Қазақстанда қылмысқа куә болған жағдайда құқық қорғау органдарына жүгінбейтіндердің үлесі артып келеді. Егер 2024 жылдың қазан-қараша айларында мұндай жауапты 8,5% респондент айтса, 2025 жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш 11,4%-ға дейін өскен, деп хабарлайды Egemen.kz.
Бұл деректер Ұлттық статистика бюросының «Халықтың құқық қорғау органдары мен сот жүйесіне сенім деңгейі» атты соңғы сауалнамасында келтірілген. Зерттеу 2025 жылғы қазан-қараша айларында жүргізіліп, оған 15 пен 80 жас аралығындағы 18 мың адам қатысқан.
Сауалнама нәтижесіне сәйкес, соңғы бір жылда құқық қорғау органдарына мүлде жүгінбеген азаматтардың үлесі 64,3%-дан 63,7%-ға дейін аздап қысқарған. Алайда негізгі органдарға жүгінушілер саны керісінше төмендеген:
Полицияға жүгінгендер – 19,5%-дан 18,1%-ға азайды; Прокуратураға жүгінгендер – 5,3%-дан 4,9%-ға төмендеді.Ал өтініш саны артқан құрылымдар:
Өртке қарсы қызмет – 3,6%-дан 5,4%-ға; Сот органдары – 6,1%-дан 6,4%-ға; Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет – 0,6%-дан 0,8%-ға өсті.Экономикалық тергеп-тексеру қызметіне жүгінгендер үлесі өзгеріссіз қалып, 0,5% болды.
Сауалнама: Ел азаматтарының 80%-ы Конституциялық реформаны қолдайды
Әйелдер мен ауыл тұрғындары сирек жүгінедіҚұқық қорғау органдарына жүгінбегендер арасында әйелдер үлесі ерлерге қарағанда жоғары: тиісінше 65,8% және 61,6%. Әйелдер тек сот жүйесіне жүгінуде ғана ерлерден сәл алда (6,7% қарсы 6,2%).
Қала мен ауыл тұрғындары арасында да айырмашылық бар. Қалалықтар ауыл тұрғындарына қарағанда құқық қорғау органдарына жиі жүгінеді. Әсіресе бұл айырмашылық полицияға жүгіну кезінде айқын байқалады:
Қалада – 19,8%; Ауылда – 14,9%.Сонымен бірге ауыл тұрғындарының үштен екісінен астамы, ал қала тұрғындарының 60,7%-ы мүлде құқық қорғау органдарына жүгінбеген.
Неге азаматтар шағымданбайды?Қылмысқа куә болған жағдайда құқық қорғау органдарына жүгінбейтіндердің негізгі себептері мыналар:
Жария болудан қорқу – 36,5%; Уақыт жоғалту және қағазбастылық – 33,8%; Оң нәтиже болатынына сенімсіздік – 13,5%; Құқық қорғау органдары қалай көмектесетінін білмеу – 12,2%; Жемқорлықтан қауіптену – 3,9%.Айта кетерлігі, соңғы бір жылда жария болудан қорқу мен бюрократиялық кедергілерді алға тартқандардың үлесі артқан, ал сенімсіздік, ақпараттың жеткіліксіздігі және жемқорлықты себеп еткендердің үлесі керісінше азайған.
Сауалнама: Қазақстан халқының 77 пайызы Президентке жоғары деңгейде сенім білдірді
Қай қызметке сенім жоғары?Сенім деңгейіне келсек, халық арасында ең жоғары сенімге ие орган − өртке қарсы қызмет. Оған толық немесе ішінара сенетіндердің үлесі 81,8%-ды құрайды. Одан кейін прокуратура (66,2%) мен полиция (65,3%) тұр. Сот жүйесіне толық сенетіндер үлесі – 63,2%, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке – 51,2%, ал экономикалық тергеу қызметіне – 47,2%.
Осы деректер ел азаматтарының құқық қорғау органдарына деген жалпы сенімі сақталғанымен, қылмыс жағдайында бірлесе әрекет етуге деген белсенділіктің төмендеп келе жатқанын аңғартады.