Кәсібіне адалдығынан жаңылмаған Қасан Қамашев туралы бір үзік сыр
Қазақ елінің әр өңірі табиғи байлыққа, әсіресе, Менделеев кестесіндегі табиғи минералдарға өте бай. Соның ішінде, құрамында бор, калий, магний, бром, литий, рубидий, цезий секілді элементтер молынан кездесетін химиялық кен жыныстарын зерттеу мен игерудің маңызы айрықша дей аламыз. Қазақстандық ғалымдар еліміздегі 109 тұз күмбезінде калийдың, ал 24 тұз күмбезінде бордың мол қоры барын зерттеулерінде анықтаған. Жеті қат жер астындағы осындай табиғи байлықты көз майын тауыса зерттеушілердің бірі – Қасан Қамашев.
Кәсібіне адалдығынан жаңылмаған Қасан Қамашев туралы бір үзік сыр
Қазақ елінің әр өңірі табиғи байлыққа, әсіресе, Менделеев кестесіндегі табиғи минералдарға өте бай. Соның ішінде, құрамында бор, калий, магний, бром, литий, рубидий, цезий секілді элементтер молынан кездесетін химиялық кен жыныстарын зерттеу мен игерудің маңызы айрықша дей аламыз. Қазақстандық ғалымдар еліміздегі 109 тұз күмбезінде калийдың, ал 24 тұз күмбезінде бордың мол қоры барын зерттеулерінде анықтаған. Жеті қат жер астындағы осындай табиғи байлықты көз майын тауыса зерттеушілердің бірі – Қасан Қамашев.
Қасан Қамашевтың бала күнінен табиғи байлықты зерттеуге, игеруге аңсары ауды деуге болады. Өйткені, ол мектеп бітірісімен Қазақ тау-кен институтының тау-кен инженер-геолог мамандығына оқуға түсті. Содан бері кен іздеу ісіне белсене араласты. Оның 1957 жылдан бергі еңбек жолы Индер ауданындағы кен көздерін зерттеумен, игерумен өрбіп келеді. Оның өз кәсібін жетік білетіндігі 1964-1976 жылдары Батыс Қазақстан облысындағы Сәтимола күмбезіндегі тұзды қабаттарға жүргізілген барлау жұмыстар кезінде жарқырай көрінді. Сол жылдары аға геолог лауазымындағы Қ.Қамашевтың жетекшілігімен №25 ұңғыма бұрғыланып, құндылығы жоғары борат қоры табылды. Каспий маңы және Сәтимола күмбезіндегі бор, борлы-калийлі тұздарды іздеу, барлау мақсатында сала мамандарымен бірлесе 24 ғылыми еңбек жазды. Табиғи байлық қорлары туралы 16 рет геологиялық талдау қорытындысын жасапты. 1974 жылы Мәскеудің төрінде КСРО Ғылым академиясында Сәтимола кен орнына қатысты геологиялық талдауына жақсы баға берілді.
Кен іздеуден, өз кәсібіне адалдықтан жалықпаған Қ.Қамашевтың жемісті жұмысына кезінде Индер борат руднигінің директоры болған Құсайын Байбосынов «Қамашев – бұл Сәтимола» деп пікірін білдірген. ШҚ «Сатбор» ЖШС бас директоры Талғат Қасенов те тек Қазақстанда ғана емес, әлемде теңдесі жоқ «Сәтимола» кен орнын былайша сипаттайды. «Бұл – Қасан ағаның жас кезінде ашқан ең ірі кен орны. Бүгінде «Сәтимола» ел экономикасының өркен жаюына ықпал ететін ірі өндіріс орнына айналды. Таяуда Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде 75 жыл бойы жылына 25 миллион тонна кен өндірілетін жоба бекітілуі, сөйтіп, 45 жылдық жұмыс бағдарламасы сараптамадан өткізілуі көзделіп отыр», дейді қазба байлықты барлаудың үздігі атанған асқар таудай академик, алғашқы кен орнын ашушы ағасын ардақ тұта білетін Талғат Қасенов.
«Сатбор» басшысының айтуынша, қазір аталған кен орнына инвестиция тартылып жатыр. 2014-2017 жылдар аралығында «Сәтимола» кен орнында тау-кен өндірісі мен инфрақұрылымдық нысандар құрылысы аяқталмақ. Ал тау-кен өндірісінің негізгі жұмыстары 2017 жылдан 2089 жылға дейін жалғасын табады. Демек, Қасан Қамашевтың қатысуымен ашылған «Сәтимоланың» мол байлығы ел игілігіне жаратыла бермек.
Міне, мұны жеті қат жер астынан кен іздеген Қасан Қамашевтың тынымсыз еңбегінің жемісі дей аламыз. Күні-түні геологиялық карталарға үңіліп, геологиялық талдаулар қорытындыларын терең зерделеген Қасан аға бүгінде жан-жағына сексен жастың биігінен қуана көз тастайды. Индер топырағындағы мол байлықты ел қажетіне жаратудағы еңбегі еленіп, Индер ауданының құрметті азаматы атанды. Өзінің тау-кен өндірісін өркендетуге шежірелі жолын Талғат Қасеновтей ізбасары басқаратын ШҚ «Сатбор» ЖШС-да кеңесші қызметімен сәтті жалғастырып келеді. Толымды тәжірибесінен тәлім алып, Ресей, Украина секілді елдерде абыройлы еңбек етіп жүрген шәкірттері жиі хабарласып, ақыл-кеңесін сұрап тұрады. Маргаритадай өмірлік серігімен бірге ұл-қызынан тараған немере-жиендерінің шатты күлкісіне бөленіп отыр.
Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ,
«Егемен Қазақстан».
