Президент Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында Қазақстан әлемдік азық-түлік рыногында көшбасшы болуы керек, ол үшін жаңа технологияларды қолданудың арқасында егіс өнімділігін еселеп арттырып, әлемдік деңгейге сай келетін мал шаруашылығына мал азығының берік қорын жасақтау керек, деп айтылған.
Осы орайда, Үкімет тарапынан мал шаруашылығын дамытуға, мал шаруашылығы өнімдерінің бәсекелестік қабілеттілігін және оның экспорттық әлеуетін арттыруға баса назар аударылып отыр. Осы мақсатқа жетудің бірден-бір жолы тұрақты мал азығы қорын қалыптастыру болып табылады.
Президент Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында Қазақстан әлемдік азық-түлік рыногында көшбасшы болуы керек, ол үшін жаңа технологияларды қолданудың арқасында егіс өнімділігін еселеп арттырып, әлемдік деңгейге сай келетін мал шаруашылығына мал азығының берік қорын жасақтау керек, деп айтылған.
Осы орайда, Үкімет тарапынан мал шаруашылығын дамытуға, мал шаруашылығы өнімдерінің бәсекелестік қабілеттілігін және оның экспорттық әлеуетін арттыруға баса назар аударылып отыр. Осы мақсатқа жетудің бірден-бір жолы тұрақты мал азығы қорын қалыптастыру болып табылады.
Бүгінде мал азығын өндіру саласында қалыптасқан өзекті мәселелер бар. Атап айтқанда, шалғай жатқан жайылымдардың тиімді пайдаланылмауы, негізгі мал басының жеке қосалқы шаруашылықта шоғырлануына байланысты елді мекендер маңайындағы жайылымдардың тозуы, орта және ұсақ шаруа қожалықтарында ескі техниканы қолдану, көп- жылдық мал азығы дақылдары егістерінің аз болуы және тұқым шаруашылығының дамымауы. Аталған факторлар бүгінгі таңда тез арада шешімін табуды қажет ететін мәселелер және тікелей өндірісті жүзеге асыруға негіз болады.
Осы ретте, Үкімет тарапынан мал азығын өндіру саласын дамытуға жыл сайын қолдау көрсетіліп келеді. Мәселен, 2013 жылы жемшөп дақылы өндірісін субсидиялауға 1,3 млрд. теңгеден аса қаржы қарастырылды, ол 2012 жылмен салыстырғанда 2,3 есеге көп.
2012 жылғы қуаңшылыққа байланысты Қазақстан Республикасының экономикасын жаңғырту мәселелері жөніндегі мемлекеттік комиссия республикадағы құс және шошқа шаруашылықтарын жеммен қамтамасыз ету үшін 311,7 мың тонна жемдік астық бөліп, мал шаруашылығы өнімдерінің өндірісінің дамуын қамтамасыз етті.
Қуаңшылықтан зардап шеккен шаруа қожалықтарындағы мал басының сақталуын қамтамасыз ету мақсатында Үкімет резервінен 1,5 млрд. теңге бөлінді. Республикадағы ауылшаруашылық тауар өндірушілеріне және шаруашылықтарға 227,4 мың тонна кебек бөлінді.
Жайылымдарды тиімді пайдалану және тұрақты шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту бағытында соңғы жылдары Ауыл шаруашылығы және Қоршаған ортаны қорғау министрліктері мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы бірлесіп «Шөлейт жерлерді басқару» бойынша жобаны Қарағанды және Алматы облыстарында жүзеге асырды. Жобаны жүзеге асыру нәтижесінде аймақта тұрақты мал азығы қорын жасақтау және мал азығы дақылдарының егісін арттыруға қол жеткізілді.
Мал азығы саласының қарқынды дамуына негіз болатын алғышарттар ретінде Ауыл шаруашылығы министрлігі тарапынан республикада мал азығы саласын 2020 жылға дейін дамытуды көздейтін шеберлік-жоспар әзірленді.
Бұл құжаттың негізгі мақсаты 2020 жылға мал азығы дақылдарының егіс көлемін 4,3 млн. гектарға жеткізу, оның ішінде сүрлем көлемін 245,0 мың гектарға немесе қазіргі кезбен салыстырғанда 89%-ға, ал бір жылдық шөптің көлемін 600,0 мың гектарға (33%), көпжылдық шөптің көлемін 3,5 млн. гектарға (43%) арттыру көзделіп отыр.
Саланы жедел дамытудың негізгі шаралары «Агробизнес-2020» бағдарламасында көзделген мемлекеттік қолдау бағыттары болмақ. Мәселен, 2014 жылдан бастап орта және шағын фермерлерге сатып алған жем азық өндіру техникаларының құнын ішінара өтеуге инвестициялық субсидиялар бөлінеді. Сонымен қатар, техниканы сатып алу үшін екінші деңгейлі банктер арқылы берілетін несиенің үстеме пайызының жартысы мемлекет тарапынан өтелмек.
Министрлік шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту аясында жайылымдарды суландыруға және инфрақұрылымды дамытуға жұмсалған шығынның, оның ішінде құдық қазу, су көтеру құрылғы ларын, жылжымалы су тасымалдау құралдарын орнатқаны үшін 80%-ға дейін өтеуді қарастырып отыр. Жалпы, бағдарлама аясында 4 мың құдықты салу арқылы қосымша пайдаланылмайтын жайылым алқаптары қолданысқа енгізілетін болады. Бұл бағдарлама аясында 2013 жылы жүзеге асырылған жобаларды да қаржыландыру мәселесі қарастырылатын болады.
Мұнымен бірге, шаруа қожалықтарын және жеке шаруашылықтардағы мал басын сапалы мал азығымен қамтамасыз ету үшін негізгі аймақтарда құрама жем өндіру кәсіпорындарын салуды ынталандыру шаралары көзделіп отыр. Кішігірім және ірі құс, сондай-ақ шошқа шаруашылықтары үшін жемдік астықты сақтау қоймаларын салу шығындарын өтеу де көзделген. «Агробизнес-2020» бағдарламасы аясында қарастырылып отырған осы шаралар мал азығын өндіру саласын жедел дамытуға негіз болмақ.
Гүлмира ИСАЕВА,
Ауыл шаруашылығы вице-министрі.