![Қоғамдық пікірдің құдіреті](/media/2022/05/05/crop-13_3_866x1145_kogam-0505.jpg)
Жетімдіктің бала ғана емес, ер жігіт үшін де бір кем дүние екенін Ішкі істер министрлігіне қарасты жоғары оқу орындарының курсанттары қатты сезінеді. Соның бірі қостанайлық Татьяна Водолазкинаның тағдыры да жеңіл емес. Ол бала кезден тұлдыр жетім қалып, балалар үйінде өсті. Полицей мамандығын армандаған қыз Ш.Қабылбаев атындағы Қостанай академиясына үздік бағамен түскен соң, оны Ресейдің ІІМ Краснодар университетіне оқуға жіберді. Қазір бесінші курста оқып жүр. Ол Қазақстан жағынан да, Ресей жағынан да жетімдігіне байланысты әлеуметтік көмек ала алған жоқ. Ал еліміздегі әлеуетті құрылымдар оқу орындарында білім алып жүрген жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз өскен курсанттар жетіп артылады. Олар да Татьяна секілді мемлекеттің бұл қамқорлығынан тыс қалған. Ал Татьяна Водолазкинаның Нұр-Сұлтан қаласындағы азаматтық жоғары оқу орнының бірінде оқитын туған сіңілісі ата-анасы жоқ балалардан шыққан студенттерге арналған мемлекеттік әлеуметтік көмекті еш кедергісіз алады. Сонда азаматтық білім ордасындағы жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз өскен студент пен әлеуетті құрылымдар оқу орындарындағы осы тағдырлас курсанттың айырмашылығы неде? Неге әлеуметтік көмек біріне төленеді, екіншісі мұнан қалыс қалады?
2017 жылы «Қазақстан Республикасы ішкі істер органдары қызметкерлеріне ақшалай ризықты, жәрдемақыларды және өзге де төлемақыларды төлеу қағидаларын бекіту туралы» ІІМ 2014 жылдың 14 қарашасындағы №808 бұйрығына өзгеріс енгізуді ұсынып, бұл істі қоғамдық пікірдің өзегіне айналдырған запастағы полиция генерал-майоры Мирлан Қызылов болатын. Өйткені өзі Ш.Қабылбаев атындағы Қостанай академиясына басшылық еткен жылдары осы білім ордасында жасынан ата-анасыз жетім өскен 14 курсант білім алды. Әлеуметтік теңсіздікті қалпына келтіру мақсатымен ол тиісті орындарға бес-алты хат жазды. Қысқа қайырар болсақ, хаттардың бір-екеуі келген жауаптың өзі қоғамдағы әділетсіздікке жаны ауыратын шенеуніктердің қарасы көрінбейтінін дәлелдегендей еді. Ішкі істер министрлігі Кадрлармен жұмыс департаментінен келген жауапта Үкіметтің 2012 жылғы 12 наурыздағы «Әлеуметтік көмек көрсетілетін азаматтарға әлеуметтік көмектің мөлшерін, көздерін, түрлерін және оны беру қағидаларын бекіту туралы» №320 қаулысы бекіткен нормаға сәйкес жетім өскен курсанттарды тамақпен, киіммен, аяқкиіммен және жұмсақ мүкәммалмен қамтамасыз ету министрліктің бюджетінде қаралмағандығы айтылды. Еліміздің бұрынғы Бас прокуроры Ғ.Нұрдәулетов М.Қызыловтың өзіне жазған хатын Білім және ғылым министрлігіне бағыттапты. Қолына түскен хатқа сол кездегі вице-министр Б.Асылова: «ІІМ оқу орындарындағы жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз өскен курсанттарға көрсетілетін әлеуметтік көмек азаматтық жоғары оқу орындарының осы тағдырлас студенттеріне берілетін осындай көмекпен бірдей. Осыған байланысты министрлік қолданыстағы заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді орынсыз деп санайды» деп жауап берді. Бұл енді «мен не деймін, домбырам не дейдінің?» кері болған-тұғын. Құдай-ау, хатта әлгі әлеуметтік көмектің түр-мөлшері жөнінде емес, еліміздің заңы мен Үкімет қаулысы белгілеген сол көмектен курсанттардың құрқол қалып қойғаны туралы айтылып еді ғой?
Ал генералдың хатына Білім және ғылым министрі А.Айтмағамбетов 2020 жылдың 10 шілдесінде берген жауабында Ішкі істер министрлігі өз ауласындағы істі шарбақтан шығармай, өзі шешсін деген пиғылын білдірген екен. 17 жасында курсант атанатын жастар тағдырына қатысты мәселелердің Білім және ғылым министрлігіне еш қатысы жоқ па? Осы министрлік жанындағы Балалардың құқықтарын қорғау комитеті мұны ортақ іс деп қараса болмас па еді? ІІМ оқу орнындағы жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз өскен курсанттарға берілуге тиісті әлеуметтік көмек туралы қоғам көтерген мәселені министрліктер осылай қақпақылға салды. Ортақ мәселе, елдің қамы ғой деп білек сыбанған, істі алға жылжытып жіберген ешқайсысы жоқ.
Мирлан Қызылов 2021 жылы 11 наурызда еліміздің бас газеті «Егемен Қазақстан» газетіне «Жетім курсанттың жазығы не?» атты мақала жазды. Міне, шын сөз де қын түбінде жатпайтын кездік сияқты тесіп шығады. Мақалада айтылған мәселе бірден Президент назарына ілікті. Қасым-Жомарт Кемелұлы бұл бойынша былтырғы 15 наурызда «Өзекті мәселе, жүйелі түрде шешу керек» деп шекесіне нұсқау жазып, бірқатар мемлекеттік орган басшысына тапсырма берген болатын.
Енді жоғарыда запастағы полиция генерал-майоры М.Қызылов сүйіншілегендей, Президент нұсқауы түрткі болып, биылғы 31 наурызда «Әлеуметтік көмек көрсетілетін азаматтарға әлеуметтік көмектің мөлшерін, көздерін, түрлерін және оны беру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 12 наурыздағы №320 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Үкіметтің №182 қаулысы шықты. Осы қаулы бекіткен қағидалар орындалса, өз құқын қорғап, бірнеше мәрте сотқа жүгінген Татьяна Водолазкина да, ҚР ІІМ арнаулы оқу орындарының одан басқа жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз өскен тағы 25 курсанты (2021 ж. сәуірдегі дерек) әлеуметтік көмегін алып, мемлекеттің қамқорлығын сезінетін болады. Айтпақшы, заңдар мен Үкімет қаулыларына жалтақтықтан болуы керек, Нұр-Сұлтан қалалық және Алматы аудандық соттары да Т.Водолазкинаның талап арыздарын қарағанда нақты шешімге келе алмай, солқылдақтық танытыпты.
– Өкінішке қарай, өзім оқып жүрген Ресей ІІМ Краснодар университеті басшылары мұндай көмек олардың өкілеттігіне кірмейтінін айтты, ал өз елімде бұл мәселе заңды құжаттарда кеткен олқылық екенін түсіндім. Ұстазым, запастағы полиция генерал-майоры Мирлан Қызыловтың «Егемен Қазақстан» газетіндегі «Жетім курсанттың жазығы не?» атты мақаласынан кейін сең қозғалды. Алғысым шексіз, бұл бізден кейінгі курсанттарға керек көмек ғой, – дейді Татьяна. Жаңа қаулының шыққанына Ш.Қабылбаев атындағы академия курсанттары А.Жамбулова, Е.Турабеков, Р.Төлегенұлы, Д.Әсетов те қуанышын және қоғамдық пікірге қозғау салған ұстазына алғысын жеткізді.
– Негізі әлеуметтік мәселе қайдан шығады? Әрине, әділетсіздіктен шығады. Ал әділет үшін жаны ауырмағандар неге болса да салғырттықпен қарайды. Қолданыстағы құқықтық актілерге мемлекеттік органдардың формализм тұрғысынан қарауынан қоғамда осындай әділетсіздіктер орын алады. Мемлекеттік органдар «Құқықтық актілер туралы» заңның 50-бабын басшылыққа ала отырып, «қабылданған нормативтік құқықтық актілерді іске асыру тиімділігін болжау, талдау, бағалау арқылы оларды жетілдіру жөнінде ұсыныстарды тұжырымдау мақсатында» шынайы мониторинг жасап отырса, біздегі құқықтық актілердің сәйкессіздігі орын алмас еді, – дейді генерал Мирлан Қызылов.
Үкіметтің бұрынғы олқылықтарды толтырады деген жаңа қаулысы бекіткен қағидалар бойынша жетім және ата-анасының қамқорлығын көрмей өскен курсанттар әлеуметтік көмек-қаржыларын 2017 жылғы 1 қыркүйектен бастап ала ма, әлде жоқ па, оны ІІМ басшы-қосшыларының ықпал-ықыластары біледі. Қаралып отырған қаулының 2012 жылы шыққанын ескерсек, 2017 жылы қоғамдық пікір көтерілмегенде, жетім өскен курсанттардың конституциялық әлеуметтік құқығы жабулы қазан жабулы күйінде қала берер ме еді кім білсін?! Қоғамдық пікірді қалыптастыруда баспасөздің орны бөлек екеніне Үкіметтің жаңа қаулы қабылдауының өзі дәлел секілді.
Айтпақшы, өзекті мәселенің Ұлттық қауіпсіздік органдарының, Төтенше жағдайлар министрлігінің, Қорғаныс министрлігінің өздеріне ведомстволық бағынысты әскери, арнаулы оқу орындарына да қатысты екенін айтқымыз келеді. Ондағы жетім өскен курсанттардың жағдайы қалай екен? Жауабын құзырлы мемлекеттік органдарға қалдырайық.