар! Сондықтан біз үшін ойлы оқырманның орны бөлек. Олардан асқан олжа бола қоймас...

Ұлтына ұлағатты сөз ұсынған «Ұшқынның» заңды мұрагері болып есеп­телетін «Егеменнің» жүріп өткен жүз жылдық жолы – қатпарлы қазақ тари­хының тасқа қашалған шынайы шежіресі. Парақтаған сайын парасат пен пайым төгіліп түсетін ескі газет­терден әр жылдардың есебін алып көр­дік. Талай жылдардың табы сің­ген ті­гінділерден әр он жыл сайын­ғы оқыр­ман санын нақтылауға тырыс­тық.

Соның барысында 500 ғана таралыммен таралған басылымның бір­те-бірте оқырманы қосылып, та­­нымалдығының арта түскенін анық­­тадық. Әйтпесе араға он жыл салғанда, яғни 1929 жылы газет тиражы 10 мыңның үстіне шығар ма еді. Содан әрі таралымда тек өсу процесі байқалады. Газет 1939 жылы – 57 мың дана, 1949 жылы – 65 мың дана, ал 1959 жылы – 88 мың данамен жарыққа шығып отырыпты. Басына бақ қонған басылым «жүзмыңыншы» оқырманынан 1969 жылдың өзінде-ақ сүйінші сұрап үлгерген. Тіпті, сол жылғы таралым 130 мыңнан да асып жығылыпты. Одан кейінгі он­жылдықтарда да тұрақты өсу тір­келген. Мәселен, 1979 жылы оқырман саны 143 мыңға жетіпті. Ұлт жанашырына айналып, айрандай ұйы­ған газет ұжымы «екіжүзмыңдық» межені егемендіктің елең-алаңында-ақ еңсерген болып шықты. Бұл – 1989 жыл болатын. Тек тәуелсіздіктің ал­ғашқы жылдарында ғана оқырман қарасы сәл ортайыңқыраған. Қар­жы­лық қиыншылық қыспаққа ал­ған, оның үстіне газет редакциясы Арқаға қоныс аударып, астан-кес­тен болып жатқан 1999 жылы «ел газетінің» оқырманы 50 мыңның айна­ласына ғана шоғырланыпты. Тағы бір онжылдықты артқа таста­ғанда (2009 жылы) қазақ баспасөзі­нің қарашаңырағы саналатын ба­сы­­лымның таралымы 150395 да­наға дейін өскен. Таралымның ең ша­рықтаған жылы – ол 2016 жыл екен. Бұл жылғы таралым – 210932 дана. Ал жүз жылдық мерейтойын атап өткелі отырған іргелі ұжымның биылғы «табысы» – 193070 дана.

Міне, «екі жүз мыңның» айналасында тұрақты оқырманы бар «Егеменнің» ендігі жерде екінші тынысы ашылғандай. Ол – газеттің сайт­тағы нұсқасы еді. Бояу иісі бұр­қыраған басылымды қолға алып оқымаса да, бедер-бейнесі бөлекше газетті әркім үйі мен жұмысынан шықпай-ақ, тіпті, шетелде жүріп те телефонымен «аударып-төңкеріп» ақтара беретін заман туды.

2005 жылдың соңын ала «egemen.kz» домені бойынша тіркелген ин­тернет-порталдың да игілігін көріп жатқан исі қазақ баласы жетерлік. Әу баста күніне 300 қаралыммен ғана басталған виртуальды газет жұмысы бүгінде бар жақсысын 10 мыңның үстіндегі пайдаланушы­сымен күнделікті бөлісіп отыр. Ин­тернеттегі жұмыс басталған жылғы қаралым – 18 мың адамды құраса, 2018 жылы бұл көрсеткіш – 3844122 адамға жеткен. Ал «Google.analytics»-тің берген мәліметтері бойынша биылғы жылдың қарашасына дейінгі сайтқа кірген оқырман саны 3490331-ге жетіп жығылды. Міне, газеттен бөлек, «Егеменнің» интернеттегі «игілігіне» осыншама пайдаланушы ортақ­тасып отыр. Тәңір тілеуімізді берсе, келер жылға дейін 4 миллионға да таяйтын түріміз бар. Бұл – ұлттық мүдде жолында ұйысқан ұжымның ортақ жеңісі.

Бұқарасына бедерлі сөз бере ал­ған басылымның ғана бәсі биік болатыны бесенеден белгілі. Ел­діктің үні «Егеменнің» ендігі жер­де де бағындырар биігі еңсегей бол­ғай! Қасиет қонған қастерлі қара ша­ңырақтың ойлы оқырманы әсте ортаймасын деп тілейік. Барша қазақтың «көзі, құлағы һәм тілі» бола білген газеттің айтары анық, бояуы қанық болсын!

 

Амангелді ҚИЯС,

«Egemen Qazaqstan»

Соңғы жаңалықтар

Ауыр атлеттер Катарға аттанады

Ауыр атлетика • Кеше

Көпбалалыларға көмек

Аймақтар • Кеше

Күлкі керуені № 22

Руханият • Кеше

Фариза ақынның ұстазы

Руханият • Кеше

Ұқсас жаңалықтар