Гравитациялық толқынды ашқан ғалымдарға Нобель сыйлығы табысталды

3 қазанда Райнер Вайсс, Барри Бариш және Кип Торн есімді ғалымдар LIGO детекторы арқылы гравитациялық толқындарды анықтағаны үшін Нобель сыйлығын иеленді. Ғылыми жаңалық 2015 жылы қыркүйек айында ашылған, алайда ғалымдар оны ресми түрде 2016 жылғы ақпанда хабарлады.

Егемен Қазақстан
04.10.2017 4758

Гравитациялық толқын дегеніміз не?

Бізді қоршаған кеңістік пен уақытты координаттар желісі деп қарастырсақ, гравитациялық толқын – желі арқылы тарап, оған қарсы әрекет етуші күш. Дәлірек түсіну үшін жер сілкінісімен салыстыруға болады. Өзіңізді қалада өмір сүресіз деп елестетіңіз. Онда үйлер, ағаштар және тағы басқа заттар бар. Оларды «маркерлер» деп атайық. Жақын аумақта ірі жер сілкінісі болған кезде дүмпулер қалаға дейін жетеді. Нәтижесінде қозғалыссыз тұрған «маркерлер» де қозғалады. Міне, осы қозғалыстар гравитациялық толқындар, ал «маркерлер» - кеңістік пен уақыт деп аталады.

Ғарышта екі қара құрдым соқтыққан кезде гравитация қатты күшпен күркірейді. Бірақ Жерге жеткенше ол жаңғырыққа айналады.  LIGO тіркеген толқындардың бірі 0.7 аттометрды құрады. Салыстырмалы түрде айтсақ, бұл атомнан да кішкентай.

Неге ғалымдар ұзақ уақыт бойы гравитациялық толқындарды тіркей алмады?

Бұл бағыттағы зерттеулер соғыс аяқталғаннан кейін басталды. Бастапқыда бұндай толқындарды тіркеуге қуаты жетпейтін құрылғылар қолданған. Уақыт өте келе лазерлі технологиялар қолданыла бастады. Осы технологиялардың дамуы арқасында қарсы әрекет етуші күштің, яғни гравитациялық толқынның,  геометриясын бақылау мүмкіндігі туды. Осыдан 30-40 жыл бұрын ғалымдар білімдерінің жоғары деңгейіне қарамастан қажетті техниканың көмегінсіз дұрыс нәтижеге қол жеткізе алмады.

Толқындардың табылуы физика ғылымына несімен маңызды?

Жүз жылдай бұрын Альберт Эйнштейн гравитациялық толқынның бар екендігін болжап кеткен еді. Бұл толқындар туралы ақпараттың болмауы ғылымның дамуын тежеді деуге болады. Ал енді заманауи физика теориясына жаңа белес бағынып, соңғы 100 жыл ішіндегі елеулі жаңалық ашылды.

Бұл жаңалықты ашуға мыңдаған адам қызмет етті. Ал сыйлық ең көрнекті азаматтарға табысталды. Вайсс пен Торн гравитациялық толқындарды 1970 жылдан бастап зерттеп келді. Ал Бариш жобаға 1994 жылы кірісіп, детекторлардың қуатын арттырудың жолын нұсқады.

Гравитациялық толқындарды тіркеудің тәжірибелік қажеттілігі бар. Технологиялардың дамуы арқылы гравитациялық астрономия тереңірек зерттелетін болады. Яғни, Ғаламшардағы жоғарыэнергиялық құбылыстар бақылауға алынып, ғылыми ашулар болады. Әзірге тек толқындарды тіркеуге қол жеткізіп, сапарымыздың басында тұрмыз.


Айгүл ШЕРНИЯЗ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.08.2018

Азиада-2018: Су добынан Қазақстан қыздар командасы күміс алды

21.08.2018

Атырау облысының шалғайдағы елді мекендеріне газ тартылады

21.08.2018

Азиада-2018: Таэквондошы Жансель Дениз ел қоржынына күміс жүлде салды

21.08.2018

Қазақстандық таэквондошы Руслан Жапаров қола медаль жеңіп алды

21.08.2018

Азиада-2018: Қазақстандық Кирилл Казанцев қола медаль жеңіп алды

21.08.2018

Қазақстанның үш облысында ауа райына байланысты ескерту жарияланды

21.08.2018

Өзбекстанның Премьер-министрі жол апатына ұшырады

21.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Астанадағы «Әзірет Сұлтан» мешітіне барды

21.08.2018

Астанада дәрігерлерге арналған жатақханалар салынады

21.08.2018

АҚШ-тың Мемхатшысы Құрбан Айт мерекесімен құттықтады

21.08.2018

Астанаға Түркия Жандармериясының басшылығымен арнайы делегация ресми сапармен келді

21.08.2018

Кооператив күш біріктіреді

21.08.2018

Шыңғыстаудағы Шәкәрім тойы

21.08.2018

Егемен ашқан есімдер: Егіз өрім

21.08.2018

72 сағатта 35 метр бөкебай тоқыған

21.08.2018

«Тақиялы періштені» төрткүл дүние көреді

21.08.2018

Жаңа жобаларды меңгеріп жатыр

21.08.2018

Шындық жұтқан тағдыр

21.08.2018

Шариғат жайлы шығарма

21.08.2018

Бұқар жырындағы бүгінгі тұрпат

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Өмір – әділ

Біреулер өмірді қарғап-сілеп жатады. Оның әділетсіз екендігін айтады. Рас-ау дейсің кейде. Егер өмір әділ болса, неге адам баласы әртүрлі? Біреу – бай, біреу – кедей. Біреу – сұлу, біреу – көріксіз. Біреу – ауру, біреу – сау. Расында да өмір дегенің күн мен түн, ыстық пен суық секілді қа­рама-қайшылықтардың ортасы екен ғой.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу