Медицина • 28 Ақпан, 2023

В12 дәруменінің пайдасын білесіз бе?

698 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Деніміз сау, бойымыз сергек болу үшін бірінші кезекте денсаулықты күт­кен ләзім. Ол ең алдымен, адамның ағзасына кері әсерін тигізетін темекі, ішімдік секілді зиянды әдеттерден бойды аулақ салудан басталады. Сосын – жас ерекшелігіне қарай спорттық дене жаттығулары мен дұрыс тамақтану режімі. Соның ішінде тамақтану мәселесіне келсек, оның адам денсаулығын жақсартуда көп маңызға ие екенін аңғаруға болады. Керісінше, дұрыс тамақтанбау да адамды әртүрлі кеселге душар етуі мүмкін.

В12 дәруменінің пайдасын білесіз бе?

Осындайда атам қазақ «ауру – астан» деп бекер айтпаған ғой. Ал дұрыс тамақтану режі­мі дегеніміз – аста болатын бар­лық микроазғаларды, пай­далы эле­менттерді бойға сіңіру. Осы орайда ағзаға ең қажетті, өте маңызды саналатын витаминдердің ішінен В12 дәрумені туралы кеңірек әңгіме қозғасақ деймін.

Жалпы, В12 дәрумен не үшін керек, қызметі қандай, азғада оның жетіс­пеушілігіне не әсер ете­ді, оны қалай білуге болады және дәруменді қабыл­даудың қолайлы уақыты қайсы? Бізді қы­зықтырған осы сауалдардың жауабын Шымкент қалалық №2 ауру­хананың терапевті, білікті маман Ахмет Сауранбайұлынан білген едік.

Дәрігердің айтуынша, кобаламин деген атпен де белгілі В12 дәруменінің жетіспеушілігі ағза қажетті мөлшерде қабылдамаған жағдайда туындайды. Бұл дәрумен бірінші кезекте ағзаның дұрыс жұмыс істеуі үшін керек. Егер бұл микроэлементке тапшылық туындаса, онда ол денеде, жүйке жүйе­сінде түрлі кеселдердің пай­да болуына әкелуі мүмкін. Тәні бұзылған адамның жаны да күй­зеліске түседі. В12 дәрумені негізінен күнделікті тұтынатын тағам­дар арқылы ағзаға барады. Оның не­гізгі қызметіне тоқталсақ, дәрумен жүйке жүйесі мен қан­ның клеткаларын сау күйінде ұстап тұруға көмектеседі, соны­мен бірге барлық клеткадағы гендік ақпаратқа жауап беретін нуклейн қышқылдарының түзі­лісіне атсалысады. Өкінішке қарай, адам ағзасы В12 дәруменін өздігінен өндірмейді. Сондықтан құрамында осы дәруменге бай тағамдар мен сусындарды пайдалануымыз керек. Өз кезегінде ол төрт түлік малдың етінде, сү­ті мен құс жұ­мыртқасында көп болады. Бұдан өзге оны әдейі ашытылған нан өнімдеріне пай­далы қоспа ретінде қосады. Ересек адам күнделікті 2,4 микро­грамм мөлшерінде В12 дәру­менін қабылдау қажет. Әйелдер мен жүкті аналарға қажет­тілік одан анағұрлым көптеу болса, балаларға жасына қарай оның мөлшері әртүрлі болып ке­леді. Бұл дәрумен бүкіл ағзаға отте­гіні тасымалдайтын қанның қы­зыл түйіршікті клеткаларын қалып­тастыруға қатысады және адам иммунитетін қалыпты жағ­дайда сақ­тап тұратындықтан, оның ден­саулық үшін маңызы өте жоғары.

Біз тұтынатын тағам арқылы В12 дәрумені ағзада сіңірілу үшін үш жағ­дай орын алу керек. Біріншіден, желінген тағам ішке барған соң асқазан сөлі – гидро­хлоридтің әсерінен астың құрамынан бөлініп шығады. Со­сын асқазан өндіретін арнайы про­тейнмен араласып, ас қорыту жүйесі арқылы бойға тарайды. Бұл ретте асқазан дәруменнің ағзада ыдырауына ішкі қозғаушы күш есебінде үлкен рөл ойнайды. Кейбір адамдар қаназдықтың, яғни анемияның күрделі түрімен ауырады. Оған себеп – ең алдымен сол асқазанның дәруменді бө­ліп алушы қызметін дұрыс атқар­мауы. Соның сал­дарынан В12 дә­румені ағзаға дұрыс сіңбей, нәти­жесінде тапшылық туындайды.

«Шынымен де анемияның пайда болуына түрткі болатын – ең бірінші В12 дәруменінің жетіспеушілігі. Қаназдық негі­зінен қызыл түйіршікті клет­ка­лардың аздығынан туындайды. Ал ол клеткалардың өндірісі В12 дәруменінсіз мүмкін емес. Оның тап­шылығы басқа да ауруларға ұшы­ратады. Әсіресе, адамның жүйке жүйе­сі қатты зардап шегеді. Уақыт өте келе оның жанама әсері күшейе түсуі де ықтимал. Негізгі белгілерге, мәселен, шаршау, әлсіздік, жүрек айну, құсу, іш өту, салмақ тас­тау, ауыз қуысының қа­бынуы, дененің сарғаюы, қол-аяқтың ұюы, есте сақтау қабілетінің бұ­зылуы, жүрістің на­шарлауы, өкпе­нің сығылуы, жай­сыздық пен уайым­шылдық жатады. Өз кезегінде В12 дә­руменіне бай тағамдарды немесе оның қоспасымен дайындалған өнімдерді тұрақты пайдаланбайтын адамдар осы микроэлементтің тап­шылығына тап болады. Со­нымен бірге асқазанның түрлі аурулары да дәруменнің же­тіспеушілігіне себепкер болып келеді. Әсіресе, асқазан сөлі гидро­хлорид қышқылының тө­мендігі – В12 дәруменінің а­ғзаға сің­уіне басты кедергі. Сондай-ақ Крон және басқа да ас қорыту жүйесіндегі кеселдер дәруменнің кәдеге жарауына тосқауыл боп жатады. Бұған қоса арықтау үшін операция жолымен ас­қазанын кішірейткен адамдарда да бұл дәруменге мұқтаждық артады», деді Ахмет Сауранбайұлы.

Көп жағдайда бұл микроэлемент тапшылығы В12 дәруменінің жасанды нұсқасы – цианокобаламин препараты арқылы емделеді. Аталған шипалық өнімді науқас бойындағы дәрумен мөлшері қалпына келгенше немесе өмір бойына ішуі мүмкін. Оның таблетка, ине немесе тамызғы тү­ріндегі нұсқалары бар. Егер ауру­дың алдын алмаса дәрумен тапшылығы жүйке жүйесіндегі күрделі ауруларға, сал болып қалуға, ақыл-естің жоғалуына, еркектік қабілеттің төмендеуіне, ауыр стреске, ішек және несеп жолдарының бұзылыстарына, эмоцианалдық тұр­ғыдан мінез-құлықтың нашарлауына әкелуі ғажап емес. Тіпті кей жағдайда дә­румен тапшылығы туындатқан ауыр кеселдердің салдарынан адам әбден қалжырап, ақыры қайғыға ұластыруы ықтимал.

Ендеше, емдік препараттарды қай кезде пайдаланған жөн. Дәрігер оны таңертең ашқарынға сумен бірге ішкен дұрыс деген кеңес береді. Өйткені ол ағ­заға сумен араласып сіңетін дәру­мендер қатарына кіреді екен. Сондай-ақ препаратты таңертең қабылдаудың пайдасы – адам күндіз белсенді жүріп, есесіне түнгі ұйқысы да тыныш болады.

 

ШЫМКЕНТ