Қазақстан • 06 Мамыр, 2023

Қытай және Орталық Азия: Басым бағыттар

567 рет
көрсетілді
4 мин
оқу үшін

18-19 мамырда Қытайдың Сиань қаласында Қытай-Орта­лық­ Азия саммиті өтеді. Бейжің қазір бұл іс-шараға қызу дайындалып жатыр. БАҚ-та­ тараған ақпаратқа сәйкес Қытай Қазақ­станмен 30 күнге визасыз режім туралы келісімге қол қоймақ. Сондай-ақ­ аймақтың өзге елдерімен көлік байланысына қатысты жобаларды жүзеге асырады деп күтіліп отыр.

Қытай және Орталық Азия: Басым бағыттар

Коллажды жасаған Зәуреш СМАҒҰЛ, «EQ»

Сыртқы істер министрлігі Қазақ­стан азаматтарының Қытайда визасыз, ал Қытай азаматтары Қазақстан аумағында шекарадан өткен сәттен бастап 30 күннен аспайтын мерзімде бола алатынын мәлімдеп, қаулы жобасын талқылауға ұсынғалы түрлі пікір айтылып келеді. Бір айта кетерлігі, визасыз режім тек туристік, жеке және іскерлік сапарлар үшін рұқсат етіледі.

«Қытай – экономикасы алпауыт­ ел.­ Қазақстан жəне Орталық Азия­ елдері үшін негізгі сауда серік­тес­терінің бірі. Егер екі ел арасында өзара визасыз режім енгізілсе, жеке азаматтар ғана емес, жүк көлігін жүр­­гізушілер де шекарадан визасыз­ өте алады. Бұл біраз мәселені ше­ше­ді. Арадағы сауда-саттық өсіп, өңір­аралық ынтымақтастық ны­ғаяды, экономикамызға оң əсер етеді. Қазақстан – Орталық Азия­да­ Қытаймен визасыз режім орнат­қан­ жалғыз мемлекет. Мұны біз дипломатиялық жеңіс деп есеп­тей­міз», деп пікір білдірді СІМ ресми өкілі Айбек Смадияров.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев­­тың­ Қытайға мемлекеттік сапары бары­сында екі елдің сыртқы істер минис­трлері осы визасыз режімге қатыс­ты келісімге қол қоюы жоспар­ланған. Мемлекет басшысы Қытай-Орталық Азия саммитіне де қатысады. Шетелдік БАҚ-тың мәліметінше, ҚХР төрағасы Си Цзиньпиннің аймақ елдерінің басшыларына жолдаған шақыруында оның «Қытай-Қазақстан қарым-қатынасының дамуына көбірек көңіл бөлетіні» атап өтілген.

Мәселен, Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёевке жолдаған шақы­руында Қытай басшысы өткен жылғы сапарын еске алып, алдағы саммитте Орталық Азияның «ауқымды жос­парлары» талқыланатынын айтқан. Онда Қытай – Өзбекстан – Қырғызстан теміржолының құрылысын аяқтап, Өзбек­­стан – Қазақстан – Қытай – Лаос – Тай­­­ланд­ – Малайзия көлік дәлізін жү­зе­­ге асыруды бастау қажет екенін тілге тиек еткен. Сондай-ақ Си Цзиньпин Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон мен Түрікменстан басшысы Сердар Бердімұхамедовке арнаған хатында, «Түрікменстан-Қытай газ құбырының төртінші желісін салу мәселесін шешу қажет, ол да Тәжікстан арқылы өтуге тиіс», депті. Ал Қырғызстан басшысы Садыр Жапаровқа екі ел арасындағы ынтымақтастыққа үлкен мән беретінін айтқан.

Қазақстан мен Қытай ара­сын­дағы виза­сыз режімге қайта орал­сақ, «Қытай­да визасыз режімге рұқ­сат­ етілген елдер көп емес», дей­ді­ Президент жанындағы Қазақ­стан­ның стратегиялық зерттеулер инс­ти­тутының бас сарапшысы Әділ Кәукенов.

Сарапшының айтуынша, Орта­лық­ Азия елдерінің ортақ бір проб­лемасы бар, олар теңізге тіке­лей­ шыға алмайды. Сондықтан бұл тауарларды экспорттаудың да, импорттаудың да логистикасын­ қиындатады. Ал Қытай бұл ба­ғытта­ ынтымақтастыққа дайын. «Қазақ­­станның Сары теңіздегі Қытайдың Ляньюньган портына шығу мүмкіндігі бар, бұл респуб­лика аумағы арқылы өтетін ірі континенттік бағыттарды құруға мүмкіндік береді. Бұл мүмкіндікті Қытайдың экономикалық және тех­но­­­логиялық жетістіктерін пайдала­на­ отырып, Орталық Азияның басқа мем­лекеттері де ала алады, аймақтық қана емес, жаһандық жобаларға қосы­луы­ мүмкін», деген пікірде Әділ Кәу­ке­нов.

Оның айтуынша, Қазақстан бида­йын әлемдік нарыққа жеткізу үшін осы жолдарды пайдаланғысы келеді. Оның үстіне азық-түлік мәселесі әлемде бірінші орында тұр.

Сондай-ақ сарапшы Марс Сариев­­тің айтуынша, Орталық Азия­ қазір Қытаймен тығыз қарым-қаты­нас­ орнатуға тырысып жатыр. «Украи­на­дағы мәселеге байланыс­ты Бейжің мен Мәскеу ортақ тіл тапты, енді біз екі полярлы әлем құру әрекетін көріп отырмыз. Қытай дәстүрлі сақтық сая­сатынан алшақтап, өз ниетін ашық көрсете бастады. Сондықтан Орталық Азия елдері енді өз ұстанымдарын шешуі керек», дейді сарапшы.