Сармат заманының сарбаздары

Ақтөбедегі археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған бұл ескерткіштің ең басты ерекшелігі – олардың қару-жарақтарымен бірге жерленгендігі. Биылғы далалық маусымда Ұлттық музейдің «Халық қазы­насы» ғылыми-зерттеу институты еліміз бойынша әрбір тарихи кезеңді қамтитын 10-нан астам нысанда археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізуде. Кезекті зерттеудің бірі Ақтөбе облысының Қобда ауданында орналасқан ж.с.д. VI–V ғғ. жататын Төртоба жерлеу-ғұрыптық кешенінде жал­ғасқан болатын. Бұл кешендегі биылғы атқа­рылған жұмыстар мен алынған мағлұматтар туралы экспедиция жетекшісі, тарих ғылымдарының кандидаты Ақан Оңғарұлы бізге қысқаша баяндап берді. –Жергілікті билік әулеті өкілінің құрметіне салынған Төртоба жерлеу-ғұрыптық кешеніндегі зерттеу жұмыстары 2011 жылдан бас­талды. Бес жылдық кешенді зерттеулер нәтижесінде ескерткіштің айналасынан 7 жерлеу орны мен 2 ғұрыптық рәсім атқарған нысандар зерттелінді. Ірі сәулет ескерткіші саналатын диаметрі 50 м, биіктігі 4,7 м  топырақ үйінділі обада құрылыстың салыну кезеңдерін анықтауға байланысты қазба жұмыстарын жүргізу барысында биыл екі жауынгердің тоналмаған қабірі ашылды. Бұл жерлеу ғұрпы негізгі ескерткіш тұрғызылғаннан бірнеше жүз жылдан кейін жасалынған. «Ер қуаты – қаруы» дегендей, екі жауынгер ату қаруы – оққа толы қорамсақты садақпен (садақтың тек ізі сақта­лынған), түйреу қаруы – темір ұшты найзасымен және кесу қаруы – қылыш, қанжарымен бірге жерленген. Оба үйіндісінің ортасындағы не­гізгі қабір шұңқырының шетіне қойылған үшінші жауынгердің қорам­сағынан 184 қола жебе табылды. Азамат БИТАН