Таным • 18 Мамыр, 2021

Адамзатқа қалтқысыз қызмет

28 рет көрсетілді

2021 жылдың дөңгелек даталарға толы жыл екенін ерекше атап өткеніміз дұрыс. Алдымен ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығы, сондай-ақ адамзаттың ғарышқа алғаш ұшқанына 60 жыл және Семей ядролық полигонының жабылуына – 30 жыл. Бұл орайда осы даталардың барлығына дерлік қатысы бар тұлға кім дегенде біз ойланбастан ұлы замандасымыз Олжас Сүлейменовтің есімін атаймыз.

1961 жылы 25 жасар Олжас өзінің «Адамға табын, Жер, енді» поэмасымен батыр Юрий Гагариннің ерлігін іс жүзінде қайталап, ғарыштық жылдамдықпен Кеңес Одағының поэтикалық олимпіне көтеріл­ді, өз кезегінде Андрей Вознесен­ский, Евгений Евтушенко, Роберт Рож­дественскийлермен қатар аталды. Ол сол кезде шынымен планеталық даңққа қол жеткізген алғашқы қазақ болып танылды.

Сүлейменов адамға және адамзатқа жанқиярлықпен қызмет ете отырып, келесі 60 жыл ішінде де осы ғарыштық биіктікте қалатынына біз кәміл сенеміз. Бұл Құдайдың көзі түскен тұлғаларына ғана берілетін қасиет. Қазақ халқының ұлы, күллі Жер шарының ұлы ақыны және азаматы – Олжас Сүлейменов уақыт пен кеңістікті бағындырған тұлға.

Олжастың бірегейлігі – оның поэзиясы мен қағидалары, сонымен бірге оның өте жарқын және батыл өмірінің бір-бірімен тоғысқандығында дер едік.  Мен бұған ең сүйікті қаламыз Алматыда 1964 жылы тамыздың шуақты күндерінің бірінде ақынмен алғаш кездескен күн­нен бастап куә болдым. Жаспын, Ленин­градтың студенті, Сүлейменовтің Ле­нин­градтағы және сол елдің басқа қала­дағы поэзия кештерінде туған даланың ерекше күшімен және жусан иісімен толтырылған өлеңдерін мақ­танышпен және шабытпен оқитын­мын. Оқып қана қоймай, ақын сөзінің оқырман жүрегінде қалай резонанс тудырғанын сезетінмін.

Бұл ақындар біздің ұрпақтың жаны мен ойының басқарушысы болған таң­ғажайып уақыт болды. Поэзия кештері сарайларға, стадиондар мен алаңдарға толы болатын.

Біздің алғашқы кездесуімізде Олжас ақ батасын беріп қана қоймай, менің мәңгілікке рухани тәлімгерім болды. Сол өте қымбат қарым-қатынас 57 жылдан бері әлі жал­ғасып келеді.

Бүгін сол 57 жылдық достығымызды бір сәт еске түсіруге болатындай. Бірақ мен оның шығармашылық кредосы мен адами принциптерінің мызғымас бірлігін айқын көрсететін бірнеше нақты фактілермен ғана шектелемін – ол нақты адамға және жалпы адамзатқа көмектесу.

Ол – Күн сияқты, көпті өзінің шығар­ма­шылығымен жылытып, көбін өзі білмей, нақты істермен көмектесті.

Ол негізінен ақын-трибун ретінде қа­был­данды, бірақ мен оның терең лири­калық, оңай жараланғыш жүрегі бар адам екендігіне көбірек сенімді болдым.

Орыс поэзиясында Пушкин және оның Наталья Гончароваға деген қай­­ғы­лы махаббаты туралы Олжас сияқ­ты жүрек­жарды сөздерді жаза алатындар аз:

«…Эх, это горло белое и плечи, Ох, грудь высокая, как эшафот! И вышел раб на снег в январский вечер, и умер бог, схватившись за живот...».

1983 жылы Олжас Омарұлы Қазақ­стан Жазушылар одағының бірінші хатшысы болып сайланды, ал мен оның орнына Қазақ КСР Мемлекеттік кинемато­графия комитетінің төрағасы болып та­ғайын­далдым.

Жұмысымның алғашқы күні жеке мәселелер бойынша қабылдау күні болатын, Госкино дәлізі лық толы адам. Ең қиыны – олардың көпшілігі кинематогра­фия­мен ешқандай байланысы жоқ адамдар.

Бұл әрине, маған емес, Олжасқа Қазақ­­станның түкпір-түкпірінен кел­гендер еді, олар оған өздерінің өтініш­терімен, тілектерімен және үміттерімен келгені көрініп тұр. Олардың көпшілігі материалдық көмекке жүгінді және бұл әр сейсенбіде жалғаcа берді...

Көп ұзамай Мемлекеттік киноагент­тіктің қаржылық көмек қоры таусылып қалды. Мен есепшіден: «Бұдан әрі не істеуіміз керек және Олжас Омар­ұлы қалай әрекет еткен?» деп сұра­дым. Олар маған Олжас Омарұлы өзі­­нің жалақы­сы мен гонорарынан тө­лемді жалғас­тыр­ғанын айтты. Міне, таң­ғажайып адамның жеке жомарт­тығының айқын көрінісі.

Оның адамгершілін дәлелдейтін тағы бір жағдай, әділетсіз сотталған совхоз директоры Худяковпен байланысты болды. Сол қиын уақытта аталған оқиғаға Олжас қана қарсы тұрып, босатылуына және оңалуына септігін тигізді.

1986 жылғы желтоқсан қазақ жас­тары­ның ұлылығы мен батырлығын ғана емес, сонымен қатар олардың Кремль озбырлығына қарсы демократия­лық көзқарастарын сынап, КОКП ОК хатына қол қойылуын талап еткен кейбір пасықтың қорқақтығы мен өресінің төмендігін де көрсеткен еді.

Мәжбүрлегендердің ішінен тек Олжас қана мұндай ұят тірліктен бас тартып, намысын аяққа таптатпады. Мен кейде адамгершілігінің терең­дігіне таңғала­мын, бұл пікірі қайшы пенделердің және олардың жақ­ша ішінде «ізбасарларының» қазірдің өзінде «Сүлейменовте патрио­тизм жоқ» деп айыптап, оны қазақ хал­қының мүд­десіне сатқындық жасаған адам деп әшке­релейтіндігі таңғалдырады.

«Даланы асқақтату үшін тауларды аласартпаған» Олжас өзінің поэ­зия­сымен, қоғамдық және азаматтық қыз­метімен, бүкіл өмірімен қазақ үшін, Қа­зақ­стан үшін көп нәрсе жасады.

Біздің кейбір басшыларымыз Кремль­дің салқын самалын сезіп, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің ұзақ мерзімді бірінші хатшысы Д.А.Қонаевқа қарсы болған кезде де Олжас өзін батыл әрі абыройлы ұстады. Қазақ халқының даңқты ұлы Дінмұхаммед Ахмедұлы Қонаев қайтыс болғанға дейін Олжас Омарұлы оның қасында болды.

Олжастың 1986 жылы 16 желтоқсанда республика басшылығына белгісіз бір партократтың тағайындалуымен аяққа тапталған қазақтың қадір-қасиетін қал­пына келтіру үшін қолдан келгеннің бәрін жасағанын көп адам біле бермейді.

Ол сондай-ақ 1989 жылы 22 маусымда Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы, ең лайықты болып танылған қазақ көсемі Н.Ә.Назарбаевты әділеттіліктің салтанаты ретінде ғана емес, жеке мәртебе ретін­де де қабылдады, оны біз сол күні Олжас­тың кең пейілдігімен бірге тойладық.

Нағыз ақын және суретші ретінде Сүлейменов белгілі бір дәрежеде билікке өз пікірін ашық білдіріп отырды, әрқашан халық жағында  болды. Әрине, оның өмірдегі бұл ұстанымы билік басындағылардың істерімен сәйкес келген кезде Олжас олардың да жағына шықты. 1991 жылдың 1 желтоқсанында Қазақстандағы тұңғыш президенттік сайлауда ол Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын қызу қолдай отырып дәл осылай жасады.

Олжасқа Чехословакия Президенті болған драматург Вацлав Гавелдің, АҚШ-тағы актер Рональд Рейганның, Әзербайжандағы филолог Элчибейдің және Грузия жазушысы Гамсахурдианың мысалдарын келтіре отырып, оның өз кандидатурасын ұсыну туралы өтініштер көп болғанымен, ақын сол үндеулердің барлығына бір ғана жауап айтты: «Мен үшін ең бастысы – менің жазу үстелім болды және солай болып қала береді». Ақынның «Адамға табын, Жер, енді» поэ­­масы көбінесе жарқын поэтикалық пуб­лицистика ретінде қабылданады, бірақ оның терең философиялық мәні мынада: адам алғаш рет Жер-Анадан алшақтады, Оны қорғау, оны құтқару – бұл адамның және бүкіл адамзаттың басты міндеті.

Сондықтан да ақын: «... Шығыс жоқ, Батыс жоқ. Аспанның аяғы жоқ. Шығыс жоқ, Батыс жоқ, Әкенің екі ұлы бар. Шығыс жоқ, Батыс жоқ. Күннің шығуы мен батуы бар, Үлкен сөз бар – ЖЕР!», дейді. Бұл – Олжас өмірінің мәні мен мақсаты ғана емес, сонымен бірге оның бүкіл әлемге арналған басты мәңгілік хабары еді.

Олжас Омарұлын 1989 жылы 28 ақпанда Алматы Жазушылар одағының үйінде митингіден көктемгі тасқын су басталған кезде Қазақстанда антиядро­лық қозғалыс құруға оның миссиясын дәл осылай түсіну түрткі болды деп ой­лаймын. Бүкіл Қазақстан, Атлант мұ­хитының америкалық жағалауына ағып, бірінші және ең беделді «Невада-Семей» деген халықаралық антиядролық қозғалысқа айналды.  Олжас бұл жерде де қазақ жерінде ядролық қаруды сынауға қарсы шыққан алғашқы адам болды.

Мен өз өмірін адамға және адамзатқа жоғары қызмет етуге арнаған ұлы ақын­мен және азаматпен маған ұзақ жылдар достық сыйлаған тағдырға ризамын.

Мен оның бүгіннің өзінде интеллектуалды және физикалық формаға ие екендігіне, адамдарға жүрегінің жылуы мен ойларының даналығын белсенді және жомарт етіп бергеніне шын жүректен қуаныштымын.

 

Қанат САУДАБАЕВ

 

Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар