Азаттыққа қол созған Каталония

Испания – Қазақстанның Еуропадағы басты саяси әріптестерінің бірі және елімізбен Стратегиялық әріптестік жөнінде келісім-шарт жасасқан екінші еуропалық мемлекет. Пиреней түбегіндегі корольдікпен тауар айналымы да жолға қойылған. Таяуда Испанияны үлкен сынақ күтіп тұр. Елдегі автономиялық аймақ Каталония 1 қазанда егемендік жөнінде референдум өткізетінін мәлімдеді.

Егемен Қазақстан
26.09.2017 6212
Сурет BBC жаңалық порталынан алынды

Испания билігі дауыс беруге үзілді-кесілді рұқсат бермейтінін, каталондықтардың әрекетін заңсыз деп есептейтінін жеткізген-ді. Межелі мерзім жақындаған сайын Испаниядағы жағдай шиеленісіп барады.

Пиреней түбегінде Каталонияның тәуелсіздікке талпынысы талайдан бері әңгіме болып жүр. Мәселен, 2014 жылы аймақта тәуелсіздік алу жөнінде халықтық референдум өткен. Онда электораттардың басым бөлігі Испаниядан бөлінуге дауыс берді. «Жеті рет өлшеп, бір рет кесуді» жөн көрді ме, бір жылдан кейін тағы бір мәрте референдум ұйымдастырылып, қатысушылардың көбі тәуелсіздік жариялауға келісімін берді. Былтыр Каталония үкіметі егемендік жөнінде партия аралық дауыс беру өткізген. Каталония парламентінің 50 пайыздан астамы азаттық алуды қолдайтынын білдірді. Соның нәтижесінде, алдағы қазанда елде жалпы халықтың референдум ұйымдастырылады. Алда-жалда Каталония тұрғындары осы жолы «бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарса», онда жер жаһанның картасына тағы бір мемлекеттің атауы түсетін күн алыс емес.

Испания автономиялық аймақтың бұл тағдыршешті жоспарын құптап отырған жоқ. Ел премьер-министрі Мариано Рахой Каталонияның тәуелсіздік жөнінде референдум өткізуі заңға қайшы деп есептейтінін айтты. BBC арнасы таратқан ақпаратқа сүйенсек, Испания үкіметі Каталония тұрғындары 48 сағат ішінде райынан қайтпаса, шаралар қолданатынын мәлімдеген. Яғни, аймаққа бөлінетін қаржы көлемін қысқартып, дауыс беру парағын таратқандарды жауапқа тартылады.

Каталонияның тәуелсіздікке сонша ұмтылуының, оған ресми биліктің қарсы болуының сыры неде? Бұған экономикалық, саяси және тарихи оқиғалар әсер етіп отыр. Солтүстігінде Франциямен шектесіп, шығысын Жерорта теңізінің суы шайып жатқан муниципалитет азаттықты күні кеше майшаммен іздей бастаған жоқ, оның тарихи тамыры тереңге кеткен.

Каталония – Испанияның солтүстік шығысында орналасқан автономиялық аймақ. Халқының саны 6,5 миллионнан асады. Талай қанқұйлы басшының тепкісіне төзген территория XV ғасырда жеке патшалық болып жарияланды. Жеріне көз алартқан жауларының ортасында қалған Каталония патшалығы 1714 жылы тарих сахнасынан кетіп, Испанияның бір бөлшегіне айналды. Содан бері азаттықтың тәтті дәмін татқан каталондар тәуелсіздікке талпынысын тоқтатқан жоқ. Генерал Франко биліктен кеткен соң, Испания жаңа даму бағытын ұстанған-тұғын. Каталония осы сәтті ұтымды пайдаланып, 1977 жылы автономия мәртебесіне қол жеткізді. Аймақ 2006 жылы автономия атағын тағы да бекітіп алды. Бірақ, 2010 жылы Испания билігі Каталонияның бірқатар автономиялық құқығын шектеп, бар «бақытынан» айырды.

Тәуелсіздікке ұмтылудың келесі бір парасы – елдегі экономикалық жағдаймен тікелей байланысты. Каталония – Испаниядағы ең ауқатты және индустриясы дамыған аймақ саналады. Сонымен қатар, Барселона – туристер ағылатын сүйікті мекенге айналғалы қаш-а-ан. Шаһарға бизнес өкілдері көптеп келіп, мемлекеттегі үлкен банктер орналаса бастады. Euronews арнасының мәліметі бойынша, Каталонияның бір өзі елдегі ішкі жалпы өнімінің 20 пайызға жуығын қамтамасыз етіп отыр. Испанияда еш облыс мұндай жетістігімен мақтана алмайды. Әйтсе де, үкіметтен аймаққа бөлінетін қаражат үлесі ІЖӨ көлемімен сай емес.

The Telegraph басылымының есептеуіне сәйкес, алда-жалда Каталония егемендігін алса, онда «су жаңа елдің» ІЖӨ мөлшері 314 миллиард долларға тең болып, әлем бойынша 34-ші орынға тұрақтайды. Салыстырмалы түрде қарасақ, Каталонияның ІЖӨ көлемі Португалия және Израильден көп. Жан басына шаққандағы ІЖӨ де көбейіп, 35 мың долларды құрайды. Яғни, Каталония экономикалық тұрғыда ұтпаса, ұтылмақ емес.

Тіл мәселесі де каталондықтардың азаттыққа ұмтылуының бір себебіне айналған. Испанияда каталонша ресми статусы бар кастилия тілімен қатар қолданылады. Бірақ Каталониядан басқа аймақта ол тілде сөйлейтіндер шамалы. Яғни, қағаз жүзінде құқығы болса да, ана тілі Каталония халқынан басқа ешкімге керек емес.

Financial Times журналының көзқарасына сүйенсек, Каталонияның референдум өткізуге талпынысы заңға қайшы келеді. Өйткені, Испанияның 1978 жылғы конституциясының 2-бабында испан халқының бірлігі мен ортақ аумағы бұзылмайтыны жөнінде жазылған. Журнал тәуелсіздікке ұмтылған халықтың бәрін заңға сай жасайтынын алға тартады. Мәселен, 1995 жылы Квебек провинциясы Канададан тәуелсіздік сұрағанда немесе Шотландия Ұлыбритания құрамынан шығуды көздегенде ел билігімен ынтымақтаса әрекет еткен-ді. Алайда Каталония мен Испания арасында тәуелсіздік референдумі жөнінде ортақ келісім жоқ.

Шартараптағы жанкүйерлер үшін «Барселона» футбол клубы сүйікті команда болса, каталондықтарға азаттықтың символы іспетті. Клуб ойыншылары да референдум өткізуді, тәуелсіздік алуды қолдайтынын баспасөз беттерінен оқып жүрміз. Екі жыл бұрын Барселона қаласына жолым түскен еді. Сонда әр үйдің сыртында Каталония туы ілініп тұрғанын көрген болатынбыз. Ал Испания жалауы ресми мекемелерде ғана ілінген. Яғни, азаттықты аңсау каталондардың етінен өтіп, сүйегіне жеткені анық байқалады.

Испанияның ұстанымын түсінуге болады. Каталония бөлініп кетсе, корольдік майлы шелпегінен айрылады. Сондай-ақ, басктар елі секілді тілі мен ділі бөлек басқа аймақтар да тәуелсіздік сұрап шығуы ықтимал. Мұндай жағдай дағдарыстан әрең есін жинаған Испания үшін қажеті жоқ. Бұдан бөлек, корольдіктің шет елдерге 836 миллиард доллар берешегі бар. Каталония егемендік алса, қарыздың қандай жолмен қайтарылатыны да түсініксіз. Алдағы референдум аймақтың егемендігін қолына ұстатады дегенге сену қиын. Әйтсе де, азаттыққа ұмтылған ұлттың бір қадамы болатыны анық.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.02.2018

Астанада ашылатын төртінші ауданға Байқоңыр атауын беру мақұлданды

25.02.2018

Павлодар облысында жергілікті ЖОО үшін 200  грант  бөлінді

25.02.2018

Алакөл жағасын абаттандыру жұмыстары биыл да жалғасады

25.02.2018

Берлин-2018 кинофестивалінің жеңімпаздары анықталды

25.02.2018

Олимпиада-2018: Ресей құрамасы тұңғыш рет хоккейден алтын алды

25.02.2018

Мәлік Мырзалин: Ақмола облысына 257 миллиард теңге инвестиция тартылып, 12 мың жаңа жұмыс орны құрылды

25.02.2018

2018 жыл Ақтөбе облысында «Бала жылы» деп жарияланды

25.02.2018

Оралда құсбегілердің республикалық «Қансонар-2018» турнирі өтіп жатыр (ФОТО)

24.02.2018

Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары Асқар Мамин Түрікменстан Президентімен кездесті

24.02.2018

Заң бұзған мыңға жуық шетелдік елден шығарылды

24.02.2018

Олимпиада - 2018: Шаңғышы Денис Волотка жарыс жолынан шығып қалды

24.02.2018

Былтыр Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органдары халыққа 1 253 841 қызмет көрсеткен

24.02.2018

Францияның Ұлттық Ассамблеясында қазақстан-француз стратегиялық серіктестігінің болашағы талқыланды

24.02.2018

Минскіде Қазақстан мен Беларусь СІМ арасындағы саяси консультациялар өтті

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

  Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу