Алаш сарбазы

Биыл еліміздің тарихындағы елеулі оқиғалардың бірі Алаш үкіметінің құрылғанына 100 жыл толды. Осы айшықты датаға орай, Алаш арыстарының жанында жүрген, олардың азаттық жолындағы ерен істеріне қолынан келгенше қолғабыс жасаған азаматтар туралы да айту парыз. 

Егемен Қазақстан
06.10.2017 1602
2

Осындай азаматтың бірі  Еміл­­байұлы Омарғали 1897 жы­лы қазіргі Кабанбай ауылдық окру­­гінің аумағындағы Еміл өзе­нінің бойында кедей отбасында дүниеге келген. 

Бала кезінен тұрмыс тар­шы­лы­ғын көріп өскен ол өзі­нің еті тір­ілігінің арқасында он­­ үш жасында сол кездегі Көк­­­­тұма (Бақты) ауы­лына барып бай орыстарға жал­данады.

Он­ алты жасында Қы­тайдың Шә­уе­шек қаласындағы орыс кон­сулдығына ат бағушы болып жұмысқа кіреді.

Оның бұл жұ­мысқа орналасуына бола­шақ ірі, дүние жүзіне әйгілі түр­колог ғалым Әмір Нәжібтің сол кезде Ресей консулдығында кыз­мет іс­тейтін әкесінің көп көмегі тиеді.Әмір Нәжіб 1899 жылы туған, Омар­ғалидан 2 жас кіші, болашақ ғалым екеуі жақын қарым-қаты­нас­та болады.

1916 жылы ақ патшаның июнь жар­лы­ғына сәйкес Ре­сей азаматы­ болғандықтан Омар­ғали қара жұ­мысқа, окоп қа­зу­­ға алынып орыс пен не­міс со­­ғысып жатқан Батыс май­дан­­ға тап болады. 1917­ жыл­ғы ақ­­пан төңкерісінен кейін­ ақ пат­­ша тақтан құлап оның әй­гі­лі июнь жарлығы кү­шін жой­ған­­­нан кейін қара жұ­мыс­қа­ алын­ған бұ­ратаналар ел­ге қай­тарылады. Міне, сол кез­де­ Әли­хан Бө­кейхановтың жұ­м­­­­са­­уы­­­­­­мен қазақтарды топ­тас­ты­рып, ұйымдастырып елге аман-есен алып қайтуға барған, өзі­ заңгер Отын­шы Әлжанов Омар­ғалимен танысады.

Орыс, қытай тілдеріне судай азаматты Отыншы бұдан былай жанынан тастамай өзіне көмекшілікке алады.

1917жылы желтоқсанда, Орын­­­­­­­­­­борда Алашорда үкіметі жа­сақталған соң оның мүшесі болып тағайындалған Отыншы Әлжанов Же­тісуда атап айт­қан­­­­да сол кездегі 12 болыс Қа­­­­­­­ра­­­­керей орналасқан Леп­сі­ уе­­­­зінде Алаш әскерін жа­сақ­тай бас­тайды.

12 болыстың әр­­қай­­сысына мініс аттарымен, әс­кер­ге керек-жарақтарымен қам­­­тамасыз етілген 100 атты сар­баз, жасақтау міндеттеледі.

Бұл істі бо­лыстар бір ауыздан мақұлдап, қысқа уақыттың ішін­­де 11болыс­тан 1100 сарбаз ал­ Қабанбай ба­тыр­дың ал­тыншы­ ұрпағы Қанағат 200 сар­баз жа­сақтап, барлығы 1300 атты сарбаз Жетісу Алаш полкі болып құ­рылады. Қа­нағат қосымша 100 сарбазды Кытайдағы дүнген жігіттерінен жасақтап, барлық шы­ғы­нын өз мойнына алады.

Әскерге басшы болып Лепсі қа­ла­сын­­дағы уездік әскери гар­ни­зон­ның офицерлері Кеңсаба Муха­рабов пен­ Керім­бай Аса­нов тағайындалады.

Алаш пол­кі қызылдармен соғысып жатқан атаман Анненковтың ар­мия­сының құрамына кі­ріп, со­ғыс өнерін үйренеді.Әс­ке­ри жат­тығулар Үшарал қала­сын­да өтеді.

Алаш әскерін қа­­­­зақ­­ша тілге судай жүйрік, кейін 1933 жылы Шәуе­шекте дүн­ген көтерілісін қан­ға бояп басқан капитан Хи­ловский жат­тықтырады.

Айта кететін бір жайт, 1918 жы­лы Ахмет Байтұрсынов пен Мір­­жақып Дулатовтың Шәуе­шек қаласында өткізген жи­­на­лысына барар жолда­ Омар­ғали бастаған Алаш жүз­дігі оларды Лепсі уе­зінің шека­расынан күтіп алып, қы­зыл­дардан қорғап Шәуешекке алып барады. Жиын біткен соң олар­­ды қайтадан Семей жаққа шы­ғарып салады.

1920 жылы Ресей кұрамында Қа­зақ автономиясы құрылып Ле­нин бұрынғы болшевиктерге қарсы күрескендерге толық кешірім берген соң Омарғали да ел ісіне кіріседі.1920 жылдан­ 1925 жылға дейін Қарағаш болысында милиционер,1925-1927 жылдары Қарағаш болысының бас­­қарушысы.1927 жылдан 1937 жылға дейін Шығыс шека­ра округі Еміл комендатурасында аудармашы(тілмәш) болып жұмыс істейді.1937жылы жергілікті белсенділердің көр­­сетуімен Омарғали «халық жауы» ретінде ұсталып, Үржар­дың абақ­тысына қамалады.Омар­ғалидың ба­ғына орай тер­­­геуші татар кезінде Ан­нен­­ков­тың әскерінде болған, оның үстіне Омарғали ажалдан құт­қар­ған азамат болып шы­­ғады. Ол Омарғалиды ақ­тап, бо­­сатып қоя береді.

Бұл жағдай Омар­ғалиға жайсыз тиеді. Ол аудар­машылық жұ­мысынан босап қалады да шекара отрядының қосалқы шаруа­шылығының қой­ фермасына мең­геруші бо­ла­ды. Бұл жұмысты 1942 жыл­дың қазан айына дейін қашан со­ғысқа кеткенше істейді.

1944 жы­лы­ 9 наурызда фашистер­мен со­ғыста Белоруссия же­рін­­де ер­лікпен қаза болады.­Сүйегі Мо­ги­лев облысындағы Чауссы ауда­­нының Скварск селосын­дағы бауырлас­тар зиратына жер­ленген.

Мұхаметкәрім ОмарҒалиев

Шығыс Қазақстан облысы 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны төсеніштермен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

21.09.2018

Халқына демесін болған күйші

21.09.2018

Жер үстінде жұмақ бары рас па?

21.09.2018

Зейнетақы қоры жалған қауесетті жоққа шығарды

21.09.2018

Димаш Акимов: Көрерменім «Адам» атандырып жіберді

21.09.2018

Қостанайда 11500 адам бірыңғай жиынтық төлем төлейтін болады

21.09.2018

Вьетнам президенті Чан Дай Куанг көз жұмды

21.09.2018

Роналду алғаш рет ойыннан қуылды

21.09.2018

Qasiet pen qasiret

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу