Патронаттық тәрбиедегі бала құқығы қандай?

Балалардың құқығы ересектермен бірдей қор­ғалады. Ал тағдыры тол­­­­ғандыратын бала­лар­дың заңды құқықтары елі­мізде қалай қорғалуда? Асыранды немесе па­тронаттық тәрбиедегі ба­лалардың құқы туралы не білеміз? Осы және өзге де сауалдарға жауап алу мақсатында кәсіби заңгер Орымбек ТОЙКИНМЕН жолыққан едік.

Егемен Қазақстан
09.11.2017 4336

– Балалар үйінде тәр­бие­­леніп жүрген бала қорған­шылық немесе патронат тәр­бие­сіне көшкенде тұрғын үйге байланысты құқығы қалай болады? Айталық, қазір елімізде «Қолжетімді тұрғын үй-2020 бағдарламасы» жұмыс істеуде. Бұл бағдарлама бойынша асыранды балалардың тұрғын үй кезегіне тұрып, пәтер иесі болу мүмкіндігі заңда қалай қарастырылған?

– Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің бұйрығымен бекітілген «Па­т­ронат­тық тәрбие» жөніндегі ере­женің 22-бөлімінде былай жазылған: Егер балалар үйінде тәрбиеленіп жатқан бала қорғаншылық немесе патронат тәрбиесіне өтетін болса, оның алимент, зейнетақы жинау қо­рына түскен салымдары және ерікті зейнетақы қоры салымдарымен, яғни мирастық құқымен бірге, басқа да әлеуметтік өте­мелерімен қатар, тұрғын үй немесе тұрғын үйді пайдалану құқы бірге жалғасады. Ал баланың тұрғын үйі болмаса, онда ол Қазақстан Республикасының Тұрғын үй туралы заңнамасы негізінде тұрғын үй алу құқығына ие. Қазіргі таңда еліміздегі мемле­кеттік бағдарламалар бойынша көптеген осы санаттағы азаматтар арнайы жеңілдіктермен баспанаға қол жеткізуде.

– Кей жағдайда баласыз отбасы­лар өз туыстарынан ба­ла­ асырап алып жатады.­ Ата-анасы бар баланы туысқандар өзара келісіп асырап алудың заңға қайшылығы бар ма? 

– Иә, патронаттық тәрбие­ге Қорғаншылық және қамқор­шылық бөліміне тиісті болмаған баланы да асырап ала алады, бірақ бұл баланың қылмыстық іске байланыстылығына күдік бол­маған жағдайында іске асады. Тараптар өзара келісіп жат­са және азаматтардың өз ықтия­рымен жүзеге асатын болса, заң­ оған ешқандай шектеу қоймай­ды.

– Патронаттық тәрбиеге бе­ріл­ген балалардың басқа от­ба­сында қалай өмір сүріп жат­қанын негізінен қадағалап отыруға тиісті Қорғаншылық және қамқоршылық бөлімі ғой. Ал осындай отбасылардан шыққан балаларды жұмысқа орналастыру, әлеуметтік қол­дау көрсету мәселесі заңда қа­лай көрініс тапқан?

– Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылар) туралы кодексінің 101-бабына сәйкес асырап алған бала да жәрдемақы ата-анасының зейнетақы қорын­дағы салымдарымен бірге асыраушысын жоғалтқан жағдайға байланысты басқа да әлеуметтік төлемдері бар болса, оны асы­рап алғанда да баланың бұл құқықтары сақталады. Заңға қосымша осындай азаматтарды әлеуметтік-рухани тұрғы­дан қолдау мақсатында елі­мізде көптеген көмектер қарас­тырылған. Қамқорлық көрсету, көмек қолын созу сияқты игі­лікке бастайтын ізгі істерге заң талаптары шектеу қоймайды. Сондықтан ондай тағдырлы азаматтарды қолдау заңға да, арға да сай келетін әрекеттер санатында.

– Бала асырап алуға кімдер құқылы және ол үшін қандай құжаттар қажет?

– Неке және отбасы туралы ко­дексте қорғансыз қалған балаларды асырап алу мен оның басқа да формалары анық жазылған. Мәселен, кәмелет жасқа толған, жұмысқа қабілетті, тұрақты табысы, баспанасы, азаматтығы бар, дәстүрлі жыныстық бағыт­та­ғы, сотталмаған, белгілі дерті жоқ, ата-аналық құқығынан айы­рылмаған, наркологиялық және неврологиялық диспансерде тіркеуде тұрмаған азаматтар бала асырап алу құқығына ие. Бір айта кетерлік жайт, әйелінің қайтыс болуына немесе ата-аналық құ­қығынан айырылуына байланыс­ты үш жыл бойы баласын асырап отырған жағдайдағыдан басқа үйленбеген ер адамға асы­рап алуға бала берілмейді. Со­нымен қатар ресми некеге отырмаған ерлі-зайыптылар бала асырап алғылары келсе, отбасыларын ресми түрде тіркетулері қажет. Бала мен асырап алушы арасындағы жас айырмашылығы 16 жас болуы керек. Алайда, баланы өгей әкесі немесе шешесі асырауға ниет білдірсе, жас айырмашылығы есепке алынбайды. 

Ал қажетті құжаттар тізімі асырауға немесе қамқорлыққа, патронаттық тәрбиеге алу жә­не басқа жағдайлар бойынша әртүрлі. Алдымен баланы асырап алуға жазбаша өтініш (қамқорлыққа, патронаттық тәр­биеге алу және т.б.) жазады.­ Асырап алушының жеке куә­лі­гінің көшірмесі, отбасы жағ­дайы туралы анықтама, жақын туыстарының жазбаша келісімі, жал­пы табысының көлемі, ден­саулығы туралы, сонымен бірге психикалық және нар­кологиялық тәуелділіктің жоқ­тығын дәлелдейтін және сот­талмағандығы туралы анық­тамалар қажет болады. Сондай-ақ көршіңізден немесе үш до­сыңыздан ұсыныс хат пен жұмыс орныңыздан мінездеме сұралуы ықтимал.

– Асырап алғаннан кейін ол азаматтарға заң тағы да қан­­дай міндеттерді жүктейді?

 – Бұл жердегі ең негізгі талап бекітілген келісімшарттың орындалуы. Оған асырап алған баланы (балаларды) алған соң бірге тұруын қамтамасыз ету, баланы асырауға қажетті жағдай жасау, баланың денсаулығына физикалық, психикалық, рухани дамуына қолдау көрсету, баланың пікірімен санаса отырып оқу жүйесін таңдауда талдама жасау, патронаттық тәрбиені сақтау арқылы өзіне берілген баланың құжаттарымен қатар, қаражат және басқа мүліктерінің сақталуын қамтамасыз ету сияқты бірнеше міндеттемелер кіреді.

Әңгімелескен 
Арман ОКТЯБРЬ, 
«Егемен Қазақстан» 

АЛМАТЫ 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.01.2018

Әсет Исекешев: Астанаға мыңдаған турист тартудың жоспары әзірленіп жатыр

19.01.2018

Елбасы Н.Назарбаевтың БҰҰ ҚК төрағасы ретіндегі мәлімдемесі (толық мәтін)

19.01.2018

Президент Назарбаев әлемнің өзге елдеріне үлгі көрсетті – АҚШ-тың БҰҰ-дағы елшісі Никки Хэйли

19.01.2018

Таяу Шығыста ядролық қарудан азат аймақ құруды жалғастырудың маңызы зор – Елбасы

19.01.2018

Н.Назарбаев Солтүстік Корея мәселесін жылдам әрі конструктивті жолмен шешуге шақырды

19.01.2018

Нұрсұлтан Назарбаев сенім шараларының маңызын атады

18.01.2018

Елбасы адамзат жаппай қырып-жою қаруларынан азат әлем құру үшін лайықты жолдан өте алатынына сенім білдірді

18.01.2018

Елбасы ядролық қаруды таратпауға қатысты бірқатар жүйелі шаралар ұсынды

18.01.2018

Елбасы: Құқық үстемдігіне негізделген қауіпсіз әлемге бірлесе қол жеткізуіміз керек.

18.01.2018

Әзербайжан елшілігінде 1990 жылы Бакудегі қанды оқиғаға арналған көрме өтті

18.01.2018

Иранмен ядролық мәміленің орындалмауы алаңдатарлық ахуалға айналады  - Сергей Лавров

18.01.2018

Польша Президенті: Қазақстан ядролық қауіпсіздікті қолдау жолында маңызды қадамдар жасады

18.01.2018

Елбасы Н.Назарбаевтың төрағалығымен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің отырысы басталды (онлайн)

18.01.2018

Айдын Смағұлов Дзюдодан ұлттық құраманың бас жаттықтырушы болып тағайындалды

18.01.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Шавкат Мирзиёевке көңіл айтты

18.01.2018

«Шымкент-Ташкент» бағытындағы автобустың жолақысы арзандады

18.01.2018

«Нұр Отан» партиясының фракциясы Елбасы Жолдауын іске асырудың жоспарын қабылдады

18.01.2018

Бейнеу ауданында 188,9 млн теңгеге 8 жоба несиеленді

18.01.2018

ОҚО-да «Оңтүстік қолөнершісі» жобасы жүзеге асырылады

18.01.2018

Ақтауда 2,1 млрд теңгеге экоқалашық салынады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қайдасың, менің ертегім?!

Алпысыншы жылдардың басында мектеп табалдырығын аттаған біздің толқынның бала қиялын баураған ғажап – қазақтың ертегілері мен батырлар жыры еді-ау. Сол кезде сол бір ғажайыптар әлемінен санамызға сің­ген сансыз суреттер бұл күнде сағындырып, сабырымызды сарқып ішкендей болады. Сондағы небір керемет сиқырларды көруге көңіл ынтығып, көкірек көзі құмартып, құштарлана ашылғандай күйге енеті­німіз бар.

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Тажалды тізгіндеудегі байыпты бітімгерлік

Вашингтондағы кездесулер жоғары деңгейде өтті. Әлемнің белді, белгілі ақпарат құралдары да ол туралы жарыса жазуда. Маңызды кездесулердің өзекті тұсы – Қазақстанның ядролық қаруды таратпау жөніндегі табанды ұстанымы мен байыпты қызметін жоғары бағалау болды. Бұл іс жүзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаһандық бейбітшілікті сақтау мақсатындағы жеке бастамалары мен осы бағыттағы қажырлы қызметіне, әлем­дік деңгейдегі қайраткерлік болмысы­на берілген баға деп пайымдаймыз. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Дамудың даңғыл жолы

Елімізде жүргізіліп жатқан ірі реформалар нәтижесі қазір өз жемісін бе­руде. Қолға алынған зор мін­дет­тер­дің негізгі мәні – Қазақ­стан­ның жан-жақты дамуы, көр­кеюі болатын. Сондықтан бұл реформалар аяқ астынан пайда бола қойған жоқ. За­ман­ның дидары ө+згеруіне орай, мем­лекеттік салалардың жүгі де, ісі де өзгеруі тиіс еді.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу