Forbes: Назарбаев Қазақстанды әлемге танытты

 Америкалық «Forbes» журналы «Қазақ Президенті Назарбаев Трамппен ресми кездесуге барады» деген атаумен мақала жариялады. Мақаланың толық аударылған нұсқасын назарларыңызға ұсынып отырмыз.

Егемен Қазақстан
15.01.2018 2375
2

Қазақстанның ұялы интернет байланысы Бразилия, Ресей және Үндістанға қарағанда жылдам; тіпті Үндістандікінен екі есе жылдамдықта жұмыс істейді. Бұл – Каспий теңізіндегі мұнай мен газға бай, Нұрсұлтан Назарбаев басқаратын Қазақстан мемлекеті.

Ол 16 қаңтарда Вашингтонда АҚШ Президенті Дональд Трамппен ресми кездесуге келе жатқан бірінші және жалғыз «Стан» президенті.

2016 жылдың желтоқсан айында Трамп Қазақстан басшысымен телефон арқылы сөйлескен болатын. Аймақтағы көшбасшылармен салыстырғанда, Назарбаев оқ бойы озып тұр. Еуропалық Одаққа кірген үш Балтық елін қоспағанда, Кеңес Одағы құрамында болған мемлекеттермен салыстырғанда, Қазақстан бәрінен де жақсы дамыған, саяси тұрақты ел болып саналады.

«Адамдар өз істерінің қаншалықты жақсы боларын болжай алмайды, бірақ Назарбаев Қазақстанды әлемге танытты», – деген болатын Вашингтонның бірінші елшісі, 1992-1995 жылдары Қазақстанда елші қызметін атқарған Уильям Кортни. Ол қазір RAND корпорациясының Бизнес Лидерлері Форумының ғылыми және атқарушы директоры және Америка мен Қазақстан Бизнес қауымдастығының атқарушы директоры қызметін атқарады.

«Біз онымен кездесу өткіземіз», – деді Кортни. Американың компаниялары Назарбаевпен энергия туралы әңгімелесті, сондай-ақ оның жекешелендіру туралы жоспарын білгісі келеді. Бұл ел Украинаға да ұқсамайды. Қазақстан бұрынғы полицей-мемлекет Өзбекстанға да ұқсамайды. Бұл елде көп нәрсе тұрақты.

Назарбаев елді басқаруда қалыпты саясат жүргізіп отыр. Ол үшін Кеңес Одағының дәстүрі болған көп векторлы геосаясат әлі де маңызды рөл атқарады. Ресей, Қытай, және Батыс мемлекеттерімен де бірдей деңгейде қарым-қатынасты ұстанып отыр», – дейді Кортни.

«АҚШ Қазақстаннан Ресей мен Қытайдан бас тарту туралы сұрап отырған жоқ және Ресей АҚШ-тың энергетикалық компаниялары мен қауіпсіздік стратегиясын Қазақстаннан ығыстыра алмайды», – дейді ол.

Қыркүйек айында Ақ үй Назарбаевтың Трамптың Оңтүстік Азияға арналған жаңа стратегиясын қолдағаны туралы хабарлаған. Бұл жоспарда Америка Ауғанстандағы талибандар қозғалысына қарсы күресті күшейтіп, Пәкістанды ауған әскерлеріне қарсы ұйымдасқан топтарды өз елінде жасырғаны үшін жазалайтындығы туралы айтылған. Сол жолғы телефон арқылы әңгімеде Трамп Қазақстанның аймақтық және жаһандық көшбасшылығына, оның алдағы қаңтар айындағы Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы қызметіне өз ризашылығын білдірген болатын.

Н.Назарбаев бұрынғы Кеңес Одағының Ангела Меркелі емес, бірақ ол соңғы онжылдықта Орта Азия мемлекеттері мен көршілес елдер үлгі алатындай, өз елін заманауи мемлекет етіп құруда көп қызмет атқарды.

Қазақстан ядролық қаруға тыйым салу туралы шаралар өткізді, және ел астанасы Астана қаласында бірнеше рет Сириядағы жағдайды бейбіт жолмен реттеуге қатысты «Астана процесі – бейбітшілік бастауы»  деген атпен белгілі халықаралық келіссөздер жүргізді.

Назарбаев Орталық Азиядағы күшті қолбасшы сипатына ие болғысы келеді, және оның ешқандай бәсекелесі жоқ. Ол Ақ үйге сапары барысында АҚШ қорғаныс бюджетінің Орталық Азия шығындарын қамтығанына көз жеткізіп,  Каспий теңізінің Қазақстанға тиесілі бөлігіндегі барлық мұнайды шығару үшін АҚШ сарапшыларының тәжірибесіне сұрау салуы мүмкін.

Қашаған мен Теңіз кеніштері «Шевроннан» миллиардтаған соманы өзіне тартты. 2018 жылы «Шеврон» компаниясы 18,3 миллиард доллар болатын  капитал салу және барлау шығындары бағдарламасын жариялады, оның ішінде 3,3 миллиард доллары АҚШ-тағы Пермиан бассейніне және 3,7 миллиард доллары Қазақстанға кетеді. Биылғы жылы компанияның Қазақстанда жұмыс істеп отырғанына 25 жыл болады.

«Шеврон» компаниясың өкілі Сэлли Энн Джонстың айтуынша, «Бұл Қазақстанды әлемге танытатын бірден-бір жоба».

Қазақстан – мұнайға тәуелді мемлекет. 2013 жылы мұнай бағасы екі есеге төмендегенге дейін, оның экспорттық және мемлекеттік кірістерінің басым бөлігі мұнай мен газдан түскен. Бүкіләлемдік банктің экономистерінің жариялаған, өткен айдағы Брукингс Институтының есебіне сәйкес, жан басына шаққандағы Жалпы Ішкі Өнім 7,500 доллардан асқан. Соңғы онжылдықта жоғарғы табысты мемлекет статусына Қазақстан Каспий теңізіндегі мұнайдың арқасында жетіп отыр.

Мұнайдан түсетін қаржы көлеміне қарамастан, Назарбаев мемлекет экономикасын шикізатқа тәуелділіктен арылтуды көздеп отыр. Үкімет жылжымайтын мүлік жобалары мен жасыл энергетикалық бастамаларға жүздеген миллион доллар жұмсады. Оның үлкен бір көрінісі - Астана халықаралық қаржы орталығы, яғни Орталық Азиядағы мини-Дубай құру әрекеті. Бұл қаржы орталығы «аспандағы кішкене пирог» деп те аталып жүр.

 «Қазақстандағы қазіргі экономикалық жағдай, мұнай бағасының төмендеуі және Ресей экономикасының әлсіз жылдары осы жоспарларды іске асыруға кері әсер етті», - деді Канзас Университетінің Саяси ғылымдар департаментінің доценті Мария Овильичева. «Сондықтан, олар өз валютасын айтарлықтай төмендетуге мәжбүр болды».

Соңғы 5 жылдың ішінде теңге құны 54% -ға дейін төмендеді.

Қазақстан мен Қытай шекарасында орналасқан, әлемдегі ең құрғақ порттардың бірі Қорғасқа Қытай миллиондап қаржы құйып отыр. «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Эндрю Хиггинс осы айда Қорғас айлағы туралы мақала жазды. Онда ол оқырмандарға Қытайдың ең үлкен жобаларының бірі «Бір белдеу және бір жол» бастамасын (BRI) сипаттайды.

Қазақстан Қытайдың көп ғасырлық Жібек жолын қайта жандандыруды қолдайды», - дейді Лондондағы «Фокус Экономикс» компаниясының экономисі Нихад Ахмед. Қытайдың осы жоба аясында ұсынылған бағыттардың басым бөлігі Қазақстан арқылы өтеді. «Бұл Қазақстанға Қытаймен экономикалық байланыстарды тереңдетуге және ел экономикасын мұнайға тәуелділіктен арылтуға көмектеседі. Озық технологиялар арқылы экономиканы әртараптандыруға көмектеседі», - дейді Ахмед.

«General Electric» тікелей пайда әкеледі. Олар Қазақстан теміржол компанияларымен 700-ден астам локомотивтер салуда, олардың жартысының техникасы АҚШ-та жасалатын болады», - деп хабарлады компания. GE компаниясының көлік бөлімшесі желтоқсанда үкіметтің темір жол компаниясымен бүкіл желіге цифрлық логистикалық жүйе  енгізу туралы келісімге қол қойды. Назарбаевтың ресми сапарынан  General Electric-Kazakhstan компаниясына қатысты жаңалықтар да күтілуде.

Бұл елде Ресей империясының шабуылы туралы қорқыныш сезіміне еш орын жоқ. Бұл елде ешқандай «түстер» революциясы жоқ. Қытайдан немесе «Шеврон» компаниясынан инвестициялар басқа «Стандарға» емес, тура Қазақстанға түсіп отыр. Бұл инвестициялар  Украинаның оңтүстік-шығысындағы азаматтық дау-дамайдың салдарынан және үкіметке қарсы сепаратистердің кесірінен оларға құйылып отырған жоқ.

BRI-дан Каспийге дейінгі осы жобалардың көпшілігі үкіметтің көп жылдық инвестициялық стратегиясында белгіленген басымдықтарға сәйкес келеді. Стратегия 2022 жылға дейін Қазақстанға тікелей шетелдік инвестициялардың шамамен 30% -ға өсуін көздейді.

Путин мен Трамп сияқты, Назарбаев та өз елінде танымалдығын қолдана біледі. Алайда, Назарбаевты ел қалай қабылдаса да, оның Кеңес Одағы құлағаннан кейін саяси тұрақтылықты сақтауда үлесі зор екені анық. Ол 30 жылдың ішінде елді біріктіре алды».

 «Сіз оның көптеген саясатын сынай аласыз, бірақ ол көбіне ақылды көшбасшы болды. Өз елін жаңғырту үшін менеджерлер мен инженерлердің біліміне ұзақ уақыт бойы көп қаржы жұмсаған көшбасшы туралы басқа ешнәрсе ойламаймын. Менің ойымша, бұның қайтарымы болады».

 

Аударған Мәдина Жәлелқызы,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2019

Асықтан төсеніш пен ойыншықтар жасайды

17.01.2019

Оралда «Автобус» жедел шарасы өтуде

17.01.2019

27 ақпан күні «Нұр Отан» партиясының кезекті XVIII съезі өтеді

17.01.2019

Жаңа әліпби негізіндегі қазақ тілі емлесінің ережелері

17.01.2019

Тікұшақ апатынан қайтыс болған ұшқыштың кім екені анықталды

17.01.2019

СІМ мен Ауылшаруашылық министрлігі инвестициялар мен экспорт бағытындағы үйлестіру жұмыстарын нығайтуда

17.01.2019

Жүзге жуық оқушы Wiki Camp акциясына қатысты

17.01.2019

Қорықшыларға қастандық жасағандар анықталды (видео)

17.01.2019

Үшінші мегаполистің төрт ауданында әкімдер тұрғындар алдында есеп берді

17.01.2019

4 мешітті ҚМДБ меншігіне өткізуде кедергілер бар

17.01.2019

Ақтөбелік жастар тұрғын үймен қамтамасыз етіледі

17.01.2019

Нұрлан Сейтімов Сыртқы істер министрлігінің Жауапты хатшысы болып тағайындалды

17.01.2019

Қостанайда тергеуші кісі тонаушыны қылмысы үстінде ұстады

17.01.2019

Алматыда Денис Теннің өліміне қатысты сот үкімі шықты

17.01.2019

Алматыда тікұшақ апатқа ұшырады

17.01.2019

Алғашқы медициналық санитарлық көмек қызметіне қатысты мәселелер талқыланды

17.01.2019

Сенат бірқатар үкіметаралық келісімді ратификациялады

17.01.2019

Алматыда Жүрсін Ерманның бес томдық шығармалар жинағының тұсаукесері өтеді

17.01.2019

2250 әскери қызметші жеңілдікпен пәтер сатып алды

17.01.2019

Жамбылда экономиканың барлық саласында 4-5 пайыз өсім бар

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу