Енді, міне, Елбасының «Егемен Қазақстан» газетіне, одан кейін жапатармағай жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарына «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы шығып, ойды қозғады.
Шын мәнісінде, бұл мақала бізде ұлттық идеология жоқ деп өздерінше популизмге бой алдырған адамдарға бұлт арасынан жарып шыққан найзағайдай әсер етті.
Мақаланың «ХХІ ғасырдағы ұлттық сана» туралы І бөлімінде «Күн санап өзгеріп жатқан дүбірлі дүниеде сана-сезіміміз бен дүниетанымымызға әбден сіңіп қалған таптаурын қағидалардан арылмасақ, көш басындағы елдермен тереземізді теңеп, иық түйістіру мүмкін емес» деп тұжырымдаған Елбасымыз: «Жаңа тұрпаттағы жаңғырудың ең басты шарты – сол ұлттық кодыңды сақтай білу. Онсыз жаңғыру дегеніміздің құр жаңғырыққа айналуы оп-оңай», деп ашығын айтады.
«Жаңғыру атаулы бұрынғыдай тарихы тәжірбие мен ұлттық дәстүрлерге шекеден қарамауға тиіс. Керісінше, замана сынынан сүрінбей өткен озық дәстүрлерді табысты жаңғырудың маңызды алғышарттарына айналдыра білу» деп ұлттық кодты сақтаудың да жолын көрсетеді мақала авторы, және де: «Егер жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр алмаса, ол адасуға бастайды», деп те ескертеді әрі.
«Ұлттық кодты – ұлт жадынамасы» деп сипаттаған Елбасының тұжырымы бізге де ой салады. Қазақтың бірігу, ұйысу тарихында ұлттық кодын жоюдың небір қитұрқы әркеттері жасалынды. Кезіндегі қытай-моңғол шапқыншылығына төтеп берген ұлтымыз кейінгі патшалық Ресей мен кеңестік дәуірде ұлттық жадынан ажырай жаздады. Мысалы, патшалық Ресей біздің тарихымызды жоққа шығарып, «бұратана» санаса, Кеңес өкіметі «түрі социалистік, мазмұны ұлттық» деген желеумен мыңдаған жыл бойы қалыптасқан салт-дәстүріміз бен ұлттық құндылықтарымыздың түбіне жетпекші болды. «Халықтар лабораториясы» деп еліміздің шеттен небір ұлт пен ұлысты күштеп көшіріп әкеліп, ұлтымызды, ділімізді, дінімізді тілімізді жойып жіберуге шақ қалған жоқ па?
Рас, Тәңірі сыйлаған Тәуелсіздік тұтас халықтың есін жиғызып, санасына – ұлттық кодтың жадын енгізді. Алайда, көпвекторлы саясатты әсіре пайдалану – ұлттық кодты сақтауда тағы қауіп төндірді. Батысқа ессіз еліктеушілік, теледидардағы мағынасыз сериалдар, ұлттық салт-дәстүрлерді мансұқтау біздің сана-сезімімізге селкеу түсіре бастағанын мойындау қажет. Ересектер кітап оқымай, интернетке телміретінді шығарды. Адамды азғыратын әлеуметтік желілерге жасөспірімдер елігетін болды. Зорлық-зомбылыққа, ұятсыздыққа бейімдейтін шетелдің телесериалдары ой-сананы өзгерту үстінде. Оған қарсы отандық парасатты фильмдер некен-саяқ. Теледидар әншілердің ермегіне айналды. Шын қаһармандар экранның сыртында қалды.
Бұдан шығатын жол қалай? Елбасы «Туған жер» бағдарламасынан бөлек «Қазақстанның қасиетті рухани құндылықтары» жобасын жедел жасап шығаруды тапсырып, жат идеологияларға «ұлттық құндылықтарымыз арқылы ғана төтеп береміз» деп төте жолды нұсқайды. Және де «Жаһандағы заманауи қазақстандық мәдениетті қалыптастырудың жобасын» жасауды тапсырды. Ақырында әлем «Қазақстанды қара алтынымен емес, мәдениеті бәсекеге қабілетті ел және сол мәдени жетістігімізбен тануы тиіс», дейді.
Күні кеше ғана халық әні «Дайдидаумен» әлемді мойындатқан Димаш Құдайберген арқылы әлем қазақ мәдениетін таныды. Менің пікірімше, мәдени-рухани жаңғыртудың басында Өзбекәлі Жәнібеков, Ілияс Омаров сияқты сұңғыла мемлекеттік көшбасшылар тұруы керек.
Қараңызшы, күні кеше ғана экранға жол тартқан Рүстем Әбдірашевтің «Қазақ елі» көп сериялы фильмі жұртшылықтың ілтипатына ие болды емес пе? Соған қарағанда, қазақ мәдениетін шырқау шегіне шығаратын тұлғаларды шеттен іздемей, өз әлеуетімізді пайдаланған орынды.
Осының барлығы, сайып келгенде, ұлттық кодты сақтап, жаңғыртуды жеделдетуге септігін тигізері хақ. Сонда ғана біз: «Біртұтас Ұлт болу үшін болашаққа нық қадам басатын боламыз». Сол арқылы – әлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына қосыларымыз анық.
Сәулембай ӘБСАДЫҚҰЛЫ,
Республикалық «Асыл мұра» журналының бас редакторы
Жамбыл облысы,
Талас ауданы
