Гравитациялық толқынды ашқан ғалымдарға Нобель сыйлығы табысталды

3 қазанда Райнер Вайсс, Барри Бариш және Кип Торн есімді ғалымдар LIGO детекторы арқылы гравитациялық толқындарды анықтағаны үшін Нобель сыйлығын иеленді. Ғылыми жаңалық 2015 жылы қыркүйек айында ашылған, алайда ғалымдар оны ресми түрде 2016 жылғы ақпанда хабарлады.

Егемен Қазақстан
04.10.2017 4567

Гравитациялық толқын дегеніміз не?

Бізді қоршаған кеңістік пен уақытты координаттар желісі деп қарастырсақ, гравитациялық толқын – желі арқылы тарап, оған қарсы әрекет етуші күш. Дәлірек түсіну үшін жер сілкінісімен салыстыруға болады. Өзіңізді қалада өмір сүресіз деп елестетіңіз. Онда үйлер, ағаштар және тағы басқа заттар бар. Оларды «маркерлер» деп атайық. Жақын аумақта ірі жер сілкінісі болған кезде дүмпулер қалаға дейін жетеді. Нәтижесінде қозғалыссыз тұрған «маркерлер» де қозғалады. Міне, осы қозғалыстар гравитациялық толқындар, ал «маркерлер» - кеңістік пен уақыт деп аталады.

Ғарышта екі қара құрдым соқтыққан кезде гравитация қатты күшпен күркірейді. Бірақ Жерге жеткенше ол жаңғырыққа айналады.  LIGO тіркеген толқындардың бірі 0.7 аттометрды құрады. Салыстырмалы түрде айтсақ, бұл атомнан да кішкентай.

Неге ғалымдар ұзақ уақыт бойы гравитациялық толқындарды тіркей алмады?

Бұл бағыттағы зерттеулер соғыс аяқталғаннан кейін басталды. Бастапқыда бұндай толқындарды тіркеуге қуаты жетпейтін құрылғылар қолданған. Уақыт өте келе лазерлі технологиялар қолданыла бастады. Осы технологиялардың дамуы арқасында қарсы әрекет етуші күштің, яғни гравитациялық толқынның,  геометриясын бақылау мүмкіндігі туды. Осыдан 30-40 жыл бұрын ғалымдар білімдерінің жоғары деңгейіне қарамастан қажетті техниканың көмегінсіз дұрыс нәтижеге қол жеткізе алмады.

Толқындардың табылуы физика ғылымына несімен маңызды?

Жүз жылдай бұрын Альберт Эйнштейн гравитациялық толқынның бар екендігін болжап кеткен еді. Бұл толқындар туралы ақпараттың болмауы ғылымның дамуын тежеді деуге болады. Ал енді заманауи физика теориясына жаңа белес бағынып, соңғы 100 жыл ішіндегі елеулі жаңалық ашылды.

Бұл жаңалықты ашуға мыңдаған адам қызмет етті. Ал сыйлық ең көрнекті азаматтарға табысталды. Вайсс пен Торн гравитациялық толқындарды 1970 жылдан бастап зерттеп келді. Ал Бариш жобаға 1994 жылы кірісіп, детекторлардың қуатын арттырудың жолын нұсқады.

Гравитациялық толқындарды тіркеудің тәжірибелік қажеттілігі бар. Технологиялардың дамуы арқылы гравитациялық астрономия тереңірек зерттелетін болады. Яғни, Ғаламшардағы жоғарыэнергиялық құбылыстар бақылауға алынып, ғылыми ашулар болады. Әзірге тек толқындарды тіркеуге қол жеткізіп, сапарымыздың басында тұрмыз.


Айгүл ШЕРНИЯЗ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.02.2018

Астанада ашылатын төртінші ауданға Байқоңыр атауын беру мақұлданды

25.02.2018

Павлодар облысында жергілікті ЖОО үшін 200  грант  бөлінді

25.02.2018

Алакөл жағасын абаттандыру жұмыстары биыл да жалғасады

25.02.2018

Берлин-2018 кинофестивалінің жеңімпаздары анықталды

25.02.2018

Олимпиада-2018: Ресей құрамасы тұңғыш рет хоккейден алтын алды

25.02.2018

Мәлік Мырзалин: Ақмола облысына 257 миллиард теңге инвестиция тартылып, 12 мың жаңа жұмыс орны құрылды

25.02.2018

2018 жыл Ақтөбе облысында «Бала жылы» деп жарияланды

25.02.2018

Оралда құсбегілердің республикалық «Қансонар-2018» турнирі өтіп жатыр (ФОТО)

24.02.2018

Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары Асқар Мамин Түрікменстан Президентімен кездесті

24.02.2018

Заң бұзған мыңға жуық шетелдік елден шығарылды

24.02.2018

Олимпиада - 2018: Шаңғышы Денис Волотка жарыс жолынан шығып қалды

24.02.2018

Былтыр Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органдары халыққа 1 253 841 қызмет көрсеткен

24.02.2018

Францияның Ұлттық Ассамблеясында қазақстан-француз стратегиялық серіктестігінің болашағы талқыланды

24.02.2018

Минскіде Қазақстан мен Беларусь СІМ арасындағы саяси консультациялар өтті

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

  Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу