Айдана ШОТБАЙҚЫЗЫ«Egemen Qazaqstan»
389 материал табылды

Қоғам • 25 Ақпан, 2021

Демографиялық дүмпу: Себеп не, болжам қандай?

Елімізде бала туу бойынша рекордтық көрсеткіш жаңарды. 2019 жылы 403 064 сәби дүние есігін ашса, алдын ала деректер бойынша 2020 жылы Қазақстанда 425,6 мың бала туған. Бұған дейін ең көп бала туу жағдайы 1987 жылы тіркелген. Сол жылы 417 мың нәресте дүниеге келіпті. Демек, демографиялық дүмпу бұл жолы 8,5 мың адамға артық болып отыр. Көрсеткіштердің күрт артуына не себеп болды?

Білім • 23 Ақпан, 2021

Білімге мұқтаж ерекше балаларға карантиннің кесірі тиіп отыр

Жаһандық білім сарапшылары пандемия жайлағалы білімдегі дағдарыстың басталғанын ай­тып, дабыл қағып жатыр. Жа­қында жарияланған PISA – Білім алушылардың жетісті­гін халықаралық бағалау бағдар­ла­масының көрсеткіштері қашық­тан оқытудың 3 айдағы нәти­жесі бойынша дамыған елдердің өзінде білім сапасының айтарлықтай нашарлап кеткенін көрсетті. Мәселен, әлемде білім беру сапасы жөнінен алдыңғы қатар­дан түспейтін Аустралия оқушы­ларының математикалық сауат­тылығы 16,7%, ал оқу сауат­тылығы 11,5%-ға төмен­депті. Ал­пауыт АҚШ-та 2019-2020 жыл­дар бойынша білім алушы­лардың көрсет­кіші математи­кадан 30%, оқу сауат­ты­лығынан тіпті 50%-ға нашарлап кеткен.

Қоғам • 17 Ақпан, 2021

«Жыртқыш журналдарға» жем бола береміз бе?

Жақында ғылым метрикасымен айналысатын әлемдегі жетекші журналдардың бірі Scientometrics басылымында көлемді зерттеу мақала жарияланды. Онда 2015-2017 жылдар аралығында Scopus базасында жарияланған ғалымдардың еңбектеріне жүргізілген сараптаманың қорытындысы беріліпті. Аталған нәтиже бойынша Қазақстан «жыртқыш журналдарға» мақала жариялағыш 20 елдің қатарына қосылған. Шын мәнінде бұл – мемлекетіміздің ғылыми әлеуетіне деген оң көзқарасқа нұқсан келтіретін жағдай. Нашар көрсеткіштермен алға шығып кетуіміздің себебі неде? Мұндай мәселенің шешімі қандай?

Технология • 17 Ақпан, 2021

Зымыран апаттарының зардабын зерттеді

Ғалымдар «Байқоңыр» ғарыш айлағынан ұшырылған зымырандар апа­тының экологиялық зардабын зерттеді. Зерттеуге 1999-2018 жылдар аралығындағы 6 апат арқау болған. Зерттеудің қоры­тынды мәліметтері Environmental Pollution ғылыми журналына жарияланды.

Медицина • 17 Ақпан, 2021

Жаңа тест-жүйе коронавирусты 15 минутта анықтайды

Қазақстандық жас ғалым, биолог Болат Сұлтанқұлов жарты жыл бұрын әлеуметтік желідегі па­рақ­шасында ағзадағы вирусқа қарсы антиденені емес, синтетикалық нано­дененің негізінде нақ корона­ви­рустың өзін анықтайтын экспресс тест-жүйесін жасауға болатынын мәлімдеді. Оның осы мәлімдемесі жан-жақты қолдауға ие болды. Кейіпкеріміз 6 ай тынымсыз еңбек етіп, нәтижесінде қандай да бір құрал-жабдықсыз-ақ COVID-19-ды 15 минуттың ішінде анықтайтын тест-жүйені әзірлеп шықты.

Білім • 02 Ақпан, 2021

Бала шақтан болашақты барласақ

Ұрпағымен мыңжасайтынын ұғынған адамзат қай заманда да болашағы болатұғын балалардың қамын ойлап күн кешкен. Осы идеология әр мемлекеттің саясатында көрініс табады. Соның бір айғағы, қазірде дамыған елдер мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуға ерекше көңіл бөледі. Өйткені барлық білім беру жүйесінің іргетасы, бұлақтың бастауы – балабақшада.

Руханият • 01 Ақпан, 2021

Азаттық деп ұрандатқан газет

Әлі тәуелсіздік алмай тұрғанда шыққан «Егеменді Қазақ­станның» 20 мыңыншы нөмірін қолға алдық. Назары­мыз бірден үлкен жазумен жазылған газет атауы­ның тө­бесіндегі «Азаттық. Теңдік. Туыстық!» деген ұранға түс­ті. Ал осы ұран азаттық аңсаған елдің асқақ үні емей немене?!

Ғылым • 29 Қаңтар, 2021

Отандық вакцина оң көрсеткіштерге ие

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жақында өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында отандық вакцинаны салдыратынын мәлімдеді. Бұл – отандық ғалымдардың еңбегіне деген сенімділік. Десек те қоғам арасындағы өз өнімімізге қатысты кейбір пікірлерге қарап үміттен гөрі күдік басым екенін көреміз. Ғылым мен әлеуеті шетелдіктермен теңдей ғалымдарымыздың насихаты жетпей жүрген шағында олардың тәжірибесіне деген сенімсіздіктің тууына түсіністік танытқан да жөн шығар. Ал осындай олқылықтың орнын толтыру көкейдегі көп сауалға жауап іздеуден басталады. Сондықтан біз клиникалық зерттеудің соңғы сатысында сынақтан өткізіліп жатқан QazCOVID-in вакцинасын әзірлеуші топтың жетекшісі, Биологиялық қауіпсіздік проб­лемалары ғылыми-зерттеу институтының басқарма төрағасы Күнсұлу Закарьяны аз-кем сөзге тарттық.

Ғылым • 29 Қаңтар, 2021

Карантин кезінде ауа тазарды ма?

Әлемді жайлаған қауіпті індет елімізге жетіп, жағдай ушық­қанда бәріміз «інге тығылған тышқанның» күйін кештік. Үйде оқшаулануды әлемде локдаун (lockdown – адамдар немесе қоғамдастықтың өзіне яки өзгелерге қауіп төн­дір­мес үшін өз орнында болуын талап ету, болмаса қатер­лі аймақ­тарға емін-еркін кіріп-шығуын шектеу саясаты) деп атайды. Сол локдаунда біз үйден шықпай отырсақ, ға­лымдар зертханада жүріп, көшеде көлік пен адам аяғының азаюы­нан ауаның қаншалықты тазаруы мүмкін екенін зерт­тепті.

Ғылым • 29 Қаңтар, 2021

Ғылымды білім саласынан бөлу керек пе?

Кез келген саланы дамыту арнайы әзірленіп, бекітілген мем­лекеттік бағдарламаға сәйкес жүргізіледі. Сондай маңызды құжаттың бірі – екі саланы қамтитын Білім беру мен ғылымды дамытудың 2020-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдар­ламасы. Құжат қос саланың мәселелерін 11 тақырыпқа бөліп қарас­тырған. Сол тақырыптың тек үшеуі – ғылымға, қалғаны білімге арналыпты.