Қоғам • 30 Қараша, 2023

Мемлекеттік тілдегі контент көбейеді

168 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін

Орталық коммуникациялар қызметінде «Масс-медиа туралы» заң жобасын түсіндіруге қатысты баспасөз конференциясы өтті. Жиын барысында Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева, вице-министр Қанат Ысқақов, БАҚ саласындағы мемлекеттік саясат департаментінің директоры Қайнар Ахетов құжатты жан-жақты түсіндірді.

Мемлекеттік тілдегі контент көбейеді

ФОТО: adyrna.kz

Алғаш болып сөз сөйлеген Мәдениет және ақпарат министрі А.Балаева заң жобасы Мәжілістің жалпы отырысында қаралғанын, құжат мемлекет мүддесін, қоғам сұранысын және медиа саласының даму тенденцияларын ескере отырып әзірленгенін жеткізді.

«Заң жобасын дайындау бары­сында Еуропа елдерінің халық­аралық тәжірибесі, Біріккен Ұлт­тар Ұйымы мен Еуропадағы қауіп­сіз­дік және ынтымақтастық ұйы­мы­ның стратегиялық құжат­та­ры жан-жақты зерделенді. Құжат­тың негізгі мақсаты – сөз бостан­дығын, ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, әсіресе журналис­тердің мәртебесін арттыру және мемлекеттік тиімді ақпараттық саясатты қалыптастыру. «Масс-медиа туралы» заң жобасының негізі «Бұқаралық ақпарат құрал­дары туралы» және «Теле­радио хабарларын тарату туралы» екі бірдей заңның синтезі. Олар­дың негізгі мақсаты отандық қауіп­сіз ақпараттық кеңістікті қалып­тастыру екені белгілі», деді А.Балаева.

Министрдің сөзіне сүйенсек, Мәжілістегі жұмыс тобы 16-дан аса отырыс өткізген. Құжатқа 114 түзету енгізілді. Заң техни­ка­сы­на қатысты заңнама бөлімі­нің ескертулері бойынша 108 ұста­ным қаралды.

«Ұсынылған жаңа заң мынадай негізгі новеллаларды қам­тиды. Біріншіден, онда ақпарат құрал­дарында жарияланған материалдарға шағым түсіру кезеңіне шек қоймайды. БАҚ өкіл­дерімен ұзақ талқылау бары­сында, азаматтардың жеке мүлік­тік емес құқықтарының бұзылуы­на жол бермес үшін 3 жылдық шек­теу мерзімін бекіткен дұрыс деп шешілді. Аталған шара, ең алды­мен, ұзақ уақыт өткеннен кейін сот қысымына ұшырауы мүм­кін жур­налистердің құқығын қор­ғауға бағытталған.

Екіншіден, заң журналис­тер жолдайтын сауалдарды нақты градациялап (ауызша, жазба­ша, пікір, ресми түсініктеме), оларға берілуге тиіс жауаптарға нақты мерзім белгі­лейді. Мәселен, жазбаша жауап беру мерзімі 7 жұмыс күні­нен  5-ке қысқартылды. Бұл шеш­ім ЕҚЫҰ тарапынан да жақ­сы ба­ға алып үлгерді. Үшінші­ден, елі­міз­дегі заңсыз спутник­тік ақпарат құрылғыларымен күресу мақ­сатында өзіміздің ресми отандық құрылғылар орнатуға арнайы субсидия қарастырылады. Яғни бұл норма жазалау қағидатынан бас тартып, керісінше, осы бағыт­тағы отандық кәсіпкерлікке жағ­дай жасау арқылы жүзеге асады. Төртіншіден, мемлекеттік ақ­па­­раттық тапсырысты тиімді ету үшін қаржыландырудың грант­тық жүйесі енгізіледі. Ол ең бі­рінші кезекте жобалардың шы­ғар­машылық әлеуетіне бағыт­талады», деді А.Балаева.

Сала басшысының сөзіне сүйенсек, қазіргі таңда елімізде ақпарат саласының жай-күйі мен жур­налистердің құқығын бағалай­тын жыл сайынғы бірыңғай кешенді құжат жоқ. Осыны ескере отырып, отандық медиа саласының жай-күйін бағалау, журналистердің құқықтары мен бостандықтарына мониторинг жүргізу және заң жобасы аясында тиісті ұсыныстар әзірлеу мақсатында министрлік жыл сайын тиісті Ұлттық баяндама әзірлемек.

«Алтыншыдан, журналистерді түрлі іс-шараға қатысуға аккре­диттеуді автоматты түрде жасау үшін арнайы пресс-карта енгізу ұсынылады. Бүгінде бұл мәселе қызу талқыланып жатыр. Оған қатысты медиа қауым­дастық өкілдері мен жұмыс тобы мүше­лерінің пікірі екіжақты болды. Бас­ты мақсатымыз – аккредиттеу үде­рістерін автоматтандыру. Ал оны жүзеге асырудың басқа да фор­маларына министрлік жалпы қарсы емес екенін айта кеткім келеді.

Мәжіліс депутаттары бастама­шы­лық еткен нормаларға жеке тоқталып өтейін. Мәселен, депутаттар мемлекеттік тілдің мәр­те­бе­сін нығайтуға және оның үлесін 50-ден 70 пайызға дейін кезең-кезеңімен ұлғайту арқылы отандық контентті дамытуға ба­ғыт­талған бірқатар жүйелі шара ұсынды. Алайда сала өкілдерінің пікірін ескере отырып, министрлік кезең-кезеңімен көшуді ұсынады. Депутаттар ұсынған жаңашыл­дықтар шетелдік телерадио бағ­дар­­ламалардың ретрансляция­сын 20 пайыздан 10 пайызға де­йін тө­мен­детуге, сондай-ақ өңір­лік және ба­лаларға арналған БАҚ-ты қол­даудың бірқатар стан­дарт­­ына да қатысты», деді А.Балаева.

Министрдің сөзіне сай, депутаттар ұсынған түзетулер жұмыс тобының отырыстарында тал­қыланады. Осы орайда А.Балаева министрлік заң жобасын бірлесе, ашық талқылауға әрдайым дайын екенін жеткізді.

Баспасөз жиынынан кейін жур­на­листер Мәдениет және ақ­парат министріне сауалдарын қой­ды. Мәселен, блогерлердің жұмы­сын журналиспен теңестіру мәсе­ле­сіне қатысты сұрақ жолданды.

«Жоқ, теңестірілмейді. Бұған қатысты арнайы заң бар. Блогер­лердің жедел ақпарат тарату құра­лының бәрі интернет-платформалар туралы заңмен реттеледі. Ал масс-медиа туралы заңға оның қатысы жоқ», деді А.Балаева.