Ата Заң қандай мемлекеттің болмасын тәуелсіздігін, демократиялық құндылықтарын айқындайтын негізгі құжат болып табылатыны анық. Конституцияда адамдардың табиғи құқықтары мен бостандықтары, билік институттарын демократиялық жолмен қалыптастыру және дамыту, азаматтық қоғам құру туралы прогрессивті идеялар бекітілді.
Тәуелсіздігіміздің тірегіне айналған Ата Заң – мемлекет пен қоғамда орын алып отырған барлық саяси-экономикалық, әлеуметтік реформалардың ілгері басуына, дамудың қайнар бастауына айналды. Сарапшылардың пайымдауынша, Қазақстанның Негізгі заңы әлемдегі ең жас Конституция ретінде саналып, жалпыадамзаттық құндылықтарды дәріптейтін ең үздік 50 Конституцияның бірі болып табылады. Жалпы, дамыған елдерде Ата Заң негізгі үстел кітапшаларының бірі болып есептеледі. Себебі, бұл құжат адам өмірінің барлық іс-әрекеттерімен байланысты. Онсыз тіршілік ету қауіп-қатерге толы болары анық. Бауыржан Момышұлы атамыздың: «Тәртіпке бағынған құл болмайды» дегеніндей, елдегі тыныштық пен тұрақтылық әрдайым тәртіппен реттеледі. Ендеше, мемлекетіміздің бастапқы саяси және құқықтық құжаты болып табылатын Ата Заңымызға биыл 20 жыл толады. Жаңа Конституцияны қабылдау жөніндегі бүкілхалықтық референдумда сайлаушылардың 90,58 пайызы қатысып, олардың 89,14 пайызы осы Конституцияның бекітілуін қолдады. Осы референдум деректеріне жүгінсек, құжатты талқылауға 3 млн. 345 мың адам қатысыпты. Жұртшылық тарапынан сарапталған 31 мың 886 ұсыныс түссе, соның 1 мың 100-і Конституция жобасына енгізілген. Ата Заңды жасау мен қабылдауда Елбасының еңбегі зор. Ол өзінің ықыласы мен зейіні арқылы 20-дан астам дамыған және дамушы елдерінің конституцияларын зерттеп, саралап шыққан. Басқа мемлекеттермен салыстырғанда, бізде Конституциямыздың беделі Конституциялық Кеңеске байланысты болады екен. Ал АҚШ пен Жапония мемлекеттерінде конституциялық заңдарды тексеру соттарға жүктелген болса, Гвинея мен Камерун елдерінде бұл қызметті Жоғарғы Сот жүзеге асырады. Бұл ерекшеліктердің барлығы бір мәселені көздейді, ол – азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекетті қалыптастыру. Қазіргі таңда құқықтық мемлекет қалыптастыру қағидалары қоғамда және азаматтардың санасында түпкілікті бекітіліп, өз жемісін беруде. Әр адам өзінің өмір сүру барысында дамыған бірнеше елдің Ата Заңымен танысқаны жөн. Бұл мәліметтер арқылы сол елдің негізгі ерекшеліктерін білуге мүмкіншілік туады. Байқасаңыздар, дамыған елдердің азаматтары өз құқықтарын сақтау арқылы өзінің және мемлекеттің мүддесін қоса сақтап отырады. Саналы адам әрдайым өз Ата Заңын шамалап емес, барлық баптарын білген жөн. Себебі, конституциялық қағидалардың бұзылуы өте елеулі құқықбұзушылық болып саналатынын есте сақтау қажет. Көпшілікке белгілі ақын, жазушы және философ Станислав Ежи Лец өзінің пайымдауында: «Заңды білмегендік жауапкершіліктен босатпайды, ал білгендік кейде босатады», – деп айтады. «Сыр медиа» ЖШС жанындағы ақпараттық-талдау орталығының Қызылорда облыстық ішкі саясат басқармасының тапсырмасы аясындағы 2015 жылдың I тоқсанында жүргізілген зерттеулер қорытындысы бойынша, Қызылорда облысы тұрғындарының 63,1 пайызы құқықтары шектелген жағдайда, заң жүзінде жетістікке жеткендерін айтады. Өткен жылмен салыстырмалы түрде бұл көрсеткіштің 15,2 пайызға өскені байқалады. Сонымен бірге, «Егер сіздің құқығыңыз бен бостандығыңыз шектелсе, сіздің әрекетіңіз қандай болуы мүмкін?» деген сұрақ бойынша сот, прокуратура, құқық қорғау органдарына шағымданатындар 42,2 пайыз, «Нұр Отан» партиясына жүгіну – 27 пайыз, ал жергілікті мемлекеттік органдарға шағымданатындар бар болғаны 23,9 пайызды құраған. Бұл көрсеткіштер қазіргі таңдағы құқықтық мемлекет қалыптастыру қағидаларының азаматтардың санасында түпкілікті бекітіліп, өз жемісін бергендігінің дәлелі. Ата Заң Қазақстан азаматтарының игілікті де жақсы өмірін камтамасыз етуге өз үлесін қоса бермек. Қазақстанның демократиялық және әлеуметтік жаңаруының, экономикалық өрлеуінің кепілі, оны өркениетке бастаушы Конституция. Конституцияны білу және оның қағидалары мен қағидаттарының орнығуы үшін белсенді күрес жүргізу әрбір саналы азаматтың парызы.
Сәулетбек САХИЕВ, «Сыр Медиа» ЖШС ақпараттық-талдау орталығының сарапшысы. ҚЫЗЫЛОРДА.