Гравитациялық толқынды ашқан ғалымдарға Нобель сыйлығы табысталды

3 қазанда Райнер Вайсс, Барри Бариш және Кип Торн есімді ғалымдар LIGO детекторы арқылы гравитациялық толқындарды анықтағаны үшін Нобель сыйлығын иеленді. Ғылыми жаңалық 2015 жылы қыркүйек айында ашылған, алайда ғалымдар оны ресми түрде 2016 жылғы ақпанда хабарлады.

Егемен Қазақстан
04.10.2017 5309
2

Гравитациялық толқын дегеніміз не?

Бізді қоршаған кеңістік пен уақытты координаттар желісі деп қарастырсақ, гравитациялық толқын – желі арқылы тарап, оған қарсы әрекет етуші күш. Дәлірек түсіну үшін жер сілкінісімен салыстыруға болады. Өзіңізді қалада өмір сүресіз деп елестетіңіз. Онда үйлер, ағаштар және тағы басқа заттар бар. Оларды «маркерлер» деп атайық. Жақын аумақта ірі жер сілкінісі болған кезде дүмпулер қалаға дейін жетеді. Нәтижесінде қозғалыссыз тұрған «маркерлер» де қозғалады. Міне, осы қозғалыстар гравитациялық толқындар, ал «маркерлер» - кеңістік пен уақыт деп аталады.

Ғарышта екі қара құрдым соқтыққан кезде гравитация қатты күшпен күркірейді. Бірақ Жерге жеткенше ол жаңғырыққа айналады.  LIGO тіркеген толқындардың бірі 0.7 аттометрды құрады. Салыстырмалы түрде айтсақ, бұл атомнан да кішкентай.

Неге ғалымдар ұзақ уақыт бойы гравитациялық толқындарды тіркей алмады?

Бұл бағыттағы зерттеулер соғыс аяқталғаннан кейін басталды. Бастапқыда бұндай толқындарды тіркеуге қуаты жетпейтін құрылғылар қолданған. Уақыт өте келе лазерлі технологиялар қолданыла бастады. Осы технологиялардың дамуы арқасында қарсы әрекет етуші күштің, яғни гравитациялық толқынның,  геометриясын бақылау мүмкіндігі туды. Осыдан 30-40 жыл бұрын ғалымдар білімдерінің жоғары деңгейіне қарамастан қажетті техниканың көмегінсіз дұрыс нәтижеге қол жеткізе алмады.

Толқындардың табылуы физика ғылымына несімен маңызды?

Жүз жылдай бұрын Альберт Эйнштейн гравитациялық толқынның бар екендігін болжап кеткен еді. Бұл толқындар туралы ақпараттың болмауы ғылымның дамуын тежеді деуге болады. Ал енді заманауи физика теориясына жаңа белес бағынып, соңғы 100 жыл ішіндегі елеулі жаңалық ашылды.

Бұл жаңалықты ашуға мыңдаған адам қызмет етті. Ал сыйлық ең көрнекті азаматтарға табысталды. Вайсс пен Торн гравитациялық толқындарды 1970 жылдан бастап зерттеп келді. Ал Бариш жобаға 1994 жылы кірісіп, детекторлардың қуатын арттырудың жолын нұсқады.

Гравитациялық толқындарды тіркеудің тәжірибелік қажеттілігі бар. Технологиялардың дамуы арқылы гравитациялық астрономия тереңірек зерттелетін болады. Яғни, Ғаламшардағы жоғарыэнергиялық құбылыстар бақылауға алынып, ғылыми ашулар болады. Әзірге тек толқындарды тіркеуге қол жеткізіп, сапарымыздың басында тұрмыз.


Айгүл ШЕРНИЯЗ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу