Қазақстанның 2050 жылға қарай әлемнің ең дамыған 30 мемлекетінің қатарына кіру мақсаты асқақтау болып көрінуі
Өткен ғасырдың екінші жартысында экономиканың шарықтап даму жолына түскен Сингапур, Оңтүстік Корея және Норвегия елдері осындай тамаша стратегиялық бағдарламаларды жүзеге асырды. Сондықтан олардың даму жолындағы тәжірибесі бүгінде Қазақстанның қызығушылығын тудырып отыр. Сингапурдың Экономикалық даму жөніндегі кеңесі стратегиялық бағдарламаны нәтижелі жүзеге асырудың арқасында, өз елін Оңтүстік-Шығыс Азияның қаржы және сауда орталығына айналдырды. Сөйтіп, экономикасының өрлеуіне, халқының әл-ауқатының тез жақсаруына қол жеткізді. Нәтижесінде Сингапур мемлекеті «Шығыс Азия жолбарыстарының» бірі деген мәртебеге ие болды.мүмкін. Әйткенмен, ол мақсат біздің елдің жағдайында қол жеткізуге әбден болатын іс. Оны жүзеге асыру үшін нақты стратегиялық бағдарлама қажет. Ондай бағдарлама Қазақстанда бар.
Географиялық қолайлы орналасуының арқасында, сондай-ақ үкіметі әлемдік деңгейде бәсекеге қабілетті салаларда қатаң мемлекеттік жоспарлар жасап, оның ішінде, ауыр өнеркәсіпті дамытуға басымдық берген Оңтүстік Кореяның экономикасы өте жылдам дамыды. Өткен ғасырдың 60-70-жылдары жоғары технологиялық өнім өндірісін құру мақсатында индустриялық бесжылдықтарға бөлінген ұзақ мерзімді стратегиялық бағдарлама арқылы үлкен жетістікке жетті. Соның арқасында 1990-жылдардың өзінде ең жаңа технологияларды, микроэлектрониканы, биотехнологияны және оптиканы дамыту бойынша әлемдегі көшбасшы 30 елдің қатарынан ойып тұрып орын алды.
Ал Норвегияда мұнай саласын барынша жетік дамыту жолға қойылды. Арнайы мұнай кластерлері құрылып, әлемдегі жетекші компаниялармен серіктестікті ілгерілетті. Заманауи технологияларды тез трансферттеп, оған қоса норвегиялық тауар өндірушілер мен жергілікті қызмет көрсетушілерді қолдау арқылы экономиканы жылдам өсірудің жолын тапты. Осынау тәжірибелерге зер сала отырып, әр елдің өзіне тән даму жолы болғанын аңғарамыз. Соған сай, әрқайсысының да стратегиялық даму бағдарламасы жергілікті игіліктер мен мүмкіндіктерге орай жасалғанын көреміз. Бірақ, бір нәрсе айқын. Олардың бәрі де экономиканы шарықтатып дамытуға ұзақ мерзімді стратегиялық бағдарламаларды жүзеге асыру арқылы қол жеткізді.
Қазақстанда да халықтың әл-ауқатын жақсарту үшін тұрақты жұмыс жүргізіліп келеді. Мысалы, 2030 жылға қарай 50 көшбасшы мемлекеттің қатарына қосылу мақсатына алдын ала қол жеткізілді. Ол Мемлекет басшысы ел алдына қойған басты міндеттің бірі болатын. Атап айтқанда, өткен жылы Дүниежүзілік экономикалық форумның Жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексі рейтингінде және Дүниежүзілік банктің бизнесті жүргізудің жеңілдігі бойынша рейтингінде 50-орынды иелендік. Тағы бір қуанарлық жағдай, осы тұрғыда Қазақстан кейбір көрсеткіштер бойынша әлемнің ең дамыған 30 мемлекетінің қатарына да кіріп үлгерген. Бұл сөзімізді нақты дәйектермен шегелеп жіберейік. Еліміз мемлекеттік борыш бойынша былтыр ДЭФ ЖБИ рейтингінде 14-орынға табан тіреді. Бұл шетелдік инвесторларға жақсы белгі болып табылады. Тағы бір мысал, балаларды орта біліммен қамту бойынша 29-орыннан бой көрсеттік.
Ел дамуындағы мол табыс тіптен де кездейсоқ оқиға емес. Бұл жетістікке қол жеткізу үшін стратегиялық үлкен бағдарламалар іске қосылып, жемісті жүзеге асырылды. Ұлттық ерекшеліктерімізге басымдық беріліп, қажырлы еңбек тынымсыз жүргізілді. Нәтижесінде осындай биік бел-белеске көтерілдік.
Қазіргі елдік мақсат – әлемдегі ең дамыған 30 мемлекеттің қатарынан тұрақты орын алу. Оған Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауын іске асыру арқылы қол жеткіземіз. Бүгінде әлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына кіру бойынша тұжырымдама әзірленіп, бекітілді. Онда 5 бірдей стратегиялық басымдық анық көрініс тапқан. Бірінші, адам капиталын дамыту, екінші, институттық ортаны жетілдіру, үшінші ғылымды қажетсінетін экономика салаларын дамыту, төртінші ғылымды қажетсінетін экономиканың инфрақұрылымын жетілдіріп, қалыптастыру болса, бесінші, әлемдік және өңірлік интеграциялауды тереңдету арқылы 2050 жылға қарай қойылған мақсатқа қол жеткізіледі. Сөйтіп, әлеуметтік-экономикалық және институттық ортаның негізі қаланады.
Әлемдік тәжірибелерді сараптап қарасақ, ел дамуының табыстылығы экономикалық өрлеумен ғана шектелмейді. Тұрақты дамуды толық қамтамасыз ету үшін, адами даму мен өмір сүру ортасының толық қауіпсіздігі де өте маңызды. Оған қоса, мемлекеттік басқарудың тиімді жолдарын табу шарасы да қалыпты өрлеудің басты кепілдерінің бірі екені айқындалып отыр. Аталған тұжырымдамада әр қойылған мақсатқа қол жеткізуді бағалайтын негізгі индикаторлар анықталған. Осы орында бір мысал келтіре кетсек. Тұжырымдаманың экономикалық даму саласында елдегі ішкі жалпы өнімді халықтың жан басына шаққанда 12 мыңнан 60 мың АҚШ долларына дейін арттыру көзделген. Бұл мақсаттың орындалуы үшін Қазақстан ішкі жалпы өнімді 2050 жылға дейін жыл сайын орта есеппен 4,3 пайызға өсіріп отыруы керек.
Жалпы, еліміз еңбек өнімділігін 5 есеге арттыруы қажет. Сөйтіп, экономикамыздың мұнай бағасының ауытқуына тәуелділігін төмендету ләзім. Оған қоса макроэкономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін, ішкі жалпы өнімдегі мұнайдан өзге экспорттың үлесін 32 пайыздан 70 пайызға ұлғайтуға мүмкіндік тудырғанымыз жөн болады. Бұлармен бірге, инновациялар саласында белсенділікті көтеріп, ғылыми-зерттеу жұмыстарын демеуді еселеп арттырсақ ұтылмаймыз. Нақты есептерге жүгінсек, экономикасын жан-жақты дамытуда ғылымды қажетіне жаратып отырған елдердің деңгейіне көтерілу үшін ғылыми-зерттеулер мен әзірлемелерге арналған ішкі шығындарды 15 есеге асырып, бүгінгі ішкі жалпы өнімнің үлесін 0,2 пайыздан 3 пайызға дейін ұлғайту қажет.
Экономиканы негізгі қозғаушы күш шағын және орта бизнес екені мәлім. Бұйыртса, 2050 жылға дейін шағын және орта бизнестің ішкі жалпы өнімдегі үлесін 50 пайызға дейін жеткізу көзделіп отыр. Ол үшін қолайлы жағдай жасалып, инфрақұрылымды жаңартып, адам капиталын жетілдіріп, бизнесті дамытуға барлық мүмкіндіктер қарастырылуы тиіс. Мұнымен бірге, Қазақстан экономикасы инвесторлар үшін өте тартымды болғаны жөн. Негізгі капиталға тартылатын инвестициялардың ішкі жалпы өнімдегі үлесі 30 пайызды құраса дұрыс болмақшы. Инвестициялардың көптігі макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін жинақтың жақсы болуына ықпал етеді.
Халықтың әл-ауқатының көтерілуі азаматтардың тұрмыс-тіршілігін айтарлықтай жақсартады. Осының нәтижесінде елдегі азаматтардың өмір сүру жасы 69-дан 84 жасқа дейін ұзарады деп күтілуде. Адам капиталы экономиканы дамытуда негізгі қозғалтқыш күш болып табылатындықтан, халықтың жоғары табиғи өсімін қамтамасыз ететін саламатты демографиялық шара қолға алынады. Себебі, бұл игі шара Қазақстанның бәсекелестіктегі артықшылықтарының бірі деп білеміз. Бұлармен бірге, еліміз ғылыми шығармашылық әлеуетті және кәсіби еңбек ресурстарын тиімді пайдаланатын болады.
Қазақстан әлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына кіру үшін үлкен секіріс жасауы керек екені аян. Оған халқымыздың қабілет-қарымы мен қажыр-қайраты толық жетеді. Алдымен білім мен инновацияларды барынша дамытуға жол ашып, көрсетілетін қызметтердің үлесін арттырып, сапасын жақсарту керек. Десек де, бірінші орынға мықты денсаулық сақтау жүйесі мен сапалы білім беруге негізделген өмір сүру қалпын барынша жақсартуды шығарып, түрлі институттардың тиімділігін анықтап, ақпараттық технологияларды мейлінше меңгерген абзал.
Еліміздің алға қойған басты мақсатына еркін жетуіне халықаралық сарапшылардың да дәйекті сөздері дәлел бола алады. Экономикамыздың ағымдағы даму арнасына зер салсақ, биік мақсат орындалары хақ. Мемлекет оны тиімді жүзеге асыру үшін барлық қажетті шараларды қабылдайды. Әйткенмен, бұл ұлы мақсат жалпыға ортақ идеяға айналуы шарт. Сонда ғана оның мол жемісіне кенелетін боламыз.
