«Таңғажайыптар таусылмайды»

Алматының қақ жүрегіндегі осы бір тамаша ғимаратта қателесуге қақысы жоқ өнер өкілдерінің қатысуымен небір таңғажайыптар жасалып жатады. Мегаполистегі әрі байырғы әрі кенже дамыған жанрдың қара шаңырағындағы өзгерістер туралы Қазақ мемлекеттік циркінің директоры Бақыт БӨКЕБАЕВПЕН әңгімелескен болатынбыз.  

Егемен Қазақстан
05.01.2018 2838

– Бақыт Әбдіғалиұлы, биыл Қазақ циркі «Ер Төс­тік» бағ­дар­ламасын әзір­леді. Бұл ла­зерлік шоу баяғы «Таң­ға­жа­йыптар елінің» табы­сын қай­талай ала ма? 

– Цирк өнері де ел өмірі­нің бір бөлшегі. Елімізде қабыл­данған «Рухани жаңғыру» бағ­дар­ламасы біздің жаңа идея­ларымызға түрткі болды. Нә­ти­жесінде, цирк «Ер Төс­тік­ті» оятып, жаңа қырынан жаң­ғыртты. Лазерлік шоудың кү­ші­мен зұлымдық пен қайы­рымдылықтың арасындағы тартысты көрсетуге қол жеткіздік. Осыған дейін лазер жарық сәулесі күйінде ғана концертте, дискотекаларда пайдаланылып келген болатын. Ал біздің циркте алғаш рет кәдімгі сурет арқылы көрерменге арнайы бағдарлама ұсындық.

Көрермен өте жақсы қабыл­дады. Цирк тіл таңдамайды, күй таңдайды ғой. Бірақ бағ­дар­­лама екі тілде де жүреді. Қойы­лымға отбасымен келген атақты Асанәлі Әшімов аға­мыз аттың құлағында ойнаған цирк әртістерінің шеберлігіне аса риза болды, ертегі циркте қандай тамаша көрсетілді деп ықыласын білдірді. Асанәлі ағамыздың келісі циркке кәдім­гідей жарнама болды, себебі өнердің жілігін шағып, майын ішкен ағамыз таң-тамаша бол­ған соң, басқа көрермендер де ағы­ла бастады.

– Шынында да бұрын цирк бағ­дар­ламасына ертегілер ар­қау бола қойған жоқ. Қазақ цир­кі биыл бірінші рет «Ер Төс­тікті» тірілтті. 

– Кез келген цирк қойылым­дары дивертисмент­тік түрде өр­биді. Яғни цирк әртістері бі­рінен кейін бірі шығып, жүр­гізуші хабарлап, өнерін жал­ғастыра береді. Бұл кейде кіш­кентай көрермен үшін аса қы­зықты бола бермейді, өйт­кені бү­гінгі заман талабы басқа. Ал ертегі түріндегі қо­йылымдарда цирк жанрларын­ бір-бірімен қабыстырып, байланыстырып, кейіпкерлер оқиғаларды өрбітіп, тұтас бас-аяғы бар дү­ниеге айналады. Әрбір ертегі кейіпкері үшін 200-ге жуық кос­тюм тігіліп, ол лазерлік шоу­мен көмкерілгенде сәтті болып шық­ты.

Біз жастарымызды классика­лық туындыларға, бекзат өнер­ге тәрбиелеуіміз керек. Даң­ғаза, арзан музыка мен арзан өнер­­ден адамдар шаршады. Ең­ бас­­­тысы, «Ер Төстікте» кәсі­би­ ком­позиторларымыздың шы­ғар­­машылығын арқау ет­тік. Нұр­ғиса Тілендиев, Төле­ген Мұ­ха­меджанов, Қуат Шілде­баев сынды және басқа да ком­по­зи­торларымыздың тамаша музыкалары мен кәсіби ке­ре­мет орындаушылардың өнері үйлесімін әдемі тапты. Наурыз айында Астананың жиырма жылдығына осы «Ер Төстік» қойылымымен Қазақ мемлекеттік циркі отыз жылдан кейін алғаш рет гастрольдік сапар­ға шықпақ.

– Кезінде Қазақ циркінің шабандоздары әлемнің ешбір елінде қайталанбаған трюктер жасаған ғой. Солар кімдер еді? 

– Сіз Омархан Жамана­қов пен Орынбасар Құрманбаев­ты айтып отырсыз ғой? Бұл «Қос аттың астынан өту» деп ата­ла­тын трюк. Бар болғаны 13 метрлік шеңбердің ішінде атпен шауып келе жатып, үстіне шығып, яки болмаса қос аттың сауырынан өтпек түгі­л, жай ғана үстінде құлап кет­пей оты­рудың өзі өте қиын. Сон­дықтан атпен бірге қисая жүйт­кіп, оған икемделу үшін үлкен шеберлік қажет. 

–  Сол Жаманақов сияқ­ты шабандоздардан сарқын­шақ бар ма?

– Біздегі «Номад» тобында небір жігіттер бар. Түркия, АҚШ, Ресейдегі телесериал, көркем фильмдерге күрделі трюктерді орындау үшін «Но­мад» тобының жігіттері шақы­рылады. Олардың аттары да әб­ден үйретілген. «Жат» десе – жатады, «тұр» десе – тұра­ды. «Ер Тұғрыл», «Тобол», «Ви­кинг­тер» сияқты көптеген кар­тиналардағы, өзіміздің «Көш­пенділер», «Кек», «Батыр Баян» сияқты фильмдердегі қауіпті трюктерді біздің шабандоздар орындаған. 

– Осы Қазақ циркі өзін-өзі асы­рай ала ма?

– Әрине, асырай алады. Ол үшін кәсіби мамандарды, цирк жанрларын көбейту керек. Қа­зір қандай қызметке болса да жарнама қажет. Мәселен, қа­зір әлеуметтік желілердегі жұмыс та жақсы нәтижесін бере алады. Міне, осы бағыттағы жұ­мысымызды жандандырып жатырмыз. Негізінен циркті үш нәрсе құрайды: ол үйретілген жануарлар, клоундар және елді таң-тамаша қалдыратын цирк әртістері. Осы үштіктің үйлесімі цирк өнерін өрге шығарады.

– Жануарлар демекші, олар­­­­­­ды ұрмай-соқпай үйре­ту­­ге бола ма?

– Жануарларды ұрып-соғып өнер­ге баулу деген – түбегейлі қате пікір. Өйткені өзіңіз ой­лаңыз­шы, бір тонна тартатын ат­ты ұрсаңыз, ол оны мін­дет­ті түрде есіне сақтайды. Орайы келгенде қораның ішін­де немесе көлікке мінгізіп жат­қан­да кузовына қысып жібереді. Жануар­дың да тілін табу арқылы ғана айтқаныңды орындатуға бола­ды. Ол үшін уақтылы тамақ­тандырып, кәмпит-күлшесін бе­ріп отырасың. 

Менің бір таңданғаным, бір жануар бір трюкті жасаса, екіншісі оны жылдам қай­талайд­ы. Олар өзінен соны ке­рек етіп тұрғанын ішкі түй­сікпен түйсінеді. Ендеше, ұрып-соғу деген артық әңгіме.

– Алматыдағы цирк атта­ры іргесінде тұр ғой. Қ­о­йы­лым­­дар болмаған кездерде олар­­ды трейлерде ұстау қатыгез­­дік болар?

– Қойылымдар болмаған кезде біз оларды вольерлерде қаңтарып ұстамаймыз. Қала сыртындағы Таутүргенде арнайы орынға бос жіберіп қоямыз. Қойылымдар бас­талған кезде бір мезетте 12 атқа дейін алып келе алатын көліктеріміз бар. Бақанас жақта да мамандарымыз бар, олар түйелеріміздің де мінез-құлқын жақсы біледі. Тұжырымдап айт­қанда, жануарлардың бабы жасалып, олардың қойылымдарға әзірлігі үнемі бақылауда бола­ды.

Адамдар тек өздерін ғана ақыл­ды деп ойлайды. Алайда, кейбір жан-жануарлардың түсі­ну түйсігі адамнан да артық. Мәсе­­лен, жылқыларымызды жуын­дыратын кезде өздері жү­гі­­ріп келіп, себезгінің астына тұра қалады. Тіпті, аюлар да қуа­нып, құнжыңдап же­тіп келеді. Ризашылықтары көз­дерінен көрініп тұрады. 


– Осы тоқсаныншы жыл­­дары бала­пан басымен, тұ­рымтай тұсы­мен кеткенде Қа­зақ циркінің іліп алар мық­ты әртістері ше­тел­­дік шапи­толармен келі­сім­шартқа отырып, кетіп қа­луға мәжбүр болды. Солар­дың ­оралғандары бар ма? 

– Сол кезде АҚШ-қа ке­тіп­ қалғандар әлі сол жақта жұ­мыс істеп жатыр. Ресейге кет­кен­­дердің көбі қайтып келді. Өйт­­кені бөтеннің аты бөтен. Себебі дайындық кезінде олар манеж бен көмекшілерін бере бермейді. Бірақ әртістеріміз қинал­са да тәжірибесін байы­тып қайтты. Қазір цирктің бет­ке ұстар өнерпаздарына қол­дан келгенше жағдай жасап, халықаралық фестивальдарға қатысу үшін костюмдерін тігіп, керек-жарақтарын тауып береміз.
Соңғы екі жылда біраз же­тіс­­тікке де қол жеткіздік. Тә­жі­­ри­белі әртістеріміз Қытай, Ис­па­ния, Ресейде өтіп жатқан бай­қаулардан жүлдемен оралды. Кө­лік ұтып алғандары да бар. Өнер­де тек өз қазаныңда ғана қайнап, өсе берем деген болмайды. Шетелдік фестивальдарға міндетті түрде қатысып, бәсе­ке­ге қабілетті екенімізді дәлел­деуіміз керек. Ең бастысы, Ал­ма­тыда өзіміздің Цирк фести­валін өткізуіміз қажет, ол дү­ние жүзіне Алматымызды дәріп­теуге, туризмді дамытуға үлкен септігін тигізері сөзсіз. 15-20 мем­лекеттен фестивальға келген қатысушылар қаншама жарнама жасап кетеді десеңізші. 

– Бүгінгі Қазақ циркінің жас жұлдыздары кімдер?

– Әділет Тиканов, ағайынды Қады­ровтар, Талғат, Индира Оңал­баевтар, Аня Демидова, Марина Стародубова, Нұрлан Алшынбаев пен Серік Бура­шевтің жігіттері бар. Бұлар өте мықты дарындар. Бірақ цирк әртістері тұйықтау келеді. Даң­ғаза, жарнама дегенді біл­мейді. Мені көр, мені жаз де­мейді. Цирк әртістері аспанда шарықтап жүріп, арқандарға өрмелеп небір өнер көрсетеді. Бұл үшін оған жүрек пен жан­кештілік, құдайдың берген қабі­леті, сенім қажет. 

«Щелкунчикте» періштелер­ді ойнайтын небір мықты кіш­­кентай өнерпаздарымыз бар. Олар өнер көрсеткенде көрер­мен қуаныш-қошеметтен орнынан дүр етіп көтеріледі. Міне, таңғажайып өнердің құді­реті.

– Сіздердің көрерменде­рі­ңіз қиялдары аспанмен талас­­­қан айрықша аудитория. ­Олар­ды залда ұстап оты­ру, ты­­ныш­­тандыру қиын ба? Өйт­­кені, олар таңданады, қор­­қа­ды, жы­лайды...

– Циркке тек балалар келеді деген пікір қате. Адамдар цирк­ке таңдану үшін, таң қалу үшін келеді. Адам баласының мүм­кіншілігі шектеусіз, талай таң­ғажайыптар жасай алады.­ Қыс­қасы, таңғажайыптар тау­­сылмақ емес. Біздің әр­тіс­тер де сол кө­рер­менін таң­ғал­ды­ру­шылар санатынан. 

– Осы әр елдің циркінің өз ерекшелігі, дамыған жанрлары бар. Трансформациялық шоу­ларға бейімделіп алған ша­питолар да жетеді. Ал Қа­з­ақ циркінің «фишкасы» қан­дай? 

– Бізге де талай елдің циркі келген. Біз де талай елдің цир­кін көрдік. Бірақ кейбір ел­дердің циркі іш пыстырып жібереді. Неге? Өйткені олар бірсыдырғы. Музыкасы да бірдей, орындайтын жанрлары да ұқсас. Біздің Қазақ циркінің өзіндік ерекшелігі, әртүрлі жанрды қатар меңгерген. Соның ішін­де көзге ұратыны шабандоз әртіс­теріміздің трюктері мен акро­баттарымыздың өнері жоғары бағаланады. 

– Ал балалардың қазір сү­йік­ті клоундары бар ма? Мен «сайқымазақ» деген сөз­ден әде­йі қашып отырмын...

– Бұл жанр бүгінгі таңда цирк­тердің ең басты проблемасына айналды. Манежге шық­қаннан көрермендерін баурап алатын 5-10 ғана клоун қалды десем өтірік емес.

– Дүние жүзінде ме?

– Жоқ, Еуропа мен Азия­­да деп айтуға болады. Оның­ өзінде Еуропада жүр­ген­ клоун­дардың негізі – ресейлік­тер. Франциядағылар да солар. Олар­дың да өз сайқымазақтары бар. Бірақ нөмірлері көрерменді тән­ті ете бермейді, ал Батыстың әзіл­дік қойылымдары Азияда жақсы жүре бермейтіні тағы бар. Бірақ Қазақ циркінде Ақбаев, Шадко, Өмірзақовтар бар. Нөмірлері өз болмысымызға арналған, жақсы қабылданады. 

– Әңгімеңізге рахмет!

Әңгімелескен
Айнаш ЕСАЛИ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.08.2018

«Ғарыш-Экология» ғылыми-зерттеу орталығы» РМК нысандарында баспасөз турын өткізді

20.08.2018

Б. Сағынтаев Шымкентті республикалық маңыздағы қала ретінде дамыту жөнінде кездесу өткізді

20.08.2018

Ригада «Шахмат патшалығы» атты анимациялық фильмі таныстырылды

20.08.2018

Ақмола облысының әкімі Дмитрий Алексанинге құттықтау жеделхатын жолдады

20.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Алик Шпекбаевты қабылдады

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

20.08.2018

Спортшы Сергей Левадний қайырымдылық шарасын бастады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу