Қаржы • 21 Желтоқсан, 2023

Цифрлық теңге мен картаның артықшылығы

203 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін

Елімізде цифрлық теңгені енгізу 2025 жылдың соңына дейін үш кезеңде жүргізілетіні айтылып келеді. Ал биылғы қарашада ұлттық валютаның жаңа нысаны бөлшек айналымға енгізіліп, цифрлық теңге платформасының бірінші кезеңі іске қосылды.

Цифрлық теңге мен картаның артықшылығы

Негізінен цифрлық теңге қолма-қол ақша­мен де, қолма-қол ақшасыз да ұлттық валю­таның үшінші нысаны ретінде есептеледі. Бұл инновациялық әрі қаржылық қызметтерді жүр­гі­зу үшін блокчейн технологияларын пайдалана отырып, дәстүрлі қаржы және цифрлық активтер арасындағы айналымның бір түрі ретінде қолданысқа енеді деп түсіндіреді мамандар.

Ұлттық банк цифрлық валютаны енгізу жөніндегі жұмыстарды 2021 жылдан бастап қолға алған. Қолмен ұсталынбайтын сиқырлы теңгені одан әрі дамытып, 2025 жылға дейін кезең-кезеңмен көшіру жұмыстары басталып та кетті. Биыл нарық қатысушыларының жүйелері бойынша интеграцияны сынақтан өткізді.

Бас банк CBDC жобасының аса маңызды драйвері, қаржы нарығының қатысушыларымен тиімді байланыс орнатуға қолайлы екенін айтады. Дүниежүзінде бірнеше қанатқақты жобалар жүзеге асырылып жатыр, олардың арасында Қытай, Бразилия, Ресей Орталық банктері мен Еуропалық Орталық банктері бар. Келешекте бізде де бірнеше екінші деңгейлі банктердің қатысуымен цифрлық картаны іске қосу және қолданыстағы төлем механизмдерін (QR және POS терминалдары) ЦТ платформасымен бірік­тіру жоспарланып отыр. Қараша айын­да ұлттық валютаның 30 жылдығына орай Mastercard платформасында Еуразиялық банк шығарған жаңа дебеттік кар­та­ның тұсауы кесілді. Цифрлық картаны пайдалану арқылы алғашқы сатып алуды Ұлттық төлем корпорациясының төрағасы Бинұр Жәленов жасады.

Жалпы, цифрлық теңге шотындағы қара­жат­ты әлемнің қай жерінде болсын картамен төлем жасауға қолжетімділік қарастырылған. Бүгіндері Еуразиялық банк өз сайтында CBDC картасы туралы жеткілікті түрде толық ақпа­­рат­пен қамтып отырған жалғыз қаржы инс­­титуты деуге болады.

Бұл ретте цифрлық теңгенің банк картасынан артықшылығы, картаны тұтынушының смартфонында, сағатында немесе әмиянында сақтауға, бизнес үшін жеңілдетілген инфрақұрылым жаңартуларын қажет етпей-ақ қабылданған төлем әдістерін одан да кең таңдауды қамтып, карта ұстаушыларын алаяқтықтан қорғайтын әрі қауіпсіздікке кепілдік беретін озық технологиялар мен Mastercard ерекшеліктерімен негізделеді. Ал қаражат Ұлттық банктің цифр­лық шотында сақталып, кепілдендірілген сомаға нормативтік шектеулер бар қарапайым карталардан, ағымдағы шоттар мен депозиттерден айырмашылығы мемлекет толық кепілдік береді. Халықаралық институттардың болжамдары бойынша, 2030 жылға қарай айналымда 15 бөлшек және 9 көтерме CBDС болуы мүмкін. Бүгінгі таңда әлемдік ІЖӨ-нің 98%-ын құрайтын 130 мемлекет қандай да бір жолмен CBDС құру мүмкіндігін зерттеп, қарастыруда. 64 ел біліктіліктің озық сатысында тұр. 4 юрисдикция өздерінің цифрлық валюталарын енгізген. Бұл жобалардың түгелге жуығы шешім қабылдау стратегиясындағы ұсынылған тәсілдерге әсер ететін бірқатар параметр бойынша ерекшеленген. Олардың ең маңызды айырмашылығы – Орталық банктердің өздеріне қойған мақсаттары мен міндеттеріне байланысты болып тұрған жайт.

Мәселен, Нигерияның цифрлық валютасы е-найра дамуы 2017 жылы басталып, 2021 жылы төлем құралы ретінде ресми түрде іске қосылған. Швед электронды кронасын енгізу жө­ніндегі жұмыстар сол жылы қолға алын­ға­ны­мен, 2020 жылы қанатқақты жоба аясында цифрлық валютаны енгізуді орнықтыру әлі жалғасып келеді екен.

Жақында еліміздің бас банкі цифрлық валютаны енгізудің бірінші кезеңін қорытындылау туралы «Цифрлық теңге: бірінші кезеңін іске асыру нәтижелері» жөнінде баяндамасын жариялады. Жобаны 2024-2025 жылдары ара­лы­ғында жүргізуді жоспарлап, оған Visa, Mastercard секілді халықаралық төлем жүйелері мен Халық банкі, Altyn Bank, Еуразиялық банк пен БанкЦентрКредит сияқты екінші дең­гей­лі 4 банк қатысқан. Қазіргі кезеңде жобаға қатысушы – банк клиенттеріне цифрлық шоттар арасында төлем жүргізу мен аударма жа­сау­ға болады. Мектеп оқушыларының тамақ­тану төлемін Алматы қаласы әкімдігі мен «Қаз­пошта» АҚ бірлесіп, «цифрлық вау­черлер» қанат­қақты жобасын іске қосты. Эксперименттік кон­тур­дағы жұмыстар Digital Tenge Ideathon 2022 идея­лар байқауында жеңіске жеткен нарық қаты­су­шыларының ойларын сынақтан өткізуді, транс­ше­каралық төлемдерді, цифрлық теңгемен қам­та­масыз етілген стейблкоиндер шығаруды және бағалы қағаздарды токенизациялауды тес­ті­леу де қамтылған.