Руханият • 29 Қаңтар, 2020

Ардагерлеріміздің ерлігі ел сүйіспеншілігіне әбден лайық

100 реткөрсетілді

«Күркіреп күндей өтті ғой соғыс...» (Қасым Аманжолов). Иә, ақын жырлағандай, күркіреп өткен, қаншама адамды шалғындай жапырып, дүниені астаң-кестең еткен, бес жыл бойы, дәлірегі 1418 күн, 1418 түн талайды қар жастандырып, мұз төсендірген сұрапыл Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталғанына биыл – 75 жыл.
Екінші жаһандық соғыста бақилық болған ардагерлерімізге тағзым етіп, оларды әрдайым естен шығармау, ал арамызда жүргендеріне барынша жағдай жасау барша қазақстандықтың айнымас парызына айналған... Осы орайда бүгін біз «Қазақстан Республикасы ардагерлер ұйымы» республикалық қоғамдық бірлестігі Орталық кеңесі төрағасының бірінші орынбасары Өмірзақ Озғанбаевпен әңгімелескен едік.

– Өмірзақ Озғанбайұлы, елі­міз биыл 1941-1945 жылдарды қамтыған соғыстағы Жеңістің 75 жылдығын кең ауқымда атап өткелі отыр... Бұл Жеңіске бұ­рын­ғы Кеңес Одағында жан-жақ­ты, әсі­ресе саяси-идеологиялық тұр­ғы­дан баса назар аударылғаны бел­­гілі. Сол сияқты қазіргі тәуелсіз елі­­­мізде де осы Жеңістің өзіндік ма­ңызы жоғалған жоқ. Бүгінгі заманауи, жаңаша көзқарастар биі­гінен қарағанда, мұның мәні неде?

– Жетпіс жылдан астам уақыт өмір сүрген Кеңес Одағын біз тағ­дырдың жазуымен отанымыз деп қа­былдадық. Ал өзің Отаным деп та­ныған елді қорғау – азаматтық міндет. Сондықтан 1941 жылы Кеңес Одағының басына күн туып, ел шетіне жау тигенде қазақстандықтар да атқа қонды. Осы соғысқа біздің республикамыздан 1 миллион 200 мың адам аттанды. Бұған елімізден еңбек батальондарына шақырылған 600 мыңнан астам адамды, сондай-ақ міндетті әс­кери борышын өтеп жүрген же­рінен майданға тартылған 170 мың жерлесімізді қосыңыз. Сонда соғысқа шақырылған қазақстандықтардың саны 2 миллионға жуықтайды. Олар­дың арасында тікелей соғыс қимыл­дарына қазақстандық 1 миллион 400 мыңға тарта жауынгер қатысқан. Олардың 601 мыңы туған жерге орал­ған жоқ.

Сонымен қатар соғыс қаупі төнген аймақтардан жедел түрде еліміздің аумағына көшіріліп әкелінген көп­теген стратегиялық маңызы зор зауыт­­ты іске қосып, олардан со­ғыс­­қа қажетті өнімдер шығару ісіне жұ­­мылдырылған жерлестеріміздің, ауыл шаруашылығы саласында еңбек еткен аналарымыздың, қарттар мен балалардың да сол қиын кезеңдерде Жеңісті жақындатуға қосқан үлесі орасан зор болғаны белгілі.

Негізінен, жаудан азат етілген көп­те­ген ел өздерін қорғап қаза тап­қан, сонда жерленген жауынгерлердің ұл­тына, дініне қарамай ерекше құрметпен қарау үрдісі сақталуда. Бұған жеке немесе бауырластар зиратына жерленген қазақстандық жауынгерлерге сол елдердің тарапынан көрсетіліп отырған тағзым-құрмет дәлел. Оның мыңдаған мысалын айтуға болады. Мәселен, Днепрден өту үшін болған шайқаста көрсеткен ерлігі үшін Кеңес Ода­ғының Батыры атағын алған Жұ­ма­ғали Қалдығараев Беларусь мем­лекетінің Мозырь қаласын азат ету барысында жалғыз өзі жаудың 6 танкісін жойған. Осы ерлігі үшін екінші мәрте Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынылған. Бірақ бұл атақ қайта берілмеген. Міне, қазақ батырына осы қалада ескерткіш орнатылған. Ба­тырдың басынан топырақ әкелуге бар­ған қазақстандық делегация жергілікті тұрғындардың оған деген ерекше ықыласына куә болған.

– Соғыс ардагерлерінің қатары сиреп келе жатқаны белгілі...

– Иә, бір өкініштісі, Ұлы Отан соғысына қатысқан ардагерлердің қатары күн өткен сайын азайып барады. Табиғаттың заңдылығы өз дегенін істемей тұрмайды... Бүгінде Қазақстанда 1200 соғыс ардагері бар. Олардың 300-ге жуығы соғыс мүгедегі. Арамызда жүрген соғыс ардагерлерінің жартысы төсекке таңылған. Олардың барлығы 90 жас­тан асқан. Осы тұста тыл ардагер­лері туралы да айта кетейін, олардың саны бүгінде еліміз бойынша 120 мыңға жуық.

– Соғыс ардагерлеріне қамқор­лық жасау, әлеуметтік-тұрмыстық жағдайына көмектесу мәселесі қан­дай деңгейде?

– Ардагерлердің барлығы мем­лекет­тік органдар мен ардагерлер ұйымдарының тарапынан ерекше қамқорлыққа алынған. Ұлы Отан соғысының ардагерлері заң бойынша салықтан босатылған, тұрғын үй­мен, жер және зейнетақымен қам­­тамасыз етілген. Сондай-ақ әлеу­­­меттік төлемдер стандарттары бойын­ша қолдау шараларының кеше­нін алады. Соғыс ардагерлеріне арнал­ған әлеуметтік қызметтер көмек көр­сету­дің тиімділігін арттыруға бағыт­талған.

Айта кетейік, Қазақстанда Же­ңіс­тің 75 жылдығына орай Ұлы Отан соғысының ардагерлері мен мүге­дектеріне берілетін біржолғы төлем­дердің мөлшері теңестірілетіні белгілі болып отыр.

«Ардагерлер ұйымы» Орталық кеңесінің әлеуметтік және тұрмыстық мәселелері жөніндегі тұрақты ко­миссиясының отырыстарында арда­герлерді әлеуметтік қорғаудың өзек­ті мәселелері талқыланады. Тал­қы­­ланатын тақырыптар бойынша материалдарды осы комиссия мү­шелері дайындайды, олар ардагерлер мен зейнеткерлердің проблемаларын жергілікті жерде зерттейді. Талқылау нәтижелері бойынша Ұлы Отан соғысының ардагерлері мен оларға теңестірілген адамдар үшін тұрғын үй жағдайларын, тұр­мыстық, медициналық және мәде­ни қызметтерді жақсарту бойынша ұсыныстар жасалды. Осыған ұқсас жұмыс облыстық ардагерлер кеңесінде де жүргізілуде.

Ардагерлердің Орталық кеңесі дәстүрлі түрде 1 қазан – Халықаралық қарттар күнін кең ауқымда атап өтеді. Біз бұл атаулы датаны бір күн­мен ғана шектемей, айлық акция ретінде ұйымдастырып келеміз. Оған барлық аймақтар белсене қа­тысады. Осы акцияға еріктілер ұйым­дары, еліміздің мектептері мен кол­ледждерінің оқушылары атсалысады. Акция міндеттерінің бірі – арда­герлердің материалдық, мәдени және тұрмыстық жағдайларын көр­сететін әлеуметтік карталарының ай­мақтық кеңестерде болуы және мемлекеттік органдар арқылы анық­талған қиындықтарды жою бойынша шаралар қабылдау.

Жалпы, ардагерлердің барлық өтініштері мұқият қаралып, олардың хат­тары мен өтініштері тіркеліп, түсін­дірулер мен жауаптар беріледі. Бұл жұмысты Орталық кеңес және барлық ардагерлер ұйымдары тұрақты негізде жүргізеді.

Бірде-бір өтініш жауапсыз қал­майды, тіпті егер мәселе оң шешімін таба алмаса да, азаматқа жан-жақ­ты заңгерлік кеңестер беріледі. Көп­те­ген өтініш келушінің жеке қабыл­дауында шешіледі. Әрине бірінші кезекте Отан қорғаушыла­рының ерлік істерін есте сақтау шаралары тұрады.

– Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағының Батыры ата­ғын алған қазақстандық арыс­тардан кімдер бар?

– Бұл соғыста республикамыздың ерекше ерлігімен көзге түскен 500-ден астам жауынгері Кеңес Ода­ғының Батыры атағын иеленген. Қазақ­стандық 4 ұшқыш: Талғат Бигелдинов, Леонид Беда, Иван Пав­лов, Сергей Луганский Кеңес Одағы­ның Батыры атағын 2 мәрте алды.

Өкінішке қарай, бүгінде 1941-1945 жылдардағы соғыста Кеңес Одағының Батыры атанғандардан ешкім қал­мады...

Кейбір әділетсіздіктердің, көз жұма қараудың кесірінен осындай жо­ғары атақ ала алмай қалғандар қан­шама десеңізші... Әйтпесе, бұл санаттағылардың қатары бұдан да көп болатын еді. Осы арада айта кетейін, тарихшы Берік Әбдіғалиұлы Nur Otan партиясымен бірлесіп «Ұмытылған Қаһармандар» – «Забытые Герои» атты кітап шығарды. Онда Кеңес Одағының Батыры атағына ерекше ерлігі үшін ұсынылған 133 қазақ­стандықтың есімдері, олардың ер­лік­­терін растайтын командирлер, негі­зінен полк командирлері қол қой­ған құжаттар берілген. Алай­да олардың ешқайсысы Кеңес Ода­ғының Батыры атағын алған жоқ. Беріл­ген мәліметтерге сүйене отырып, Орталық кеңес осы кітапта көр­­сетілген батырлардың есімдерін олар­­дың кіші отандарындағы көше­лер мен мектептерге беру жөнінде туыстарының ұсыныстарын атқару­шы органдарға жеткізуді көздеп отыр.

– «Соғыс балалары» деген атау арагідік болса да айтылып қалады. Олар кімдер?

– 1941-1945 жылдардағы соғыс кезінде кем дегенде 6 ай жұмыс істеген балалар «соғыс балаларына» жатады. Соғыс ауыртпалықтары балаларға оңай тиген жоқ.  Балалар, жасөспірімдер төзімсіз жағдайда өмір сүрді, ашқұрсақ жүріп жұмыс істеді, соғысты, партизан болды. «Соғыс балаларының» жағдайы туралы да ойланатын кез келді деп ойлаймын.

– Соғыс ардагерлерінің өнегелі өмір жолын өскелең ұрпақты па­триотизмге, Отанды сүюге, қиын­дықтарға төтеп бере білуге тәрбие­леу ісіне құрал ретінде пайдалану маңызды. Бұл жөнінде не айтасыз?

– Иә, елін, жерін қорғауда ерен ерлік көрсеткен тұлғалардың өмі­рін дәріптеу, насихаттау жастарды жақсылыққа, отаншылдыққа тәр­биелеудің тиімді құралы. Біз өз жұ­мысымызда осы бағытқа ерекше көңіл бөліп келеміз. Сондықтан мек­тептерде, колледждерде, универ­си­теттерде, кәсіпорындарда, мем­ле­кеттік мекемелерде, бизнес құ­ры­лым­­дарда әскери-патриоттық тақы­рыпта дөңгелек үстелдер, конферен­циялар, семинарлар, кездесу­лер, пікір­таластар, сайыс­тар ұйымдас­тыруды күн тәртібімізден түсірген емеспіз.

Жастарға патриоттық тәрбие беру мәселелері республикалық, об­­­­лы­с­тық және аудандық ардагерлер ұйымдарының президиумдары мен пленумдарында тұрақты қара­лады. Мәселен, былтыр, 26 сәуір­де «Ардагерлер ұйымы» Орта­лық кеңесі президиумының отырысында «Алматы қаласы Медеу ауданы Ардагерлер Кеңесінің жастарды па­­триоттық тәрбиелеудегі жұмыс тәжірибесі туралы» мәселе қаралды. Онда қабылданған қаулы ардагерлер ұйымдарының осы бағыттағы қызметін жандандыру қажеттілігін көрсетеді.

– Жеңістің 75 жылдығын атап өтуге қатысты дайындық жұмыс­тары қандай деңгейде жүргізілуде?

– Жеңіс күнін мерекелеу еліміз­де әрдайым жоғары деңгейде ұйым­дас­тырылып келеді. Бұл үрдіс Жеңіс­тің 75 жылдығын атап өту барысында жалғасын табатыны сөзсіз. Қа­зіргі таңда Үкіметтің жоспары қабы­лданды. Онда негізінен дәстүрлі си­пат­тағы мәселелер қамтылған. Бұл мерейтойлық шараларда халықтар достығының, бірлік пен ынтымақ, қоғамдық келісімнің маңыздылығы ерекше атап көрсетілмек. Жалпы, Жеңістің 75 жылдығына орай 67 іс-шара жоспарланған. Оның ішінде ең бастысы Әскери шеру болмақ. Қазір осы парадқа соғыс ардагерлерін қатыс­тыру мәселесін пысықтап жа­тыр­мыз. Олардың келіп-кету шығын­дары жергілікті бюджетке жүктелген.

Сонымен қатар 75 жылдық аясында соғыс кезінде қаза тапқан қа­зақстандық жауынгерлердің жер­ленген жерлерін анықтау ісіне басым­дық берілмек. Осы орайда айта ке­тейін, қазіргі таңда «Ардагерлер туралы» заң жобасы әзірленіп жатыр. Ол Парламентке ұсынылады деп күтілуде. Құдай қалап, бұл заң жобасы 9 мамырға дейін қабылданса, арда­герлер үшін үлкен жаңалық болар еді. Қазір Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі осы заң жобасының бір нұсқасын әзір­леді. Ол арқылы ардагерлердің тұрмыс­тық, әлеуметтік жағдайы қайта қарас­тырылады деп күтілуде.

Қазіргі таңда жат жерде қалған аталарының сүйегін іздеп жүрген отан­дастарымыз өте көп. Оларға мемлекет тарапынан заңнамалық тұрғыда қолдау көрсетілуі керек. Бүгінгі кезде жекелеген азаматтар өздерінің жеке байланыстары арқылы әрекет етуде. Енді бұл мәселе заңнамалық тұрғыда рет­телсе, қанеки. Біздің майданда қа­за тапқан қазақстандықтардың басым бөлігінің сүйегі ТМД аумағында жатыр. Меніңше, еліміздің ТМД елдерімен қатынасы өте жақсы. Атал­ған мәселені құжат жүзінде рет­теуге әбден болады. Сондықтан әлгі заң жобасында осы мәселе де қамтылады деген үмітіміз бар. Үмітіміз ақталса, аталарын іздеген азаматтарымызға үлкен жеңілдік болатыны сөзсіз.

Өткен жылғы 26 сәуірде Республи­калық ардагерлер ұйымының кезекті пленумында ел жұртшылығының қатысуымен Жеңістің 75 жылдығын мерекелеуге дайындық мәселесі қаралды. Барлық міндеттер ТМД-ға мүше елдердің президенттері Кеңе­сінің шешімімен 2018 жылдың 28 қыр­күйегінде бекітілген «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 75 жылдық мерейтойына дайындық және оны өткізу жөніндегі негізгі іс-шаралар жоспары» және оны жүзеге асырудың үкіметтік жоспары аясында нақтыланды.

Сондай-ақ биыл елімізден шық­қан Кеңес Одағы Батырларының арасын­дағы бірқатар тұлғаның 100 жыл­дық мерейтойлары Жеңістің 75 жыл­дығымен қатар келіп отыр. Олар: Ағаділ Сухамбаев, Әбу Досмұхам­бетов, Жәлел Қизатұлы, Қожабай Жазықов, Леонид Беда (Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры), Нағи Ілиясов, Сұлтан Баймағамбетов, Төлеген Тоқтаров. Осы шаралардың да лайықты деңгейде өтуіне атсалысу жоспарымызда бар.

Қосымша айта кетейін, Жеңістің 75 жыл­дығына арнайы облыстар мен аудандар орталықтарында арда­герлердің құрметіне салынған аллеяларды, басқа да нысандарды тазалау, әрлеу, олардың табиғаттың әсерінен бұзылған жерлерін қалпына келтіру, сондай-ақ ардагерлердің зираттарына күтім жасау басты назарымызда болмақ.

Қысқасы, соғыс ардагерлерін, тыл еңбеккерлері мен фашизмді жеңуге үлес қосқан қазақстандықтарды құр­меттеу – парыз. Бірде-бір ардагер назардан тыс қалмауы керек. Жеңістің 75 жылдығына орай көп­теген жұмыс атқарылуда. Біздің жауынгер-ардагерлеріміздің ерлігі халық сүйіспеншілігіне әбден лайық.

 

Әңгімелескен

Жолдыбай БАЗАР,

«Egemen Qazaqstan»

 

Соңғы жаңалықтар

Театрдың онлайн тартуы

Руханият • Бүгін, 20:42

Үй жануарынан вирус жұға ма?

Коронавирус • Бүгін, 18:39

Алтын қорымыз көбейіп келе жатыр

Қазақстан • Бүгін, 17:30

Ақмолада тағы бір науқас анықталды

Коронавирус • Бүгін, 16:07

Тасқынның бүгінгі ахуалы

Аймақтар • Бүгін, 15:42

Салехардтан келген циклон

Аймақтар • Бүгін, 15:30

Елордада жалпы жағдай тұрақты

Коронавирус • Бүгін, 14:50

Футбол маусымы жалғаса ма?

Спорт • Бүгін, 14:48

Ұқсас жаңалықтар