Тіл тақырыбын тым саясиландырып жібердік

Барлап қарасаң, туған тілге жаны күйетін, ана тілін ардақ­тайтын адам көп сияқты. Биік мінберлерден қазақ тілінің қай­ғы­сын айтып, «құрдымға кетіп барады» деп үстел тоқпақ­тай­тын­дар да жеткілікті. Қазақ тілі үшін қабырғасы сөгіле мақала сілтейтіндердің санына жете ал­маймыз. Бүгінде тіл туралы ерін­бегеннің ерні жыбырлайды. Жал­қауға дейін жазады. Қыс­қа­сы, қазақ тілі саясиланып кетті. Мемлекеттің тілге қамқор­лы­­ғын, қабылдаған қау­лы-қара­рын, бөлген қар­жы­сын мысалға келтіруден ау­лақ­пыз. Тіпті, ол цифр­лардан адамдар жалы­ғатын жайға дейін жетті. Оқи қалса, газетті ысырып тас­тайды. Тың­дай қалса, радионы өші­ріп қояды. Көре қалса, телеарнаны ауыстырады. Оны көзімізбен көріп жүрміз. Біздің айтпа­ғымыз басқа. Тіл тақырыбын саясилан­ды­ру­дың еш қажеті жоқ. Қазақ ті­лі­нің қайғысымен абырой жинауға да болмайды. Осы арқылы саяси ұпайларын тү­гендеп жүргендер де бар. Әлдебір сайлауда қара­пайым қазақтың көңілін аулау үшін қазақ тілін жалау етіп көте­ретіндер де кездеседі. Қысқасы, қазақ барда қазақ тілі өлмейді. Ал оны сая­саттың шоқпары ету бүгінде ешкімге пайда бермейді. Ана тіліміздің абыройын артты­рып, айбарын өсіру үшін не істеу керек? Есіл басын төрге шығару мақсатында қандай әрекеттер жа­салуға тиіс? Мемлекеттік тіл осы мемлекеттің ортақ игілігіне қалай айналады? Болашақтың иелері қазақ тілінде сөйлеу үшін не істемек керек? Осындай сауалдармен аттыны құлатуға болады. Ал біз­діңше, оның жауабы қарапайым ғана. Әрбір қазақ қазақ тілінде сөйлеуі керек. Үйде де, түзде де. Торқалы тойда болсын, топы­рақты өлімде болсын. Әрбіріміз әрекет етсек, қазақ тілі қайраңда қалмай­ды. Сонда ғана жалпы­ұлттық игілікке айналады. Бір ғана мысал. Бүгінде сізге айлығыңызды кеңес заманында­ғыдай кассир бермейді. Бір терезеге телміріп тұрмайсыз. Жал­ақы­ны банкоматтан алады жұрт. Қазақ­станның қай қиырында жүр­сеңіз де, айлығыңызды алуға мүмкіндік мол. Сол бан­ко­маттың тілі – үшеу, яғни қа­зақша, орысша, ағылшынша. Байқаймыз, қала­ның да, даланың да қазағы ай­лы­ғын аларда банкоматтағы орыс тілін таңдайды. Неге? Бан­комат­тағы қазақ тілі сауатсыз ба? Жоқ, сауатсыз дей алмаймыз. Мә­се­ленки, «пин-кодты енгізіңіз», «қолма-қол ақша алу», «алуға болатын сома», «төлемдер» деген тіркестер әрбір банкоматта бар. Оны әрбір сауатты адам түсіне алады. Ал енді неге орыс тілін таңдайды? Біз айтар едік: бұл туған тілге жаны ашымас­тық деп. Егер ол өз тіліне жаны күйетін болса, онда банко­маттағы қазақ тілін таңдар еді. Елемейтін, ескерусіз қалды­ра салатын нәрсе сияқты. Тіпті, сөз етуге де келмейтін тәрізді. Де­генмен, «теңіз тамшыдан құ­ра­ла­ды» дегенді алға тарт­сақ, қазақ тілінің көркеюі осындай елеусіз жәйттерден басталаты­нын байқаймыз. Банкоматтан ақ­ша­ны қазақ тілінде алған адам, ана тілінің абыройын өзге жерде де көтереді деп тү­сінеміз. Өз басым түсініксіз бол­са да, барлық төлемдерді қа­зақ тілінде жасаймын. Ал сіз ше? Ержан БАЙТІЛЕС. Қызылорда.