Күн тәртібіндегі абсолютті басымдық

Өркениеттің өріне шыққан ХХІ ғасырда мемлекеттер қантөгісті соғыстан бас тартып, кикілжіңдер мен келіспеушіліктер тек диалог үстелінің басында шешілуге тиісті екенін барлық елдердің көшбасшылары мойындауға тиіс еді. Керіс тым тереңге тартып, келісу еш мүмкін болмаған жағдайда тек экономикалық санкциялар арқылы ғана қысым жасауға болатынына әлемдік көшбасшылардың көзі жетіп, қазір сондай әрекеттер белсенді түрде іске асырылып отыр. 

Егемен Қазақстан
15.01.2018 2231

Алайда ондайды мойындамай, ХХІ жүзжылдықта да өткен ғасырлардың стандарттарымен ойлап, түрлі таласты күшке салып, тізеге басып шеш­­кісі келе­тін көшбасшылар әлі де бар екені адамзатты қын­жыл­тады. Ондайлардың кейбірі тіп­ті ядро­лық қаруға жүгінуден де бас тартпайтын сесін көрсе­туде. Ал ядро­­­лық қару қолда­ныл­са қа­­зір тыл деген болмайты­нын, радиацияның ауаға тарап, бар­лық елдерге жетіп, соның ішінде өз елін­де де мың­даған, тіпті мил­лиондаған жа­зықсыз жандар­ды мұрт­тай ұшы­ратынын қа­лай ойла­май­тындығына таңғаласың.

Адамзатқа зор қатер төн­діретін осындай залалды Қа­зақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев тереңнен танып, одан толықтай бас тарту қа­жеттігін әлемдік ареналарда бел­сенді түрде айтуда және нақ­ты ұсы­ныстар жасауда. 1991 жылғы Семей ядролық сынақ полигонын жабумен, одан 1994 жылы елдің ядролық арсеналдан ерікті түрде бас тартумен және басқа да іс-әрекеттермен ғана шектелмей, осынау қарудың жалпы адамзатқа тигізетін зардабын ашық мәлімдеп, одан жаппай бас тарту керектігін айтудан танған емес. 2015 жыл­дың 28 қыркүйегінде БҰҰ Бас Ас­сам­блеясының мерейтойлық 70-сессиясының мінберінен «Ядро­лық қарудан азат әлем» декларациясын қабылдауды ұсын­ды. Ондағы сөзінде жал­ғыз үндеу емес, осы бағытта нақ­ты әрекет жасау керектігін ашық айтты. 2016 жылдың 7 жел­тоқсанында БҰҰ Бас Ассам­блеясының пленарлық оты­ры­сында бұл декларация 133 мемлекеттің қолдауы, 23 мем­­ле­кеттің қарсылығы және 28 мем­лекеттің қалыс қалуы­мен қабылданды.

Тұтас адамзаттың мүд­де­сіне сай болса да, оған да қарсы дауыс бергендер бол­ғанын көріп отырмыз. Сөйтіп жалпыға ортақ декларацияны Қазақстан дипломатиясы жап­пай мойындалған принцип­тер мен қол жеткізілген келісімдерге негіздеп, кон­сен­­сустық құжат ретінде әзір­ле­генімен оны барлық елдер бірауыздан қабылдауға дайын емес екендігі көрінді. Ядролық қаруы бар кейбір елдер мен олардың жақын одақ­тастары аждаһадан бас тар­тудан жалтарып, өзде­рінің әлі де «ядролық қолша­тыр­дың» астында қала беруді қа­лайтынын білдірді. Бұл так­тикалық саясаттың мүд­десін жалпыға бірдей бейбіт өмір тала­­­бынан жоғары қоятын­дар­­­дың аз емес екендігін де көрсетті.

Барша адам­заттың пайдасын көздейтін осындай бастаманың Қазақ­станнан, біздің Елба­сымыздың тарапынан шығуының өзі еліміз үшін үлкен мақ­таныш. Әлемнің озық ойлы адамдарының, сарапшылар мен мамандардың өз елде­рінің көшбасшыларына қазақ­стандық бастаманың ма­ңыздылығын ұғындыра біліп, оның БҰҰ Бас Ассам­б­леясында қабылдануы – жас мемлекеттің әлемдік аренадағы салмағы мен беделін де арттыра түсті. Ал бұл құжатты ілге­рілетумен қазақстандық дипломатия 5 жыл бойы айналысқан.

Өзінің БҰҰ Бас Ассам­блея­сындағы сөзінде Нұрсұлтан Назарбаев ядролық қарудан азат әлем декларациясын қабыл­­дауды ғана ұсынып қой­ған жоқ, БҰҰ-ның 100 жылдық мерей­тойы болатын 2045 жылға дейін бүкіл дүние жүзі ядролық қа­рудан азат болып, оны мүлде қалмайтын жағдайға жеткізу қажеттігін де айтты. Әрине, Қазақстанның бұл бастамасы барлық мемлекеттер бірлесіп, күш біріктірсе ғана іске асады. Сонымен бірге оны ғаламдық және аймақтық халықаралық ұйымдар бел­сенді түрде қолдап, бейбіт әлем орнатуға деген өзде­рі­нің міндеттеріне адал болса ғана бас­таманың орындалуына мүмкіндік туатыны сөзсіз. Әзір­ге аталмыш ұйымдар, соның ішінде БҰҰ бұл бас­таманы белсенді түрде қол­дауда.

Сонымен қатар Қазақ­стан Президенті аталмыш мін­берден  «Бірік­кен Ұлттар Ұйымының қол­дауымен халықаралық терроризм мен экстремизмге қарсы тұ­ра алатын әлемдік бірыңғай желі құруды» ұсынды.

Айта кететін жайт, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев БҰҰ-ның Бас Ассамблеясында аталмыш бастамасын жариялаған соң 2016 жылдың 31 наурыз­ында өзі­нің «ӘЛЕМ. ХХІ ҒАСЫР» ат­ты манифесін жариялап, ол да әлемге кеңі­нен таныстырылды. Осы құжатта Президент ғалам­дық декларацияның маңызы мен оның қажеттілігі туралы айтты. «Әлемге тағы да қатер төніп тұр және оның ауқымын ескермеуге болмайды. Және бұл қатер – жаһандық соғыс!» дей келіп, «Милитаризм адам­дардың санасы мен мінез-құлқына тереңдей еніп кеткен. Ха­лықтың қолында қазір 1 мил­лиард­тан астам атыс қаруы бол­са, олардан әлемде күн сайын мыңдаған адам көз жұмады. Әскери қауіп бүкіләлемдік ауқым­дағы қасіретке айналуы әб­ден мүмкін», деген еді.

Сонымен бірге ол «Ядролық қа­руды таратпау туралы» шарт­тардың өз міндетін орындай алмай отырғанын да сынады. Сондай-ақ Елбасы ғаламшардың «қырғи-қабақ соғыстың» жаңа белесіне шық­қанын атап өтті. ХХ ғасырдың екінші жартысында ядролық қауіпсіздік жөніндегі табысты келіссөздердің нәти­жесінде АҚШ пен Ресейдің ядро­лық арсеналдары айтарлықтай қысқарғанын және бес ядролық дер­жаваның атом қаруын сы­науға мораторий жариялап жә­не оны ұстанып келгенін еске сала келіп, өкінішке қарай бүгінгі таңда жаңа сипаттағы теке­тірес­тер туып отырғанына өкініш біл­дірген. «Соғыстың тамырына балта шабу – адамзаттың ең кү­р­делі өркениеттік міндеті. Мұ­ның басқа баламасы жоқ. Бұл міндетті әлемдік көшбасшылар жаһан­дық күн тәртібіндегі өзге проб­лемалардың аясында абсо­лютті басымдық ретінде қарас­тыруға тиіс», деді ол.

Сөзінің тоқ етерінде Прези­дент адамзатқа «ХХІ ҒАСЫР: СОҒЫССЫЗ ӘЛЕМ» атты кең ауқым­ды бағдарлама қабылдау қажеттігін айтып, оның қарас­тыруға тиісті міндеттерін сана­малап берді. Соның ішінде өлім себетін қаруларды ғарыш кеңістігіне, Әлемдік мұхиттың бейтарап суларының түбіне, Арктикаға орналастыруға тыйым салатын жаһандық шешім қабылдаған жөн. Жаппай қырып-жоятын жаңа қару түрлерін жасау үшін ғылыми жаңалықтарды пайдалануға тыйым салатын халықаралық құжат керек және оны орындау­ды міндеттеу маңыз­ды, деген еді Н.Назарбаев.

Қазір біздің Президенттің бастамасын қолдауға қарсы бол­ған мемлекеттермен жұмыс­тар жүр­гізіліп, БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі олардың өз позициясын өзгертулеріне күш салуда. Аталмыш декларацияны ке­зең-кезеңмен іске асыру көз­деліп отыр. Ол үшін барлық мем­лекеттердің декларацияны іс­ке асыру барысы туралы есеп бе­ру тетігі қарастырылған. Бұл әлем­дік қоғамдастықтың назарын декларацияның мақсаттары мен принциптеріне үнемі аударып отыруға мүмкіндік бе­ре­ді. Декларацияның іске асы­рылуы өте күрделі процесс, ядролық қаруға жылдар бойы мил­лиардтаған қаражат шы­ға­рып, ақыры жасауға қол жет­кізген мемлекеттердің енді одан бас тартуы қиын, әрине. Сон­дықтан олар ядролық қаруды тарат­пау сияқты келіссөздермен шектелуді қалайды. Мұның өзі келіссөздердің үнемі жал­ға­са беруімен адамзатты алдар­қатады. Ал А.Чеховтың «сахнада мылтық ілулі тұрса, ол ойын біткенше бір атылуға тиіс­» деген атақты сөзіне сүйен­сек, сақтаудағы ядролық қару – қаупі үнемі үзілмейтін аж­даһа. Оның үстіне соңғы жылдары өкімет басына халық­тың арасында, биліктің құры­лымдарында, саясаттың қалы­бында пісіп-жетілген емес, попу­листік ұрандармен, жауапсыз мәлімдемелермен, ақшаның күші­мен өткен кездейсоқ адам­дар да шық­ты. Кілті осындай­лар­дың қо­лына түскен аждаһа­ның адам­затқа төндіретін қаупі арта берері сөзсіз. Сон­дық­тан Н.Назарбаевтың оны түп-тамырымен құрту керек де­ген ұсынысына түсіністік біл­діріп жатқандар қатары жыл сайын өсіп келеді. Алай­да ядролық державалар оны жоюдың уақытын нақты бел­гілеуге қарсы. Сол себептен Н.Назарбаевтың ұсынысымен қабылданған декларация барлық жақтың мүддесін ескеріп, мәсе­леге реалистік тұрғыдан қарап жасалған. Ол ядролық арсеналды жою процесін уақытпен белгілеумен қатар нақты мер­зімін көрсетпеген, сонымен қа­тар құжатта жойылу уақыты бар­лық елдермен келісілуі керектігі айтылады.

Қазақстанның ғаламдық тыныштықты сақтау жолын­дағы бастамаларының бірі – АТОМ жобасы. Ағылшынша «Abolish Testing – Our Mission» деген сөз тіркесінің бас әріпте­рінен құрас­тырылған бұл аббре­виатураның қазақша мағы­насы «Біздің миссиямыз – сынақтарды тоқтату» де­генге саяды. Онда барлық әлем Семей сынақ полигоны аймағы және әлемдегі басқа да ядро­лық сынақ жасалған мекен­дер тұрғындарының қасі­ретімен тереңнен таныса түсті. Жапония, Ресей, АҚШ, Нор­вегия, Германия, Авс­трия, Чехия, Үндістан, Мек­си­ка және т.б. елдерге тікелей таныстырылған бұл жобаны әлемнің миллиондаған адамдары қолдады. Семей полигоны жабылуының 25 жылдығына арналған үндеуінде БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун Н.Назарбаевтың антиядролық бас­тамаларына ғаламдық мін­берден жоғары баға берді. Сонымен бірге әлемнің айтулы сарапшылары мен осы сала мамандары да оның еңбегін жоғары бағалауда. Осыларды көріп отырып бүгін­гі таңда ғаламдық проб­лема­ның ше­шілуін, адам­заттың ажда­һадан құтылуын жан-тәні­мен қалап жүрген жал­ғыз Елбасы Президент Нұрсұлтан Назарбаев екенін біле­сің.

Н.Назарбаевтың бастамалары әлемдік қоғамдастық тарапынан Қазақстанға нақты пайдалар да келтіруде. Оның мысалына жуырда ғана Нью-Йоркте БҰҰ Бас Ассамблеясы Екінші комитетінің қа­былдаған қарарын айтуға болады. 23 мемлекет өкілдері қатысатын осы комитет консенсустық негізде Семей ядролық полигоны тұр­ғындарын оңалту, қоршаған ортаны қалпына келтіру және осы аймақты экономикалық тұр­ғыдан дамыту мақсатын халық­аралық ынтымақтастық және әрекеттерді үйлестіру жолымен іске асыру жө­ніндегі келісім құжатын қабыл­дады. Бұл қарар БҰҰ Бас Ассамблеясында бекі­тілмек. Құжат бекітілсе, әлемдік қауым­дастық тарапынан аталмыш мақсатқа қы­руар қаражат бөлінетіні сөз­сіз. Осының өзі тікелей Н.Назарбаевтың беде­лінің арқа­сын­­да қолға алынып жатқан мәсе­ле екені даусыз.

Жақсыбай САМРАТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысына жұмыс сапарымен барды

25.05.2018

Ақтөбе облысында 16 мың бала лагерьлерде тегін демалады

25.05.2018

Оңтүстікте биыл 33766 оқушы мектеп бітірді

25.05.2018

Семейдегі интернат тәрбиеленушілері «Отанымыз – Кеңес Одағы, астанамыз – Мәскеу» деп жазылған оқулықтармен оқып жатыр

25.05.2018

Ақтөбеде «Кемел кәсіпкер» чемпионаты өтті

25.05.2018

Маңғыстаулық полицей-палуан Қызылжарда топ жарды

25.05.2018

Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде ҚХА кафедрасы ашылды

25.05.2018

Андрес Иньеста Жапонияда ойнайтын болды

25.05.2018

Ақтөбеде «Бақытты бала» атты балалар байқауы өтеді

25.05.2018

Қазақстан-Өзбекстан бизнес-форумында бірнеше маңызды құжатқа қол қойылды

25.05.2018

KADEX - әскери ынтымақтастық көрмесі

25.05.2018

Ақмола облысында егіншілік поли­го­ны жұмыс істей бас­тады

25.05.2018

Блум таксономиясы туралы не білеміз?

25.05.2018

Атырау об­лысында «Астана қаласының мәдениет күндері» өтті

25.05.2018

Павлодарда студенттер «Адамжүсіп» пьесасын сахналады

25.05.2018

Талас Омарбек - тәуелсіздік түлеткен тарихшы

25.05.2018

Қарағандыда ақын Ғалым Жайлыбайдың кеші өтті

25.05.2018

Қош бол, Анук!

25.05.2018

Талбесігің тәрк етілсе...

25.05.2018

Ғасыр бойы күткен жол. Бөкейорданың жол мәселесіне Елбасы қозғау салды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу