Шексіз білім

«Білім шексіз бе, әлде білімнің шегі бар ма?» деген сұраққа жа­­уап­ іздеп жүріп, Оксфорд уни­вер­ситетінің профессоры, матема­тик Мар­кус дю Сотойдың «Біз нені біле алмаймыз: білім шегіне сая­хат» («What we cannot know») ат­ты кітабын сатып алдым. Про­фес­сор бұл кітабында нөлден бас­­­тап жетіге дейінгі межені бел­гілейді. Нөлінші межені «Белгілі, бірақ белгісіз» әлде «Белгілі, бірақ бей­мәлім» деген дұрысырақ па?­ Біз біле­тін нәрседен бастап еш­қашан біле алмайтынға, ал одан шек­сіздікке дейінгіні тұспалдайды. Біз нені білмейміз және нені біле ал­маймыз? 

Егемен Қазақстан
19.10.2017 286

Автордың айтуынша, біздің өнер­­­табыстарымыз бен ғылымдағы жаңалықтарымыздың тізімінен гөрі, білмейтініміз туралы білім тезі­рек ұлғаятындай әсер қалдырады. Белгіліні беймәлім белгілі басып озып жатыр. Бірақ дәл осы беймәлім нәрсе ғы­лым­ды алға жылжытуда. Біз нені­ білетінімізді білеміз, нені білмей­тінімізді де білеміз, оған қоса «бел­гілі беймәлім және беймәлім бел­гісіз, яғни білмейтінімізді біл­мейтін де жағдай бар» екенін ұмыт­пауымыз керек. 

Білім – шексіз. Бірақ оны түсіну, түйсіну барысында шектеулер болуы мүмкін. Екінші жағынан бәрін білудің де қажеті жоқ. Кейбір білім қажет еместей көрінгенімен, басқа түсініктер мен қағидаларды ұғыну үшін өмірдің бір сәтінде өз септігін де тигізіп жатады. Біз бәрін біле алмаймыз, біздің білетініміздің дәлелденген шегі бар екен. Бірақ бір замандары осыдан артық білім жоқ, енді ашатын жаңалық та қалмады деген кездер болған. Соған қарамастан ғылым мен өндіріс дамып, бүгінге дейін толастамай жетіле түсуде, әрі қарай да дами береді. 

Адам барлық нәрсені біле алмаса да, қалаған нәрсесінің бәрін үйрене алады. Бұл да шындық. Бұған дәлел ретінде 10 000 сағат ережесін алайық. Негізі, әлемдік деңгейдегі чемпион немесе пианист болу үшін күніне 4 сағат дайындық жасау керек делінеді. Сонда бір салада жоғары деңгейлі шебер болу үшін күніне 4 сағаттан немесе аптасына 20 cағаттан кем дегенде 10 жыл еңбектену қажет. 10 000 сағат ережесіне қарсылар да бар. Олар өз ойының дәлелі ретінде егер дағды дұрыс қалыптаспаса, ал сіз сол қате дағдыны қайталай берсеңіз, одан машығыңыз жақсара түспейтінін айтады.

Сондықтан бөлінген сағаттан гөрі жаттығу мен жұмыстың сапасына көп көңіл бөлген жөн екеніне назар аударады. Мысалы, ағылшын тілін үйренушілер бірден «Мен қашан осы тілде сөйлеймін немесе бір деңгейді қанша уақытта аяқтаймын?», деген сұраулы мақсат қояды. Мұндай сұрақ қоюшыларға қанша уақытта нәтижеге жететіні маңызды, бірақ олар нәтижеге жету үшін өз тарапынан күш-жігер, тәртіп, жүйелілік пен табандылықтың қажет екенін ұмытып кетеді. Қанша уақыт қажет екенін естігенде, мысалы, тілді белгілі бір деңгейде үйрену үшін кем дегенде 1 жыл керек, бұл оларға тым ұзақ уақыт сияқты, сондықтан тіпті тіл үйренемін деген ойларынан да бас тартулары мүмкін. 

Бірақ білім тамшылап аққан су сияқты, сіз қандай да бір тілді меңгеру үшін сол тілдің тамшыларын ұзақ уақыт өзіңізге жинақтауыңыз қажет.  Бұл тамшылар белгілі межесіне жет­кенде, сіз де нәтижені көресіз. Мы­салы, 50 сағат межесін шаңғы тебуді үйренушілерге немесе көлік жүргізуді үйренушілерге қояды. Яғни, осы 50 сағат ішінде сіз белгілі дағдыны меңгересіз, ал әрі қарай оны шыңдау өз қолыңызда. Бірақ сіз мақсатты түр­де жаттықпасаңыз, үйренген қимылдарды ғана қайта­лаудан еш пайда болмайды. Яғни сіз дағдыңызды жетілдіре түспейсіз, сізде алға жылжу болмайды. Ал нағыз мамандар үйренуді ешқашан тоқтатпайды, олар үйренгісі келген әрекетті дұрыс немесе кемшіліксіз жасағанша қайталап, сол әрекетті мінсіз қылуға тырысады. Бұл барлық салаға да қатысты. 

Оксфорд университетінің профессоры, математик Маркус дю Со­тойдың тағы бір қызметі бар, ол – «ғылымды көпшілікке тарату профессоры». Бұл қызметті 1985 жылы кәсіпкер Чарльз Симони тағайындаған екен. Аталған қызметті атқаратын адам бәрін білуі тиіс деп ойлайтын адамдар оған телефон соғып, ғылымға қатысты кез келген сұрақты қоятын көрінеді. Бізге де осындай қызмет атқаратын бір емес, тіпті он емес, жүздеген, мыңдаған адам керек екені сөзсіз. Сонда ғана ғалым өзіне ыңғайлы және түсінікті білім шегінен сытылып шығып, ғылымның беймәлім ну орманынан белгісіз сұрақтарға жауап іздеп, көпшілікке түсінікті тілмен жеткізуге тырысатын болар. Көп сауалдың шешімі де сондай шексіз ізденістен туар, бәлкім...

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2018

Үкімет басшысы онкологиялық жабдық шығаратын компанияның басшысымен кездесті

16.01.2018

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі тағайындалды

16.01.2018

Ауыл шаруашылығы вице-министрлері тағайындалды

16.01.2018

Дональд Трамп бүгінгі жұмыс кестесін жариялады

16.01.2018

Ғалияның қолында бұйда пышақ...

16.01.2018

ОҚО-да «Қарашаңырақ – Қарасора, құтты мекен Сайрамсу» атты кітаптың тұсаукесері өтті

16.01.2018

Әз-Жәнібек ханның дулығасы Нью-Йорктегі музейде сақталған

16.01.2018

ОҚО-да 90 мың адам жұмыспен қамтылмақ

16.01.2018

Атырау қаласында жатақханасы бар жаңа спорт кешені ашылды

16.01.2018

Ақын, жазушы Серік Қапшықбайұлы қайтыс болды

16.01.2018

«Атамекенім» акциясы бойынша мүгедектерге кәсіп ашуға мүмкіндік бар

16.01.2018

Трамп пен Н.Назарбаевтың кездесуі: Ынтымақтастықтың жаңа сатысы - The Hill

16.01.2018

The Merkle: Қазақстан Президенті G-Global деп аталатын жаһандық криптовалютаны ұсынып отыр

16.01.2018

Жамбыл облысының Жуалы аудандық соты жаңа ғимаратқа көшті

16.01.2018

Қостанай облысында АӨК сүт зауыттарының жұмысын жандандырды

16.01.2018

Атырау тұрғындары жол құрылысын қадағалайды

16.01.2018

ОҚО-да төтенше жағдайлардың алдын алу шаралары талқыланды

16.01.2018

Trend: «Назарбаевтың Трамппен кездесуі Қазақстанның аймақтағы негізгі ойыншы екенін көрсетеді»

16.01.2018

Б.Сағынтаев: Мемлекет басшысының жекешелендіру жүргізу бойынша тапсырмасы 2018 жылы орындалуы тиіс

16.01.2018

Елбасы Жолдауын іске асыру аясында өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың мәртебесі реттелді — Т. Дүйсенова

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Ұжымдық ұстаным

Ұжымдық рух ұлы жеңістерге қол жеткізеді. Қазақ айтады: «Үш адамның басы қосылса – қауым». Қауым­дасқаннан бері адамзат сан түрлі қоғамдық құрылысты өт­кер­ді. Ал қазіргі нарықтық қоғам­ның кілті – табыс. Яғни биік мүдде жолында ұжымдасу және белгілі нәтижеге қол жеткізу.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік бастамалары

Еліміз егемендіктің бастапқы ке­зінде-ақ өңірлік және жаһандық қауіпсіздік Қазақстанның сырт­қы саясатының негізгі басым­дық­тарының бірі болатынын төрт­күл дүниеге жария еткен еді. Содан бері еліміз халық­аралық аренада сол бағытты берік ұстанып, оны бел­сенді түрде жүзеге асырып келеді.

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Жарнамаланғанның бәрі жақсы ма?

Әрине, жарнама – әрқашан өн­діріс пен бизнестің қозғаушы күші болып келе жатқанына ешкім дау айта алмас. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Жаңсақ ойдың жетегінде...

Шетелде іссапарда жүрміз. Қасымызда Сыртқы істер ми­нис­тр­лігінің өкілі Ержан есімді жас жігіт бар. Жүріс-тұрысы, сөйлеген сөзі сондай жатық, сыпайы. Ізетті жігіттің болмысында қалада өскен баланың қалыбы да байқалады. Бір күні екеуміздің орнымыз қатар келіп қалған. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу