Forbes: Назарбаев Қазақстанды әлемге танытты

 Америкалық «Forbes» журналы «Қазақ Президенті Назарбаев Трамппен ресми кездесуге барады» деген атаумен мақала жариялады. Мақаланың толық аударылған нұсқасын назарларыңызға ұсынып отырмыз.

Егемен Қазақстан
15.01.2018 1534
2

Қазақстанның ұялы интернет байланысы Бразилия, Ресей және Үндістанға қарағанда жылдам; тіпті Үндістандікінен екі есе жылдамдықта жұмыс істейді. Бұл – Каспий теңізіндегі мұнай мен газға бай, Нұрсұлтан Назарбаев басқаратын Қазақстан мемлекеті.

Ол 16 қаңтарда Вашингтонда АҚШ Президенті Дональд Трамппен ресми кездесуге келе жатқан бірінші және жалғыз «Стан» президенті.

2016 жылдың желтоқсан айында Трамп Қазақстан басшысымен телефон арқылы сөйлескен болатын. Аймақтағы көшбасшылармен салыстырғанда, Назарбаев оқ бойы озып тұр. Еуропалық Одаққа кірген үш Балтық елін қоспағанда, Кеңес Одағы құрамында болған мемлекеттермен салыстырғанда, Қазақстан бәрінен де жақсы дамыған, саяси тұрақты ел болып саналады.

«Адамдар өз істерінің қаншалықты жақсы боларын болжай алмайды, бірақ Назарбаев Қазақстанды әлемге танытты», – деген болатын Вашингтонның бірінші елшісі, 1992-1995 жылдары Қазақстанда елші қызметін атқарған Уильям Кортни. Ол қазір RAND корпорациясының Бизнес Лидерлері Форумының ғылыми және атқарушы директоры және Америка мен Қазақстан Бизнес қауымдастығының атқарушы директоры қызметін атқарады.

«Біз онымен кездесу өткіземіз», – деді Кортни. Американың компаниялары Назарбаевпен энергия туралы әңгімелесті, сондай-ақ оның жекешелендіру туралы жоспарын білгісі келеді. Бұл ел Украинаға да ұқсамайды. Қазақстан бұрынғы полицей-мемлекет Өзбекстанға да ұқсамайды. Бұл елде көп нәрсе тұрақты.

Назарбаев елді басқаруда қалыпты саясат жүргізіп отыр. Ол үшін Кеңес Одағының дәстүрі болған көп векторлы геосаясат әлі де маңызды рөл атқарады. Ресей, Қытай, және Батыс мемлекеттерімен де бірдей деңгейде қарым-қатынасты ұстанып отыр», – дейді Кортни.

«АҚШ Қазақстаннан Ресей мен Қытайдан бас тарту туралы сұрап отырған жоқ және Ресей АҚШ-тың энергетикалық компаниялары мен қауіпсіздік стратегиясын Қазақстаннан ығыстыра алмайды», – дейді ол.

Қыркүйек айында Ақ үй Назарбаевтың Трамптың Оңтүстік Азияға арналған жаңа стратегиясын қолдағаны туралы хабарлаған. Бұл жоспарда Америка Ауғанстандағы талибандар қозғалысына қарсы күресті күшейтіп, Пәкістанды ауған әскерлеріне қарсы ұйымдасқан топтарды өз елінде жасырғаны үшін жазалайтындығы туралы айтылған. Сол жолғы телефон арқылы әңгімеде Трамп Қазақстанның аймақтық және жаһандық көшбасшылығына, оның алдағы қаңтар айындағы Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы қызметіне өз ризашылығын білдірген болатын.

Н.Назарбаев бұрынғы Кеңес Одағының Ангела Меркелі емес, бірақ ол соңғы онжылдықта Орта Азия мемлекеттері мен көршілес елдер үлгі алатындай, өз елін заманауи мемлекет етіп құруда көп қызмет атқарды.

Қазақстан ядролық қаруға тыйым салу туралы шаралар өткізді, және ел астанасы Астана қаласында бірнеше рет Сириядағы жағдайды бейбіт жолмен реттеуге қатысты «Астана процесі – бейбітшілік бастауы»  деген атпен белгілі халықаралық келіссөздер жүргізді.

Назарбаев Орталық Азиядағы күшті қолбасшы сипатына ие болғысы келеді, және оның ешқандай бәсекелесі жоқ. Ол Ақ үйге сапары барысында АҚШ қорғаныс бюджетінің Орталық Азия шығындарын қамтығанына көз жеткізіп,  Каспий теңізінің Қазақстанға тиесілі бөлігіндегі барлық мұнайды шығару үшін АҚШ сарапшыларының тәжірибесіне сұрау салуы мүмкін.

Қашаған мен Теңіз кеніштері «Шевроннан» миллиардтаған соманы өзіне тартты. 2018 жылы «Шеврон» компаниясы 18,3 миллиард доллар болатын  капитал салу және барлау шығындары бағдарламасын жариялады, оның ішінде 3,3 миллиард доллары АҚШ-тағы Пермиан бассейніне және 3,7 миллиард доллары Қазақстанға кетеді. Биылғы жылы компанияның Қазақстанда жұмыс істеп отырғанына 25 жыл болады.

«Шеврон» компаниясың өкілі Сэлли Энн Джонстың айтуынша, «Бұл Қазақстанды әлемге танытатын бірден-бір жоба».

Қазақстан – мұнайға тәуелді мемлекет. 2013 жылы мұнай бағасы екі есеге төмендегенге дейін, оның экспорттық және мемлекеттік кірістерінің басым бөлігі мұнай мен газдан түскен. Бүкіләлемдік банктің экономистерінің жариялаған, өткен айдағы Брукингс Институтының есебіне сәйкес, жан басына шаққандағы Жалпы Ішкі Өнім 7,500 доллардан асқан. Соңғы онжылдықта жоғарғы табысты мемлекет статусына Қазақстан Каспий теңізіндегі мұнайдың арқасында жетіп отыр.

Мұнайдан түсетін қаржы көлеміне қарамастан, Назарбаев мемлекет экономикасын шикізатқа тәуелділіктен арылтуды көздеп отыр. Үкімет жылжымайтын мүлік жобалары мен жасыл энергетикалық бастамаларға жүздеген миллион доллар жұмсады. Оның үлкен бір көрінісі - Астана халықаралық қаржы орталығы, яғни Орталық Азиядағы мини-Дубай құру әрекеті. Бұл қаржы орталығы «аспандағы кішкене пирог» деп те аталып жүр.

 «Қазақстандағы қазіргі экономикалық жағдай, мұнай бағасының төмендеуі және Ресей экономикасының әлсіз жылдары осы жоспарларды іске асыруға кері әсер етті», - деді Канзас Университетінің Саяси ғылымдар департаментінің доценті Мария Овильичева. «Сондықтан, олар өз валютасын айтарлықтай төмендетуге мәжбүр болды».

Соңғы 5 жылдың ішінде теңге құны 54% -ға дейін төмендеді.

Қазақстан мен Қытай шекарасында орналасқан, әлемдегі ең құрғақ порттардың бірі Қорғасқа Қытай миллиондап қаржы құйып отыр. «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Эндрю Хиггинс осы айда Қорғас айлағы туралы мақала жазды. Онда ол оқырмандарға Қытайдың ең үлкен жобаларының бірі «Бір белдеу және бір жол» бастамасын (BRI) сипаттайды.

Қазақстан Қытайдың көп ғасырлық Жібек жолын қайта жандандыруды қолдайды», - дейді Лондондағы «Фокус Экономикс» компаниясының экономисі Нихад Ахмед. Қытайдың осы жоба аясында ұсынылған бағыттардың басым бөлігі Қазақстан арқылы өтеді. «Бұл Қазақстанға Қытаймен экономикалық байланыстарды тереңдетуге және ел экономикасын мұнайға тәуелділіктен арылтуға көмектеседі. Озық технологиялар арқылы экономиканы әртараптандыруға көмектеседі», - дейді Ахмед.

«General Electric» тікелей пайда әкеледі. Олар Қазақстан теміржол компанияларымен 700-ден астам локомотивтер салуда, олардың жартысының техникасы АҚШ-та жасалатын болады», - деп хабарлады компания. GE компаниясының көлік бөлімшесі желтоқсанда үкіметтің темір жол компаниясымен бүкіл желіге цифрлық логистикалық жүйе  енгізу туралы келісімге қол қойды. Назарбаевтың ресми сапарынан  General Electric-Kazakhstan компаниясына қатысты жаңалықтар да күтілуде.

Бұл елде Ресей империясының шабуылы туралы қорқыныш сезіміне еш орын жоқ. Бұл елде ешқандай «түстер» революциясы жоқ. Қытайдан немесе «Шеврон» компаниясынан инвестициялар басқа «Стандарға» емес, тура Қазақстанға түсіп отыр. Бұл инвестициялар  Украинаның оңтүстік-шығысындағы азаматтық дау-дамайдың салдарынан және үкіметке қарсы сепаратистердің кесірінен оларға құйылып отырған жоқ.

BRI-дан Каспийге дейінгі осы жобалардың көпшілігі үкіметтің көп жылдық инвестициялық стратегиясында белгіленген басымдықтарға сәйкес келеді. Стратегия 2022 жылға дейін Қазақстанға тікелей шетелдік инвестициялардың шамамен 30% -ға өсуін көздейді.

Путин мен Трамп сияқты, Назарбаев та өз елінде танымалдығын қолдана біледі. Алайда, Назарбаевты ел қалай қабылдаса да, оның Кеңес Одағы құлағаннан кейін саяси тұрақтылықты сақтауда үлесі зор екені анық. Ол 30 жылдың ішінде елді біріктіре алды».

 «Сіз оның көптеген саясатын сынай аласыз, бірақ ол көбіне ақылды көшбасшы болды. Өз елін жаңғырту үшін менеджерлер мен инженерлердің біліміне ұзақ уақыт бойы көп қаржы жұмсаған көшбасшы туралы басқа ешнәрсе ойламаймын. Менің ойымша, бұның қайтарымы болады».

 

Аударған Мәдина Жәлелқызы,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.10.2018

Үкіметте көлік пен логистиканы цифрландыру мәселесі қаралды

23.10.2018

«Алтай» әлем чемпионатына қатысады

23.10.2018

Петропавлда қонақ үй және мейрамхана кешені тұрғызылды

23.10.2018

«Барыс» Минскінің «Динамосын» ұтты

23.10.2018

«Брексит» келісімі 95%-ке дайын

23.10.2018

Қытайда әлемдегі ең ұзын теңіз көпірі ашылды

23.10.2018

Нұрислам Санаев күміс алды

23.10.2018

Жекелей инвестиция тарту тапсырылды

23.10.2018

Ел чемпионатында Даяна Әбдірбекова жеңімпаз атанды

23.10.2018

Студенттерге медиацияны меңгеру маңызды

23.10.2018

Орталық Азиядағы инвестицияның 70%-і Қазақстанға тиесілі

23.10.2018

Буэнос-Айрестегі (Аргентина) үшінші жасөспірімдер Олимпиадасынан спортшыларымыз оралды

23.10.2018

АҚШ колледждерінің бірінде робот сабақ бере бастады

23.10.2018

Қарағанды – IT кеңістіктің бастау алаңы

23.10.2018

Аграрлық сектордың әлеуеті қайтсе артады?

23.10.2018

Ілбісті атқанға 5 миллион теңге айыппұл салынады

23.10.2018

Қазақстан қоржынында – 10 медаль

23.10.2018

Алматыда қонақ үйдің күзетшісін соққыға жыққан бұзақылар тұтқындалды

23.10.2018

Әдемінің әуенге толы суреттері

23.10.2018

Хәлің қалай, халық театры?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Tulǵalardy mansuqtaýda qandaı maqsat bar?

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bola­shaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵ­darlamalyq maqalasy – halyq tarapynan úl­ken qoldaý tapqan, kópshiliktiń yqylasy zor bolǵan bastama. Baǵdarlamanyń arqasynda hal­qymyzdyń mol rýhanı murasy qaıta jańǵyryp, tarıhymyz túgendeldi. Osy jobanyń aıasynda tól ádebıetimiz ben mádenıetimizdiń shetelderde nasıhattalýy, sheteldiń túrli saladaǵy eń mazmundy kitaptarynyń aǵylshynshadan tikeleı qazaq­shaǵa aýdarylyp, qalyń oqyrmanǵa tabystalýy da buryn-sońdy bolmaǵan is.

Дидар Амантай,

Kınoádebıet

Teginde, ult ádebıeti men qazaq kıno­sy arasynda, sonaý Sháken Aımanov, Májıt Begalın, Sultan Qojyqov, Abdolla Qarsaqbaev zamanynan beri qalyptasqan ónegeli dástúr, jaqsy qarym-qatynas, tyǵyz baılanys búginde óz jalǵasyn taýyp otyr.

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу