Білім • 23 Шілде, 2020

Балдырғандар «Әліппемен» қайта қауышады

68 рет көрсетілді

Ғылымның анасына айнал­ған «Әліппе» 105 жыл­­­дан кейін, яғни 2016 жыл­­­дан бастап мектеп та­­бал­дырығын аттайтын оқу­шы­ларға оқытыл­майтын болып, оның орнына «Сауат ашу» оқулығы ен­гі­зілген еді. Бұл шешім қоғам арасында үлкен дау тудырды.

Сурет «Егемен Қазақстанның» архивінен алынды

Тіпті ата-аналар «Бұрын әліп­­пемен қоштасатын едік, ен­ді сауат ашумен қоштасамыз» деп атүсті шешімге сын тақты. Сол сәтте еліміздің бас басылы­мы алғашқылардың бірі болып «Әліппе» неден жазықты болды?» деген мақала жариялады. Міне, енді бұл мәселеге де нүк­те қойылып, ғасырлық басылым көтерген түйткілдің түйіні толы­ғымен тарқатылмақ.

Әліппе оқулығы мектеп бағ­дар­ламасынан алынып тастал­ғаннан бері ұдайы көтеріліп келе жатқан мәселе Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев­тың қатысуымен өткен Тамыз кеңесінде шешімін тауып, Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов 2021 жылы «Әліп­пенің» қайтыралатынын мәлім­деген-ді. Жақында сондағы сөзінің заңды күшіне енгені туралы министр өзінің әлеуметтік желідегі ресми парақшасында: «Мемлекеттік жалпыға мін­детті стандартқа өзгерістер енгі­зіліп, Әділет министрлігінде тір­кеу­ден өтті. Ондағы маңызды жаңалықтардың бірі – келесі 2021 оқу жылында бірінші сынып оқушылары «Сауат ашу» пәнінің орнына «Әліппе» мен «Ана тілін» оқиды. Бірінші сынып оқушылары оқу жылының бастапқы екі тоқсанында «Әліп­пе» бағдарламасын оқыса, қалған екі тоқсанда «Ана тілі» пәнін оқиды. Айта кетейін, «Әліппе» Ах­мет Байтұрсынұлының әдісте­месі негізінде әзірленеді», деп жазды.

«Әліппенің» терең тарихы ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының ерен еңбегінен бастау алады. Ол 1910 жылы қазақ балаларына арнал­ған әліппе оқулығын жазды, осы жұмысы «Оқу құралы» деген атпен 1912-1925 жылдар аралығында он шақты рет басылып шығыпты.

Филология ғылымдарының докторы Орынай Сағынғалиқызы А.Байтұрсынұлының әліппесі мен қазіргі әліппенің арасында айтарлықтай айырмашылық бар екенін айтады. «А.Байтұрсынұлы өзінің оқу құралын жүйелі жазған. Сол уақыттың өзінде әріп­­терді үйретудің әдемі әдісте­месі қалыптасып үлгерген. Ол әріп­тен бұрын дыбысты, дыбыс­тау­ды үйреткен. Әріпке көшкен­де бірінші «А» әрпін, кейін «Р» әрпін танытқан. Яғни бұл жүйеде қазіргі әліппе оқулық­тарындағыдай әліпби бойынша үйретіп шықпайды. Бір-екі дауыс­сыз дыбыстан кейін қайтадан «О» дауысты дыбысын қосқан. Сонда оқушы әуелде «ара», «нан» артынша «ора», «оран» деген сөздерді құрай алады. Осы арқылы балаға әріпті танытып қана қоймай, оның сөздік қорын молайтып отырған. Ең кереметі – бүгінгі әліппедегідей «Р» әрпіне радионың емес, иттің суретін салып қойған. Ит «р-р-р» деп дыбыс шығарады. Сол сияқты «З» әрпіне зырылдауықтың емес, араның суретін берген. Өйткені ара «з-з-з» деп ызыңдайды», дейді филолог.

Ақиық ақын Мұқағалиша айт­қанда, «әліппе бар кітапқа бас болған». Оны білім есігін аш­қан әр бала бар кітаптан бұрын қол­ға алуы керек. Сондықтан «әліп­пенің әлегі» осымен аяқталып, терең тамырынан нәр алар «әліп­­пенің әлемі» әрлене түссін де­мек­піз.

Соңғы жаңалықтар

Қазақтың Қыз Жібегі

Руханият • Кеше

Азаттық архитекторы

Елбасы • Кеше

Ақ боранның азаптары

Аймақтар • Кеше

Адам өмірі үшін арпалыс

Аймақтар • Кеше

Ұқсас жаңалықтар