Мүдделер мен мүмкіндіктер екшелген кеңес

Кеше Беларусь астанасы – Минск қаласында Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына мүше елдер Мемлекет басшыларының кезекті кеңесі болып өтті.

Кеңеске Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев, Беларусь Президенті Александр Лукашенко, Ресей Президенті Владимир Путин, Украина Президенті Виктор Янукович, Арме­ния Президенті Серж Саргсян, Молдова Президенті Ни­колаэ Тимофти, Өзбекстан Президенті Ислам Каримов, Тәжік­стан Президенті Эмомали Рахмон, Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев, сондай-ақ, Қырғызстан Премьер-министрінің орынбасары Жоомарт Оторбаев пен Түркіменстан Үкіметі төрағасының орынбасары Аннамұхаммед Гочыев қатысты.

Кеңеске Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев, Беларусь Президенті Александр Лукашенко, Ресей Президенті Владимир Путин, Украина Президенті Виктор Янукович, Арме­ния Президенті Серж Саргсян, Молдова Президенті Ни­колаэ Тимофти, Өзбекстан Президенті Ислам Каримов, Тәжік­стан Президенті Эмомали Рахмон, Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев, сондай-ақ, Қырғызстан Премьер-министрінің орынбасары Жоомарт Оторбаев пен Түркіменстан Үкіметі төрағасының орынбасары Аннамұхаммед Гочыев қатысты.

Тәуелсіз Мемлекеттер Достас­тығына мүше елдер мемлекет басшылары мұндай ауқымды жиын аясында жылына бір рет бас қосып отырады. Былтыр Достастық елдерінің басшылары Ашғабадқа келіп, бір үстел басында сан салалы мәселелерді талқы таразысына салған болатын. Ал биылғы жылы Достастық елдері Мемлекет басшылары кеңесінің төрағалық тізгіні Беларусь мемлекетінде болғандықтан, 2013 жылы бірқатар жобалар мен бастамалар легі жүзеге асырылған еді. Ендігі кезекте Достастық кеңістігіндегі елдер осы үдерістерді одан әрі жалғастыруы тиіс.

Мемлекет басшыларының кеңесі – Достастық елдерінің ең жоғары органы. Сол себепті де мұнда ТМД-ға, оның қызмет ету тетіктеріне тікелей қатысты барлық мәселелер қаралады. Ал Кеңес аясында көтерілген мәселелердің барлығы консенсус, яғни өзара келісім ауанында қабылданып отырады.

Минскіде өткен Тәуелсіз Мем­ле­кеттер Достастығына мүше елдер Мемлекет басшы­лары­­ның кеңесі алдымен шағын құрам­­да­ғы келіссөзбен басталды. Оты­рыста алғашқы болып сөз алған төраға елдің Президенті Алек­­сандр Лукашенко Әзербай­жан Президенті Ильхам Әлиевті президенттік сайлаудағы жеңісі­мен құттықтады. Бұдан кейінгі кезекте А.Лукашенко ТМД -ға мүше елдер Мем­ле­кет басшыларының кеңесін ашық деп жариялап, сөз тізгінін ТМД-ның Атқарушы комитетінің төрағасы Сергей Лебедевке берді.

Ол өз сөзінде Кеңес отырысында қаралатын мәселелер шоғыры туралы баяндап берді. ТМД елдері ұсынған мәселелерге сәйкес, ТМД-ның Атқарушы комитеті бүгінгі күн тәртібіне 14 мәселе шығарып отыр. Бұлардың барлығы тиісті сараптан және саралаудан өтті. Кейбір құжаттарға байланысты айтылған ұсыныстар да ескерілді, деді С.Лебедев.

Бұдан кейінгі кезекте Әзер­байжан Президенті И.Әлиев сөз алды. Біз ТМД кеңістігіндегі елдермен тығыз ынтымақтастық байланыс орнатуға әрдайым мүдделіміз. Себебі, біздің елдерімізді кезінде тарихи тамырластық байланыс­тырды. Ал бүгінгі таңда бізді экономикалық, саяси ықпалдастық байланыстыруда. Әзербайжан үшін ТМД елдерімен сыртқы саясаттағы әріптестік айрықша маңызға ие. Біз интеграциялық үдерістердің жетілдірілуін, екіжақты, көпжақты байланыстардың нығаюын қуаттаймыз. Бірнеше күннен кейін Бакуде үшінші Халықаралық гуманитарлық форум өтеді. Бұл форум аз ғана уақыт ішінде гуманитарлық саладағы ең бір өзекті мәселелер көтерілетін маңызды үнқатысу алаңына айналады. Осы орайда, мен мүмкіндікті пайдаланып, форумға белсене қатысуға ниет танытып отырған ТМД елдеріне алғысымды біл­діргім келеді. Мұндай басқосулар біздің елдеріміздің гуманитарлық саладағы ынтымақтастығын дамыта түсері сөзсіз. Себебі, гу­мани­тарлық сала – біздің әріп­тесті­гіміздің негізгі өзегі. Біз сондай-ақ экономикалық ықпал­дастыққа да айрықша мән беріп келеміз. Бүгінде ТМД елдері арасындағы тауар айналымы өсу үстінде. Күн тәртібінде қаралатын экстремизммен, терроризммен күрес мәселесі де өте өзекті болып отырғанын атап өту керек. Әлем елдерінің әрқайсысы мұндай қатерлерге тек күш біріктіру арқылы ғана қарсы тұра алатынына көз жеткіздік. Біз осы бағыттағы жұмыстарымызды жетілдіріп, мемлекеттеріміздің қауіпсіздігін үнемі назарда ұстап отыруымыз керек, деді И.Әлиев. Сондай-ақ, Әзербайжан Президенті ТМД кеңістігіндегі ынтымақтастық болашақта да назарда тұратынын атап өтті.

Бұдан кейінгі кезекте сөз Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа берілді. Ең алдымен, ТМД-ға төраға болған Беларусь мемлекетіне алғысымды білдіргім келеді. Соңғы жылдары Беларусь Достастық аясындағы көптеген мәселелердің жүзеге асырылуына ұйытқы болды, деп бастады сөзін шешен. Біз ТМД-ның болашақтағы дамуын әрі қарай айқындайтын тұжырымдаманы қабылдадық. Оны жүзеге асыратын іс-шаралар жоспарын бекіттік. Бұл алдағы уақытта қай бағытта жұмыс істейтінімізді айқындау үшін керек. 2011 жылы қабылданған Еркін сауда аймағын құру туралы келісім бүгінде инфрақұрылымның дамуына, қажетті құжаттардың жүзеге асуына, елдердің болашақтағы көпжақ­ты ықпалдастығын жандан­дыруға жағдай жасады. Біз 2014 жылды «ТМД-дағы Туризм жылы» деп жариялауға келістік. Бұл бағытта елдеріміз министрліктерінің қолға алуы­мен тиісті бағдарламалар қабылданды. Бұл бағдарламалар біздің мемлекеттер арасындағы өзара ынтымақтастықты дамытуға серпін береді деп ойлаймыз. Мен «Достастық елдерінің мәдени астаналары» мемлекетаралық бағдарламасының маңызы өте зор деп есептеймін. Келер жылы «Достастықтың мәдени астанасы» атын Қазақстанның Алматы қаласы иеленеді. Біз бұл шараны жоғары деңгейде өткізу үшін әзірлік жұмыстарын жүргізетін боламыз, деді Н.Назарбаев.

Қазақстан Президенті өзінің сөзінде ТМД аумағында 2015 жылды Ұлы Отан соғысы арда­гер­лерінің жылы деп жариялау жөніндегі және ТМД аумағында Жеңістің 70 жылдығын тойлау жөніндегі ортақ іс-шараларды бірлесе өткізу туралы шешімдерді, сондай-ақ, Ұлы Жеңістің 70 жылдығына арналған бірыңғай мерейтойлық наградаларды ай­қын­дау туралы ұсыныстарды толықтай қуаттайтынын жет­кіз­ді. Себебі, біз әрдайым аға буын ардагерлеріміздің алдында борыштармыз, деді Қазақстан басшысы. Сондай-ақ, ол Украинаның ТМД-ға келесі жылғы төрағалығы Достастықты одан әрі нығайтуға және дамытуға септігін тигізеді деп үміттенетінін білдірді.

Қырғызстаннан келген өкіл Жоомарт Оторбаев та Кеңес отырысында қаралатын барлық ұсыныстарды қолдайтынын мәлімдеді. Ұлы Жеңістің 70 жылдығын жоғары деңгейде өткізу, ТМД аумағында 2015 жылды Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің жылы деп жариялау жөніндегі ұсыныстар өте құптарлық. Бүгінде ТМД кеңістігінде көптеген интеграциялық бірлестіктер құрылды. Оларға ҰҚШҰ, ЕурАзЭҚ, Кеден одағы секілді ауқымды ұйымдарды жатқызуға болады. Біз бұл ұйымдардың жұмысын қолдаймыз. Бұл біздің елдеріміз экономикаларының дамуына ықпал етеді деп білеміз. Алдағы уақытта ТМД аумағында энергетика, көлік, жоғары технологиялар, әлеуметтік және гуманитарлық даму бағыттарында маңызды жобаларды қолға алып, тиімді бастамаларды көтеруіміз керек деп есептейміз, деді Ж.Оторбаев.

Молдова Президенті Николаэ Тимофти Достастық елдері арасында бұған дейінгі орныққан достық пейілді жоғалтпай, ынтымақтастық тетігін одан әрі беріктендіруге мән берілу керектігін атап өтті. Бұл орайда, біз кез келген келісімге қол жеткіземіз деп ойлаймын. Молдова бұл бағыттағы жұмыстарға мүдделі екенін атап көрсеткім келеді, деді Н.Тимофти өз сөзінде.

Ресей Президенті Владимир Путин бүгінде Достастық елдерін дамытудың негізгі тетіктерін айқындайтын құжаттар жүзеге асырылып жатқанына тоқталды. Біз экономикалық саладағы өзара ынтымақтастығымызды, тауар айналымын жандандырып, инвес­тиция саласындағы кедергілерді жоюға назар аударып, жаһандық дағдарыстың кедергілеріне қарсы тұратын тетіктерді ойлап табуымыз керек, деді В.Путин. Сондай-ақ, Ресей Президенті мемлекет басшылары қауіпсіздік саласына айрықша мән беріп, ақпараттық технология­ларды пайдалана отырып жүзеге асырылатын қылмыстардың бірлесе алдын алу бағытында арнайы тұжырымдама қабылдағанын жеткізді.

Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон жиын барысында: Біз келер жылы «Достастықтың мәдени астаналары» мемлекетаралық бағдарламасының маңыз­ды­лығын ескеріп, осындай мәдени-гуманитарлық бағыт­тар­дағы бастамаларды толықтай қол­даймыз. Келер жылы бұл бағ­дарламаға Қазақстанның Ал­маты және Қырғызстанның Ош қалалары қатысатын болады. Мұндай жобалар біздің елде­ріміз­дің арасындағы мәдени ын­тымақтастықты дамытуға ық­пал етері сөзсіз. Екіншіден, біз жа­һандық қауіп-қатерлерге, оның ішінде есірткі бизнесі мен лаң­кес­тік әрекеттерге, адам саудасына қарсы тұру бағытында бір­лескен қадамдарды жүзеге асыруымыз керек. Кейінгі уақытта ақ­параттық технологияларды пайдалана отырып жүзеге асырыла­тын мұндай кері құбылыстарға біз­дің қауіпсіздік органдарымыз ай­рықша мән беруі қажет, деді Э.Рахмон.

Түркіменстаннан келген өкіл Аннамұхаммед Гочыев ТМД аумағындағы бұған дейін берік қалыптасқан өзара ықпалдастықты одан әрі дамыту барлық мемлекетке де тиімді екенін жеткізе келе, алдағы жылы ТМД-ға төраға болатын Украинаға сәттілік тіледі.

Өзбекстан Президенті Ислам Каримов қазіргі таңда әлем мемлекеттері тербелмелі, құбылмалы жағдайда өмір сүріп отырғанын, жаһанда радикалды жағдай қалыптасқанын, дүние жүзін дағдарыс салқыны шарпығанын айта келе, бұл ретте ынтымақтастық айрықша рөл атқаратынын атап өтті.

Ал Украина Президенті Виктор Янукович мұндай басқосулар болашақтың бағыт-бағдарын айқындауға сеп болатынын жеткізді. Біз мемлекеттеріміздің сауда-экономикалық, мәдени-гуманитарлық бағыттардағы ынтымақтастығын одан әрі жандандыруымыз керек. Келер жылы біз ТМД-ға төраға боламыз. Сондықтан, бұған дейін жүзеге асырылған жұмыстарды одан әрі жалғастырып, өзара әріптестік байланыстарымызды нығайтуға күш саламыз деп ойлаймын, деді В. Янукович.

Мемлекет басшыларының шағын құрамдағы отырысы бұдан кейін кеңейтілген құрамдағы отырыспен жалғасты. Онда мемлекет басшылары ұсынған бастамалар қайта пысықталып, талқыланды.

ТМД-ға мүше елдер Мемлекет басшылары кеңесі отырысының қорытындысында президенттер 14 құжатқа қол қойды. Олар: «2014 жылды Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығында Туризм жылы деп жариялау туралы» шешім; «2015 жылды Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығында 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің жылы деп жариялау туралы» шешім; «Кеңес халқының 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңісінің 70 жылдығына қарай бекітілген ортақ мерейтойлық награда туралы» шешім; «Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттер Парламентаралық Ассамблеясының ТМД жоғары жарғылық органдарының шешімдерін іске асыру жөніндегі қызметі туралы» шешім; «Қыл­мысқа қарсы күрестің 2014-2018 жылдарға арналған бірлескен шараларының мемлекетаралық бағдарламалары туралы» шешім; «Тәуелсіз Мемлекеттер Дос­тастығына қатысушы мем­ле­кет­тердің терроризмге және экстремизмнің өзге де күш көрсетулеріне қарсы күресте 2014-2016 жылдарға арналған ынтымақтастық бағдарламасы туралы» шешім; «Есірткі заттарының, психотроптық заттардың және олардың прекурсорларының заңсыз айналымына қарсы күрес пен нашақорлыққа қарсы әрекет етудегі Тәуелсіз Мемлекеттер Дос­тастығына қатысушы мем­лекеттердің 2014-2018 жылдарға арналған бағдарламасы туралы» шешім; «Адам саудасына қарсы күресте Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мем­лекеттердің 2014-2018 жылдарға ар­налған ынтымақтастық бағ­дар­ламасы туралы» шешім; «Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасында 2014 жылы «Достастықтың мәдени қалалары» мемлекетаралық бағдарламасын іске асыру туралы» шешім; «Ақпараттық технологияларды пайдалана отырып жасалған қылмыстарға қарсы күрестегі Тәуелсіз Мемлекеттер Дос­тастығына қатысушы мемле­кеттердің ынтымақтастық тұжы­рымдамасы туралы» шешім; «Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы аясында құпия ақпаратты қорғау туралы келісім және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы органдарында құпия ақпараттар алмасу ережелері туралы» шешім; Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы аясында құпия ақпаратты қорғау туралы келісім; Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекет ету жөніндегі мемлекетаралық кеңес құру туралы келісім; «Мемлекетаралық валюталық комитетті тарату және ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің қаржылық, валюталық төлем мен кредиттік қарым-қатынастар сала­сындағы одан арғы ынтымақ­тас­тығы туралы» шешім; Мем­лекетаралық валюталық коми­тетті құру туралы 1995 жылғы 26 мамырдағы келісімнің қол­данылуын тоқтату туралы хаттама; «Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Экономикалық Соты Төрағасының орынбасары туралы» шешім; «Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Грамо­та­сымен марапаттау туралы» хат­тамалық шешім; «Тәуелсіз Мем­лекеттер Достастығына төрағалық ету туралы» шешім; «Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Мем­лекеттер басшылары кеңесінің кезекті отырысын өткізу туралы» хаттамалық шешім.

ТМД-ға мүше елдер Мемлекет басшылары кеңесі отырысының соңында журналистерге арналған баспасөз мәслихаты өтті. Онда Достастық елдерінің басшылары журналистерге Кеңес отырыстарында қаралған және қол жеткізілген келісімдер мен көтерілген мәселелер туралы егжей-тегжейлі баяндап берді.

Бұл күні президенттер, сондай-ақ, Минскідегі Тәуелсіздік сарайы аумағында орналасқан мемлекет басшылары аллеясына ағаш отырғызды.

Ләйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан» –

Минскіден.

-----------------------------------------

Суреттерді түсіргендер

С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.