Мақсат – сот билігінің іргетасын бекемдеу

Валентин ЕРШОВ,

Ресей Сот төрелігі академиясының рек­торы, заң ғылымдарының докторы:

– Экономикалық, саяси берік ба­ғыт­тарын белгілей алған Қазақстан Республикасы сот жүйесінде де маңызды және нәтижелі шешімдер қабылдай білді. Қазақстандық сот жүйесінің ең алдымен, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін сақтауды бірінші сатыға қоя отырып, бірегей әрі жоғары білік­­­­тілік деңгейде жұмыс істеп келе жатқанын ерекше атап өткен жөн. Мұны елдегі азаматтардың өз құқықтары мен заңды мүдделерін сот арқылы қорғаудың тиім­ділі­гін арттыру бағытында атқарылып жат­қан кешенді іс-шаралардан да байқауға болады.

Валентин ЕРШОВ,

Ресей Сот төрелігі академиясының рек­торы, заң ғылымдарының докторы:

– Экономикалық, саяси берік ба­ғыт­тарын белгілей алған Қазақстан Республикасы сот жүйесінде де маңызды және нәтижелі шешімдер қабылдай білді. Қазақстандық сот жүйесінің ең алдымен, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін сақтауды бірінші сатыға қоя отырып, бірегей әрі жоғары білік­­­­тілік деңгейде жұмыс істеп келе жатқанын ерекше атап өткен жөн. Мұны елдегі азаматтардың өз құқықтары мен заңды мүдделерін сот арқылы қорғаудың тиім­ділі­гін арттыру бағытында атқарылып жат­қан кешенді іс-шаралардан да байқауға болады.

Біздің елде судьяларды даярлау, оқыту дейтін мәселелерге ерекше мән беріледі. Ресейде сот жүйесінде жұмыс істейтін мамандар, атап айтқанда, судьяларды оқыту ерте бастан қолға алынған. Білім саласында арнайы мамандандырылған оқу орындары – колледж, ЖОО, аспирантура, докторантура іске қосылған. Осының нәтижесінде Қазақстан және Ресей Жоғарғы Соттары ортақ келісімге келіп, екі ел судьяларының біліктілігін арттыруды оң жолға қойған едік. Қазіргі таңда бұл келісімшарт аясында атқарылып жатқан іс-шаралар өз нәтижесін көрсетіп отыр. Бірлескен білім алу кезінде Қазақ­стан судьялары жоғары кәсіби дайындықтарын көрсете білді.

Ал кең көлемде, осымен алтыншы рет ұйымдастырылып отырған құрылтай осындай игілікті бастамалардың туындауына жол ашатын құқықтық аренаға айналды. Бұл жерде сот жүйесіне қатысты соны шешімдер қабылдап, тәжірибе алмасуға мүмкіндік мол. Қазақстан мен Ресей секілді екі елдің байланысын нығайтуда да съездің алар орны ерекше.

Василий ОНОПЕНКО,

Украина Жоғарғы сотының экс-төрағасы, Судьялар одағының төр­ағасы, Жоғарғы соттың судьясы:

– Республикалық судьялар съезі сот билігінің іргетасын одан әрі бекемдетіп, абыройын көтеруде, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын сақтау жолында маңызды рөл атқарады. Қазір­гі таңда кез келген ұлттық және халықаралық сот жүйесі уақыт талабына қарай өзгертулерді, толықтырулар мен жетілдірулерді талап етеді. Осыған орай, алтыншы рет өткізіліп отырған съезд сот-құқықтық жүйенің кем тұстарын көрсетіп, қол жеткізген жетістіктеріне тиісті баға бере білді деп толық сеніммен айтуға болады. Съезд, сондай-ақ, осы сала мамандарының ашық пікір алмасып, озық тәжірибелерімен бөлісетін алаңына да айналды. Құқықтық реформа жүргізіп, оның механизмін жасауда, инновациясын іске қосуда өзге елдердің сот жүйесіндегі оң нәтижелермен танысу, салыстыру, сараптаудың маңыздылығы өте зор. Мысалы, Украинаның судьяларын Қазақстандағы сотқа дейінгі бітім­гершілік процесі, екі жақтың на­ра­­­зылығын асқындырмай келісімге келтіріп отырған «Медиация туралы» Заңның қолданылуы қызықтырып отыр. Сот жүйесін қоғамға ашық, жариялы түрде көрсету бағытында атқарылып жатқан жұмыстардың ауқымдылығы да байқалады.

Ақжан ЕШТАЙ,

Ақмола облыстық сотының төрағасы:

– Шалғай жатқан елді мекендер­мен салыстырғанда, қала, облыс орталықтарындағы судьялардың жүкте­месі өте көп. Әсіресе, еліміздегі ірі мегаполистер – Алматы мен Астана қалалары және облыстарында орналасқан іргелі соттарда қаралатын істер қыруар. Айына 100-ден астам іс қарайтын судья кейде конвейер секілді жұмыс істеп кетеді. Қоғам дамуына байланысты заңнамалар жиі өзгеріске ұшырайтыны тағы бар. Нормативтік-құқықтық заң­намалардың барлығын зерделеп, сүзгіден өткізу, өзі төрелік жасайтын істі сараптау үшін де судьяға уақыт керек.

Алтыншы съезде Мемлекет басшысы осы мәселені қалтарыста қалдырған жоқ, судьялар штатын көбейту, сот хатшыларының санын арттыру жөнінде нақты шешім шығарылды. Қоғамда «судьялар тек істерді қараумен шектеледі» деген пікір қалыптасып қалған. Алайда, бұл ауқымды істердің бір бөлігі ғана. Сот процесін ұйымдастыру, істі сотқа дейінгі қарауға дайындық, істі сотта қараудың мәселесі – міне, сот ісін жүргізудің осындай сан түрлі сатыларынан сапалы өту үшін де уақыт кетеді.

Егер судьяның көмекшісі деген лауазым енгізілетін болса, осы жұмыстар біраз жеңілдер еді. Судья тек істерді қараумен ғана шұғылданса, бұл, біріншіден, процестің сапасын арттырады, екіншіден, істі сотта қарау мерзімі біршама қысқарады. Осыдан 2-3 жыл бұрын Жапонияның Токио қаласындағы бір сот процесіне қатысқан едік. Сонда байқағанымыз, судья қандай іс қарайтынын сот залына келгенде бір-ақ біледі екен. Сотта істі қарау сатысына дейінгі дайындық жұмыстарының барлығын судьяның көмекшілері атқа­рады. Жапондықтардың пікірінше, бұл тәсіл судьялардың қарайтын іс жөнінде алдын ала пікір қалыптастыруына да жол бермейтін көрінеді.

Бану РАХЫМБАЙҚЫЗЫ,

журналист.