Коллажды жасаған – Зәуреш СМАҒҰЛ ,«EQ»
Заң – тұрақтылық негізі
Жүйелі реформаның басты негізі – заң жүйесі. Өткен жылы «Жасанды интеллект туралы» заң күшіне енсе, биыл Цифрлық кодекс қабылданды. Бұл құжат – бұрын әртүрлі заңдар мен қосымша актілерде шашылып жүрген нормаларды бір жүйеге біріктіретін алғашқы ереже. Онда мемлекеттік реттеу жолдары айқындалып, органдардың құзыреттері бекітілген.
Кодекс цифрлық деректер мен олардың өнімдерін, қолданушылар мен ұйымдардың құқықтары мен міндеттерін реттейді, электронды цифрлық қолтаңба мен цифрлық идентификацияны қолданудың тәртібін белгілейді.
Сондай-ақ мемлекеттік органдардың қызметін цифрландыру жолдары да қамтылған. Сенатор Ләззат Рысбекованың сөзінше, киберқауіпсіздік мәселелері бөлек заңмен реттеліп, халықаралық стандарттарға сай жасалады. Байланыс операторларына антифрод жүйелерін енгізу және рұқсатсыз трафикті блоктау тәртібі міндеттеледі.
Сонымен қатар Кодекс смарт-келісімшарттарды құқықтық тұрғыда реттейді. Смарт-келісімшарттар дегеніміз – шарттар мен міндеттемелерді автоматты түрде орындайтын цифрлық бағдарламалар. Мысалы, егер келісімде белгілі бір жағдай орындалса, смарт-келісімшарт өзі автоматты түрде төлем жасап немесе хабарлама жібереді. Бұл адамдардың араласуын азайтып, келісімдерді жылдам әрі қауіпсіз орындауға мүмкіндік береді. Құжатта смарт-қалалар мен смарт-аудандар ұғымдары да қарастырылған. Бұл – басқару, инфрақұрылым, мемлекеттік қызметтердің барлығы цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект негізінде ұйымдастырылған аймақтар. Мұнда мысалы жол қозғалысын басқару, коммуналдық қызметтерді бақылау, білім немесе денсаулық саласындағы қызметтерді үйлестіру жұмыстары автоматтандырылады. Нәтижесінде, тұрғындарға қызмет көрсету жылдам, ыңғайлы және ашық болады, ал мемлекеттік органдар деректер негізінде дұрыс шешім қабылдай алады.
Цифрлық үкімет
Елімізде жасанды интеллектіні дамыту бағытында ұлттық платформа құру қолға алынған. Қазір платформа сынақ режімінде. Платформа арқылы деректер жиынтығына қол жеткізуге, модельдерді жаттықтыруға, жасанды интеллект агенттерін құруға болады. Барлығы жабық, интернетке қосылмайтын қорғалған ортада іске асырылады. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі мемлекеттік органдармен бірлесіп 50 ЖИ агент жасап, сол арқылы шамамен 7 миллион азаматқа қызмет көрсетуді жоспарлап отыр. Алдымен ең көп уақытты алатын, халық үшін маңызды 50 үдеріс жасанды интеллект агенттері арқылы автоматтандырылады. Кейін бұл агенттер мобильді қосымшаларда қолжетімді болады. Вице-министр Дмитрий Мунның айтуынша, бірінші агент қазірдің өзінде мемлекеттік қызметтер бойынша 75% дәлдікпен көмек көрсетеді. Қызметті миллионнан астам пайдаланушы сынап көрген. Пайдаланушылардың тек 10%-ы агенттің қызметіне төмен баға берген.
«Жүйені жетілдіру жұмыстары жалғасып жатыр. Жасанды интеллект агенттері мемлекеттік қызмет көрсетуді ғана жеңілдетіп қоймай, қызметкерлердің жұмыс уақытын үнемдейді. Мысалы, колл-орталықтарға келетін өтініштердің көлемі өте үлкен. Жаңа агенттер өтініштерді алдын ала саралап, қажетті заңдар мен нормативтік актілерді белгілеп береді. Бұл азаматтарға жылдам әрі нақты жауап алуға көмегін тигізеді. Сонымен қатар платформаны пайдаланып, құжаттарды қазақша және орысша автоматты түрде аудару мүмкіндігі де енгізілді. Бұрын аударма тек адамдар арқылы немесе интернетке қосылған серверде жүзеге асырылса, қазір бұл жабық жүйеде толық автоматтандырылған. Бұдан бөлек, жасанды интеллект нормативтік құқықтық актілерді талдауға, ұсыныстар жасауға қабілетті. Мысалы, дрондарды қолдануға байланысты заңдарды өзгерту жолдарын анықтап, қай заңда қайшылықтар бар екенін көрсетеді. Бұл министрліктерге заңнамалық өзгерістерді жылдам және дәл жүргізуге көмектеседі. Платформа бизнес үшін де қолжетімді болады. Үлкен деректер жиынтықтарына қол жеткізу арқылы компаниялар өз жасанды интеллект шешімдерін жасап, тестілеу мүмкіндігіне ие болады», деді Д.Мун.
Саладағы серпін
Елімізде цифрландыру жүйелі реформа ретінде барлық саланы қамти бастады. Биыл 2026–2027 жылдарға арналған құрылыс саласын цифрландыру жоспары бекітіліп, нысандардың бүкіл жұмыс циклі – жоспарлау, жобалау, салу, пайдалану кезеңдері толық цифрлық форматқа көшеді. BIM-жобалау, цифрлық паспорттар және құрылыс нормаларын машинамен оқылатын форматқа көшіру арқылы ашықтық артып, шығын мен тәуекел азаяды.
Денсаулық сақтау саласында да цифрлық трансформация қарқынды. Бірыңғай мемлекеттік медициналық ақпараттық жүйе мен «Smart Data Healthcare» платформасы деректерді біріктіріп, басқару шешімдерін цифрлық негізде қабылдауға мүмкіндік береді. Емдеу тарихы, тағайындаулар мен электрондық денсаулық паспорты біріккен цифрлық маршрутқа енгізілді.
Президент жариялаған Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында отандық компаниялар жоғары технологиялы өнімдерін көбейтіп жатыр. Мысалы, «NERO Group» деректерді жолдайтын «ақылды» есептеу құралдарын шығарып, инфрақұрылымдарды, ауыл шаруашылығын және төтенше жағдайларды бақылауға арналған ұшқышсыз ұшу аппараттарын локализациялауды бастады. Компанияның өндірістік алаңы «Алатау инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағында орналасқан. Инвестиция көлемі 2,4 млрд теңге. Бүгінде зауыт жылу, су, электр энергиясы мен газға арналған «ақылды» есептеу құралдарын шығарудың толық цикліне көшкен. Өнімдердегі отандық үлес 58–83% аралығында. «NERO Group» құрылтайшысы Ерлан Нәбиевтің айтуынша, цифрландыру – тек технология емес, экономиканы жаңарту.
«Президенттің бастамалары арқасында энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы саласындағы цифрландыру бірінші кезектегі міндетке айналды. Біз жабдықтың қажетті көлемін қамтамасыз етуге дайынбыз. Барлық аспаптарымыз деректерді жолдау функциясымен жарақталған, бұл заманауи диспетчерлеу қызметінің негізін құрай алады», дейді ол.
Ал Оқу-ағарту министрлігі Мемлекет басшысының жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі тапсырмаларын іске асыру аясында ұлттық цифрлық профильдер жүйесі мен ұлттық білім беру платформасын құруға кірісті. Осы мақсатта ұлттық білім беру мәліметтер базасы жаңартылып, барлық электрондық күнделік пен журналдар деректері «KazTech» ұлттық платформасында сақталады. Сондай-ақ Оқу-ағарту вице-министрі Асылбек Ахметжановтың айтуынша, 2026–2027 оқу жылынан бастап кейбір аймақтарда оқытушы жетіспейтін мектептерге арналған «Қазақ Digital мектебі» жобасы іске қосылады.
«Жаңашылдық педагогтердің күнделікті жұмыс жүктемесін азайтады, себебі жасанды интеллект агенттері педагогтерге педагогикалық кеңестерге дайындық кезінде көмек көрсете алады. Ал «Қазақ Digital мектебі» жобасы аясында жасанды интеллектінің репетиторлық қызметтері де қолданылады. Биыл 200 мыңнан астам педагог практикалық дағдылар мен біліктілікті арттыру курстарынан өтеді», дейді вице-министр.
