Сыры ашылмаған Суреттас

Алматы облысы, Қаратал ауданының кісі аяғы баса бермейтін бір түкпірінде бірді-екілі ғылыми тұжырым болмаса, әлі күнге зерттеліп үлгермеген таңбалы тастар галереясы бар. Атауы да жасандылықтан ада. Жергілікті жұрт Суреттас деп атап кетіпті. Суреттас десе – ғылымнан, баяғы бір дәуірлерден онша хабары жоқ болса да, өзіне дейінгі әр бір төбе мен тасқа соншалық құрметпен қараған елдің кішік қалпын аңдап қаласың. Заман, жылдардан бері қар мен жаңбырға, аңғар бойында арқаңды мұздай қарып бір тынбайтын жел мен дауылға төтеп беріп келген кереге тастар мүжілгенді ар тұтқандай, сынсам морт сынам дейтіндей тәкаппарлана қалыпты. Солай дегенмен, тас та тозады екен...

Егемен Қазақстан
04.01.2018 7505

«Рухани жаңғыру» бағдарлама­сына орай­ластырып жергілікті әкім­шілік ұйым­дас­тырған «Киелі ме­ке­нім – Қа­раталым» экс­педиция­сы­ның бір мүшесі ретінде аудандағы басты-басты нысандарды аралап жүрміз. Бас­қасы басқа, біз­дің әу баста­ғы наза­рымызды аударып, ниетімізді оят­қан Талдыбұлақ шатқалындағы осы Сурет­тас болды. Бізбен бірге сапарға шыққан жер­гілікті көнекөздер мен бірлі жарым тарих­шылардың аузынан осы күнге дейін зерттеуден, қорғаудан тыс қалып келе жатқанын естіген соң тіпті құмарттық.

...Жатаған саймен өрлеп келеміз. Әзірге таң­балы тас кездесе қоярдай емес, ешқандай құз, жартастың сұлбасы байқалмайды. Он шақ­ты шақырым жүрген соң, есігіне «Киелі мекенім – Қараталым» экспедициясы» деген эмблема жапсырған бірнеше «Нива» ошарыла тоқтады. Үстіңнен міне түсердей, құлай кетердей құтыңды алып бағатын алып құздардай емес, кереге тастар «сен тимесең, мен тимен» деп, немқұрайлы қарап қойып, қырын жайғасыпты. Күн салып қарап тұрмыз. Тарихтың таңбасын іздеген түріміз.

Арқар, бұғы, жылқы, жабайы шош­қа, қасқыр, тауешкі, садақ тартып тұр­ған адам тайға таңба басқандай анық кө­рі­неді. Тағы бірнеше көмескі тартқан сурет­тер бар. Атқа жегілген екі аяқты әскери арбаның суреті бар делінеді біздің қолға ұстатқан шағын кітапшада, бірақ біз қанша үңілсек те таба алмадық. Сірә, терең бір қолаттарда болса болар. Олай дейтініміз, әлгі кереге тасты асып, келесі биікке жықпыл-жықпылмен көтерілгенімізде біз төменіректен көр­гендегідей шоғырланбаса да, бірлі-жарым сызылған суреттерді кез­дестірдік. Тіпті, бір қалқада елеусіз қал­ған жалғыз құлжаның суретін «мынаны мен аштым», деп, әзілмен өзіміздің аты­мызға жазып алдық.

Суреттас аталған кереге тоза бас­тапты. Жоғарыдан төмен көз салсаң, бір қат­парының аршыла бастағанын аңғаруға бо­лады. Жақпар тастар құлап түспейді, аршылады екен. Енді сәл тұрса әлгі суреттің бәрі жоққа айналардай. Шытынай бастаған, қына басқан... Таңба, сурет салуға байырғы бабалар да кез келген тас атаулыны таңдай бер­меген сияқты. Алдымен, қар мен жаңбыр шайып, күн мен жел жеп тас­тамайтындай ықтасынды таңдапты. Сосын, әрине, теп-тегіс, жып-жылтыр, мығым керегеге салған. Жердің де ғұмыр-жасы болатыны, Жер шарының қартайып бара жатқаны жайлы дабыл қағылып жүр ғой, мына тастарға қарасаң, жердің де ескіретінін, тастың да тозатынын шындап түйсінесің. Әлгі бір бұрышта, бір құлаштай ғана тегіс тасқа қашалған жалғыз құлжаның жанында бір кездері осындай бірнеше суреттер шоғырының болмағанына кім кепіл? Сурет салынған бүкіл бір керегенің құлап қалмағанын (аршылып түспегенін) ешкім жоққа шығара алмайды ғой. Демек, тасқа қашалған тарих та мәңгілік емес.

Барын зерттеп тастамаса да, бірді-екілі ізденген жекелеген ғалымдар болыпты. Олар­дың зерттеуінше осы шатқалмен жүл­гелес түзілген Сұлу­шоқы, Дауылбай, Ақыл­бай тауларында 1000-нан аса, тіпті, 2000-ға жуық сурет болуы мүмкін деген жорамалдар айтылады. Тек көңіл бөлінсе, қорғау­ға алынса дейді. Жағдай жасалса, турис­терді тартуға мүмкіндік те зор деседі. Ра­сында, етекте тау өзені ағып жатыр. Сай аңғары да кең. Арнайы дема­лыс орындарын салуға мүмкіндік жет­кілікті көрінді. Барар жол да аса қиын дей алмайсыз. Орталықтан да соншалық қашық емес. Ерте замандарда ғибадатхана болған деген де болжамдар бар. Демек, сырын әлі де толық аша қоймаған суреттер галерея­сын Қазақстанның киелі картасына енгізуге әбден болады.

...Күні кеше ғана жазылған адам атта­рының өзі мыңдаған жылдарды басып өтіп, ап-анық, тұп-тұнық қалпында бүгінге жеткен петроглифтердің жанында анық көрінбейді. Тас тозып, тау құламаса, бағзы­дағы бабалар таңбалаған сурет оңайлықпен сыр бермейтін сыңайлы.

Енді болмағанда құлап түсердей дәл осы қалыпта қанша заман тұрды екен...

Алмас НҮСІП,

«Егемен Қазақстан»

Алматы облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.08.2018

Жакартада жанған жұлдыз

19.08.2018

Ауа райы болжамы: Ақмола облысы мен Астана аумағында дауыл тұрады

18.08.2018

Джакартада Жазғы Азия ойындарының ашылу салтанаты өтті

18.08.2018

БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннан қайтыс болды

18.08.2018

Мемлекеттік хатшының қатысуымен Бұқар жыраудың 350 жылдық мерейтойы өтті

18.08.2018

Пара алған әкімдердің қылмысы әшкере болды

18.08.2018

Елордада «Ұлы дала рухы» республикалық фестивалінің солтүстік аймақтық іріктеу жарыстары өтіп жатыр

18.08.2018

Астанада түркі тіл білімінің өзекті мәселелері талқылануда

18.08.2018

Бүгін ауыл жасөспірімдерінің республикалық II жазғы спорт ойындары басталады

18.08.2018

Допинг дауынан кейін «Канело» ресми түрде қайта рингке оралды

18.08.2018

Ыбырай Алтынсариннің отбасы қолданған жәдігерлер жұрт назарына ұсынылды (ВИДЕО)

18.08.2018

Астанада мемлекеттік қызметкерлер арасында спорттық сайыс өтіп жатыр

18.08.2018

Қаламгер Сұлтан Қалиұлы дүниеден озды

18.08.2018

Бүгін Азия ойындарының салтанатты ашылуы өтеді

18.08.2018

Мыңнан аса астаналық веложарысқа қатысуда

18.08.2018

ҚМДБ еліміз қалалары бойынша айт намазының уақытын жариялады

18.08.2018

Демалыс күндері елімізде ауа райы құбылмалы болады

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу