Виктория мен «Балқадиша»

«Қызы едің Ыбекеңнің Балқадиша, Өзенді өрлей біткен, шіркін-ай, тал Қадиша! Сексен қыз серуенге шыққан кезде, Ішінде қара басың, па, шіркін, хан Қадиша!» Ақ сұңқар Ақан серінің балбыраған «Балқадиша» ән­ін Зерендінің балқы­тылып текшелен­ген тау-тастарына біт­кен заңғар қарағайларының арасында тал бойы аса жоғары талғаммен шебер жасалған бір керім қыз нәшіне келтіре шырқап жүр. Тастан теріліп, жоғары қарай өрлеген жолда тоқтай қалып тыңдадық. Орыстың бойжеткені болса да қазақы қоңыр даусы тым тар­тым­ды. Жаныңның нәзік қылын баяу шертіп, шерлі көңілдің шексіз мұхитында қалықтатады. Зерендінің көр­кем табиғаты мен керім қыздың келбеті керемет бір үйлесім тапқан. Тұп-тұнық көк айдын әудем жерде шалқып жатыр. Көл таманға өте берген қаракөзден: «Бұл кім?» деп сұрадым. «Виктория ғой», – деді. Та­ңы­р­қай қараған көзінде: «Қалай оны білмейсіз!» деген наз жатыр. Сірә, мені лагерьдің көп қыз­меткерінің бірі деп ойласа керек. – Сәлем, Виктория! – дедім әнді шырқай келіп балқып аққан көк жақпар тасқа бір жамбастай шөккен қыздың сырт жағынан жақындап. Абдырап қалды. – А-а, сәлемші болсаңыз төрге шығыңыз. – Тастың төрінде өзің отырған жоқ­сын, ба?! – А-а, онда бұдан биік тасқа жай­ғасыңыз. – Рахмет. Таныса отырайық. Қай өңірдің гүлі болдың? – Көркем Керекудің қызымын. – Керекудің керім, сұлу гүлімін де! – Неге олай дедіңіз? – Абайдың Шүкіманды көргенде «әй, керім қыз екен» дегені ойыма оралды. – Абай туралы менімен ой жарыстырып әуре болмаңыз. – Неге? – Алтыншы сыныптан бастап Абай оқулары байқауларына қатысып, талай желкенді жүлдені желбіреткенбіз. – Қара Ертістей ағып тұрған мына қазақшаңа қарағанда айтқандарың рас сияқты. – Сияқты емес, анық, – деді үркіп алға ұмтылған кеудесіне қолын қойып. – Дауласайын деп емес, тілдесіп, білісейін деп келіп едім. – Онда ой тізгіні мен сөз төркіні өзіңізде. Сабақтаңыз, – деді көгілдір көзін бір төңкеріп. – «Қазақшаны қалай, қашан, қай жерде үйрендің?», – деген жауыр болған сұрақтарды көлденең тарттым. – Кешіріңіз, осы сұрақты естісем аза бойым қаза болады. Қалай десек те есті адам­ға қойылатын сұрақ емес. Айна­лайын ағатайым-ау, кез келген азамат өз елінің мемлекеттік тілін толық білуі мін­дет емес пе?! Қала берді, әр қа­зақ­­стан­дық­қа тым құрығанда өз елінің ау­мағында тек қана қазақша сөйлеу Отан ал­дындағы перзенттік парызының ең асылы ғой. – Енді, биліктегілерді білесің... – Сол биіктегі бекзаттар, өзін көте­ріп отырған елдің мемлекеттік тілін әлі меңгере алмай жүргеніне сенгім кел­мейді. Ширек ғасырда көсіліп тұрып қазақша сөйлейтін, қазақша ғана ойлап, қазақша жазатын кездері әлдеқашан келді. Тіпті, «көк базарда» көкөніс сатып тұрған жатжұрттық базаршылардың өздері де бес-алты айда қазақша сайрап шыға келеді. Осыған қарап көңілдің көк дөнені әртарапты бір шарлайды. – Үш тұғырлы тіл туралы ойыңды да ағытып өт. – Үш тұғырлы тілді қолдаймын. Өйткені, мен Виктория Петровамын. Бірақ 6-сыныпқа дейін еліміздегі барлық балалар мемлекеттік тілде ғана білім алуы керек деп санаймын. Әйтпегенде ешқандай шын патриот тәрбиелеп шығара алмаймыз. Менің ата-анам бала кезімде Ресейден көшіп келген. 6-сыныптан бастап қазақша үйрене бас­тадым. Намысымды қамшылап, ынта қойып ынтызар көңілмен үйренген соң, сол жылы-ақ Абай оқуларына қатыстыра бастады. Қазір колледждің 4-курс студентімін. Бұйыртса, келер жылы ағылшын тілі пәнінің мұғалімі деген дипломды қолыма аламын. Десем де, келешекте қазақ тілді журналист болуды көздеп жүрмін. – Талабыңа нұр жаусын! – Рахмет. – Жан жадырататын жылы да әсем дауысыңа бақсам өнерлі боларсың. – Болсақ болармыз. – Бір өтініш айтсам бола ма? – Аттың құны, түйенің қомы емес шығар. – «Балқадишаны» тағы бір әуелетші. – Осы Зеренді Балқадишаның туған жері. Оны білетін шығарсыз. Үлкен жолдан бұрылар тұстағы ескерткіші былтыр қойылыпты. Қандай ғажап. Мына табиғатты көріп қалай ғана балбыраған «Балқадиша» әнін шырқамайсың. «Де­генде Балқадиша, Балқадиша, Бұралған белің нәзік, шіркін-ай, тал Қадиша! Бір емес, екі жеңгең келіп отыр, Рұқсат біз­ден сізге, амал не, бар Қадиша!» деп, әсем әуенді тағыда қалықтата бастады. Осы кезде Астанаға қайтуды ес­керт­­­кен көлік қайта-қайта бипілдеп шақы­руын қоймады. – Қош бол, Керекудің көркем керім сұлуы. – Көріскенше деңіз. Келер жылдың жазында Еуразия университетінің журналистика факультетіне тұяқ іліктіріп қалуымыз бек ықтимал. Кеудеде қимастықтың қобызын боздатқан біз Зерендіден сырғып ағып, Астанаға қарай бет алдық... Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан» Ақмола облысы