Патронаттық тәрбиедегі бала құқығы қандай?

Балалардың құқығы ересектермен бірдей қор­ғалады. Ал тағдыры тол­­­­ғандыратын бала­лар­дың заңды құқықтары елі­мізде қалай қорғалуда? Асыранды немесе па­тронаттық тәрбиедегі ба­лалардың құқы туралы не білеміз? Осы және өзге де сауалдарға жауап алу мақсатында кәсіби заңгер Орымбек ТОЙКИНМЕН жолыққан едік.

Егемен Қазақстан
09.11.2017 6947

– Балалар үйінде тәр­бие­­леніп жүрген бала қорған­шылық немесе патронат тәр­бие­сіне көшкенде тұрғын үйге байланысты құқығы қалай болады? Айталық, қазір елімізде «Қолжетімді тұрғын үй-2020 бағдарламасы» жұмыс істеуде. Бұл бағдарлама бойынша асыранды балалардың тұрғын үй кезегіне тұрып, пәтер иесі болу мүмкіндігі заңда қалай қарастырылған?

– Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің бұйрығымен бекітілген «Па­т­ронат­тық тәрбие» жөніндегі ере­женің 22-бөлімінде былай жазылған: Егер балалар үйінде тәрбиеленіп жатқан бала қорғаншылық немесе патронат тәрбиесіне өтетін болса, оның алимент, зейнетақы жинау қо­рына түскен салымдары және ерікті зейнетақы қоры салымдарымен, яғни мирастық құқымен бірге, басқа да әлеуметтік өте­мелерімен қатар, тұрғын үй немесе тұрғын үйді пайдалану құқы бірге жалғасады. Ал баланың тұрғын үйі болмаса, онда ол Қазақстан Республикасының Тұрғын үй туралы заңнамасы негізінде тұрғын үй алу құқығына ие. Қазіргі таңда еліміздегі мемле­кеттік бағдарламалар бойынша көптеген осы санаттағы азаматтар арнайы жеңілдіктермен баспанаға қол жеткізуде.

– Кей жағдайда баласыз отбасы­лар өз туыстарынан ба­ла­ асырап алып жатады.­ Ата-анасы бар баланы туысқандар өзара келісіп асырап алудың заңға қайшылығы бар ма? 

– Иә, патронаттық тәрбие­ге Қорғаншылық және қамқор­шылық бөліміне тиісті болмаған баланы да асырап ала алады, бірақ бұл баланың қылмыстық іске байланыстылығына күдік бол­маған жағдайында іске асады. Тараптар өзара келісіп жат­са және азаматтардың өз ықтия­рымен жүзеге асатын болса, заң­ оған ешқандай шектеу қоймай­ды.

– Патронаттық тәрбиеге бе­ріл­ген балалардың басқа от­ба­сында қалай өмір сүріп жат­қанын негізінен қадағалап отыруға тиісті Қорғаншылық және қамқоршылық бөлімі ғой. Ал осындай отбасылардан шыққан балаларды жұмысқа орналастыру, әлеуметтік қол­дау көрсету мәселесі заңда қа­лай көрініс тапқан?

– Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылар) туралы кодексінің 101-бабына сәйкес асырап алған бала да жәрдемақы ата-анасының зейнетақы қорын­дағы салымдарымен бірге асыраушысын жоғалтқан жағдайға байланысты басқа да әлеуметтік төлемдері бар болса, оны асы­рап алғанда да баланың бұл құқықтары сақталады. Заңға қосымша осындай азаматтарды әлеуметтік-рухани тұрғы­дан қолдау мақсатында елі­мізде көптеген көмектер қарас­тырылған. Қамқорлық көрсету, көмек қолын созу сияқты игі­лікке бастайтын ізгі істерге заң талаптары шектеу қоймайды. Сондықтан ондай тағдырлы азаматтарды қолдау заңға да, арға да сай келетін әрекеттер санатында.

– Бала асырап алуға кімдер құқылы және ол үшін қандай құжаттар қажет?

– Неке және отбасы туралы ко­дексте қорғансыз қалған балаларды асырап алу мен оның басқа да формалары анық жазылған. Мәселен, кәмелет жасқа толған, жұмысқа қабілетті, тұрақты табысы, баспанасы, азаматтығы бар, дәстүрлі жыныстық бағыт­та­ғы, сотталмаған, белгілі дерті жоқ, ата-аналық құқығынан айы­рылмаған, наркологиялық және неврологиялық диспансерде тіркеуде тұрмаған азаматтар бала асырап алу құқығына ие. Бір айта кетерлік жайт, әйелінің қайтыс болуына немесе ата-аналық құ­қығынан айырылуына байланыс­ты үш жыл бойы баласын асырап отырған жағдайдағыдан басқа үйленбеген ер адамға асы­рап алуға бала берілмейді. Со­нымен қатар ресми некеге отырмаған ерлі-зайыптылар бала асырап алғылары келсе, отбасыларын ресми түрде тіркетулері қажет. Бала мен асырап алушы арасындағы жас айырмашылығы 16 жас болуы керек. Алайда, баланы өгей әкесі немесе шешесі асырауға ниет білдірсе, жас айырмашылығы есепке алынбайды. 

Ал қажетті құжаттар тізімі асырауға немесе қамқорлыққа, патронаттық тәрбиеге алу жә­не басқа жағдайлар бойынша әртүрлі. Алдымен баланы асырап алуға жазбаша өтініш (қамқорлыққа, патронаттық тәр­биеге алу және т.б.) жазады.­ Асырап алушының жеке куә­лі­гінің көшірмесі, отбасы жағ­дайы туралы анықтама, жақын туыстарының жазбаша келісімі, жал­пы табысының көлемі, ден­саулығы туралы, сонымен бірге психикалық және нар­кологиялық тәуелділіктің жоқ­тығын дәлелдейтін және сот­талмағандығы туралы анық­тамалар қажет болады. Сондай-ақ көршіңізден немесе үш до­сыңыздан ұсыныс хат пен жұмыс орныңыздан мінездеме сұралуы ықтимал.

– Асырап алғаннан кейін ол азаматтарға заң тағы да қан­­дай міндеттерді жүктейді?

 – Бұл жердегі ең негізгі талап бекітілген келісімшарттың орындалуы. Оған асырап алған баланы (балаларды) алған соң бірге тұруын қамтамасыз ету, баланы асырауға қажетті жағдай жасау, баланың денсаулығына физикалық, психикалық, рухани дамуына қолдау көрсету, баланың пікірімен санаса отырып оқу жүйесін таңдауда талдама жасау, патронаттық тәрбиені сақтау арқылы өзіне берілген баланың құжаттарымен қатар, қаражат және басқа мүліктерінің сақталуын қамтамасыз ету сияқты бірнеше міндеттемелер кіреді.

Әңгімелескен 
Арман ОКТЯБРЬ, 
«Егемен Қазақстан» 

АЛМАТЫ 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.07.2018

Астана перзентханасында тағы бір әйел қайтыс болды

16.07.2018

Үкіметте Қазақстанның Үшінші жаңғыруын жобалық басқару мәселелері жөнінде кеңес өтті

16.07.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат: Алтайдан Жібек жолына дейін

16.07.2018

Атырауда жылжымайтын мүлік нарығында баға төмендеуі мүмкін

16.07.2018

Нұрсұлтан Назарбаев қоғам қайраткері Олжас Сүлейменовті қабылдады

16.07.2018

Жолдағы жемқорлықты болдырмау жолындағы шара

16.07.2018

Мемлекет басшысы Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдады

16.07.2018

Оқушылар Курчатов қаласындағы қасиетті жерлерді аралады

16.07.2018

ИДМ Техникалық реттеу және метрология комитетінің төрағасы тағайындалды

16.07.2018

Хантәңірі шыңына медиа экспедиция аттанды

16.07.2018

Оралда «Қазақстанның үздік тауары» республикалық байқауының өңірлік іріктеу көрмесі өтті

16.07.2018

Қостанай диқандары «Алқап күнін» өткізді

16.07.2018

Өскеменде «Ізгі жүрек» сыйлығы тапсырылды

16.07.2018

Павлодарда әнші Майраға ескерткіш орнатылды

16.07.2018

Актердің алып ескерткіші бой көтерді

16.07.2018

Асықтан өрілген арғымақ

16.07.2018

GGG белбеулері экспозицияға қойылды

16.07.2018

Айрықша аквасаябақ

16.07.2018

Жаһан жаңалықтары. Роналдудың жейдесі минут сайын сатылып жатыр

16.07.2018

Елдің атын шығарған Ержан балуан

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ормуз бұғазы жабылған жағдайда...

Осы айдың басында Иран Ислам Рес­публикасының президенті Хасан Рухани Швейцария еліне жасаған сапары кезінде мұнай импорттаушы мемлекеттер Иранның мұнайын сатып алмаған жағдайда Ормуз бұғазын жауып тастайтындарын мәлімдеді. Президенттің бұл мәлімдемесі АҚШ билігінің Иран мұнайын сатып алмауға өз одақтастарын ықтиярсыз көндіруге бағытталған қысымына байланысты болса керек.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Жалғыздық жыры

Жақында жастық шағында жарқылдап дәурен сүрген, марқұм ағамызбен бақытты ғұмыр кешкен, қазір сексеннің сеңгірін саялаған бір жақсы апамыздың көңілін сұрап, халін білгенбіз. 

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

«Қарты бар ел – қазыналы ел»

Осыдан 4 жыл бұрын Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі елімізде 2030 жылға қарай егде жастағы адамдардың үлесі (2014 жылы – 6,9 пайыз) 11,2 пайызға жетеді деп болжам жасаған болатын. Алайда, бүгінгі жағдай жоғарыдағы көрсетілген жорамалды теріске шығарғандай. Өйткені Қазақстанда қазірдің өзінде жасы 60-тан асқан тұрғындар саны 12 пайызға көбейіп, өмір сүрудің орташа ұзақтығы 72 жасты көрсетіп отыр.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу