Уәлихан ҚАЛИЖАНОВ. Замана талабы

Елбасының «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» тақырыбындағы биылғы Жолдауы дамыған елдердің қатарына қосылу үшін жедел жүзеге асуы тиіс 10 жаңа міндетті белгілеп берді. Ел дамуының кезең-кезеңін сатылап жүйелеп келе жатқан үндеулермен салыстырғанда кезекті Жолдаудың басты ерекшелігі – қоғам өмірінің түрлі салаларына IT технологияларын тереңдей енгізіп, «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасын қолданысқа енгізуге бағытталуында. Елбасы өнеркәсіптік озық технологиялардың әлемдегі үздік стандарттарын қабылдау арқылы дамудың жаңа сапасына көшудің басты тетіктерін атап көрсетті.  

Егемен Қазақстан
22.01.2018 1369
2

«Қазақстан-2050» Стратегия­сында, республикамыздың 2025 жылға дейінгі даму жоспарында белгіленген ұзақ мерзімді мақсаттар өзгеріссіз қала береді. Жаһан көшбасшыларының – дамыған елдердің қатарына қосылу үшін орындалуы тиіс жаңа міндеттер Қазақстан халқының әлеуметтік дамуының барлық аспектілерін қамтитын «100 нақты қадам» – Ұлт жос­пары, Индустрияландыру, «Цифрлы Қазақстан», «Рухани жаңғыру» сынды кешенді бағдарламаларды іске асыруға бағытталып отыр. 

Жоғарыда аталған бағдар­ламалар аясында бүгінге дейін қол жеткізілген нақты нәти­желер бар. Атап айтар болсақ, 2016 жылы ішкі жалпы өнімнің өсуі 1,5%-ды құраса, өткен жылдың қорытындылары бо­йынша елімізде бұл көрсеткіш 4% болды; өнеркәсіптік өнімнің өсуі 7%-дан асты. 

Биылғы Жолдауда әлеумет­тік қамсыздандырудың әді­летті жүйесін қалыптастыру бо­йынша бірқатар проблема­­лар аталып өтті. Осы ретте Елбасы өзін өзі жұмыспен қамту мә­селесін түбегейлі шешуге баса назар аударуды тапсыр­ды. Кәсіпкерлікті дамыту бо­йын­ша «Атамекен» ұлттық кәсіп­керлер палатасының жұмысына ризашылығын білдірді. Алдағы уақытта жаңа жұмыс орнын табуды жеделдету мақсатында электронды еңбек биржасының жұмысын жандандыру қажет­тігін ескертті.

Президенттік «Нұрлы жол» бағдарламасы ғылым саласына да жетіп, осы саладағы мемлекеттің қызметкерлерді тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесі шеші­мін тауып жатыр. Соның нәти­же­сінде Алматы қаласында 120 жас ғалым пәтер кілттерін алып, баспаналы болды. Осы орайда «Қазақ­стан ипотекалық компаниясы» басшылығының тұрғын үй беруге байланысты тиімді жолдарды қарастырып, барынша қолдау көрсеткенін атап өту керек. Осындай игі бастамалар әрі қарай жалғасын табады деген ойдамыз. 

Президент Н.Ә.Назарбаев: «Ақылды қалалар» өңірлік даму­дың, инновациялы тарату­дың және еліміздің барлық аума­ғын­да тұрмыс сапасын арттыру­дың локо­мотивтеріне айналады», – деген сенімді болжам айтады. Бұл шын мәнінде, ХХІ ғас­ыр­дағы жаһандық жағдай айқын­даған, өркениет дамуы­ның ба­ғытын болжаған ғылыми сарап­тамалардың нә­ти­жесі. Тұтас жаһанның және жекелеген мем­лекет­тер­­дің экономикалық өркен­деуі бұ­дан былай адам денсау­лығын, қоршаған орта ахуа­лын, адамзаттың әлеуметтік және биологиялық тұрғыдағы ке­ле­­шегін есепке ала отырып, жа­сал­ған жоспарларға сүйе­нетін болады. Себебі технология­лар дәуірі – түптеп келгенде, әлеу­­мет пен экологияның бас­ты құн­ды­лық ретінде ал­дыңғы сапқа шық­қандығын айғақтайтын кезең. 

Бүгінгі таңда өңірлік және әлемдік экосаясаттағы урбо­­эко­­ло­гиялық саясаттың үлес сал­мағы артып келеді. Бұл биосфера мен техносфера теңгерімін сақ­тай отырып, шаһарларды тиім­ді басқарудың озық технология­ларын қолданысқа ен­гізу қажет­тігін айқындай түсе­ді. Осыған орай Нұрсұлтан Әбішұлы биыл 20 жылдығын тойлағалы отырған елордамыз Астананың мысалында «Смарт Сити» стандартын жасап, еліміздің басқа қалаларына таратуды тапсырды. Мұндай инновациялық да­му үрдісі қалалар арасындағы өза­ра бәсекелестікті, сөйтіп халық­аралық деңгейде мемле­кет­­аралық бәсекелестікті арт­тырып, сыртқы туризмді дамы­туға, Қа­зақстанның инвес­ти­циялық жағымды имиджін қалыптас­ты­руға игі әсер етеді деген ойдамыз.

Республикадағы ірі өнер­кәсіптік кәсіпорындарды цифр­лы жүйеге көшіру бойын­ша ірі инновациялық орталық­тар базасында ғылыми әзірле­мелер жасақтап, қанатқақты жобаларды іске қосу күн тәртібіне қо­йылды. Мұндай инновациялық шешімдер, сайып келгенде, өнеркәсіптерде өндірілетін өнімдерді экспортқа шығаруға лайық сапа стандартына жеткізу үшін қажет екені даусыз. Осы ретте эко­номикалық тұрғыда табыс­ты цифрлы жүйенің орнауы есебінен көптеген адамдардың жұмыссыз қалу қаупінің алдын алу мәселесі де Елбасы на­зарынан тыс қалған жоқ. Бұл цифрландыру үдерісінің тиім­ділігімен қоса әлеуметтік, эко­ло­гиялық сипаттағы қауіп-қатер­лерін де алдын ала болжап, тиісті шаралар қолдану қажет­тігін айқындайды.

Президент Н.Ә.Назарбаев: «Ұлттың әлеуетін арттыру үшін мәдениетіміз бен идеологиямызды одан әрі дамытуы­мыз керек. «Рухани жаң­ғырудың» мән-маңызы да нақ осында» – дей отырып, республикамыздың бас­ты қазынасы болып табылатын адами капиталды дамытудағы өзекті мәселелерге тоқталып өтті. 

Орта білім беру саласында жаңартылған мазмұнға көшу үдерісі жас буынның еркін ойлау қабілетін қалыптастыруға, осы­лайша олардың ғылыми сара­лау машығын ерте жастан жетілдіруге негізделуі тиіс. Әрі атқа­рылар қыруар жұ­мысты жүйе­леу үшін мектеп оқу­шы­сының оқу жүктемесін халық­ара­лық стандарттарға сай етіп азай­ту, мұғалімдердің біліктілігін арт­­тыру, білім беру үдерісін тех­но­логиялық жаң­ғырту қажет. 

Заман талабына орай математика, жаратылыстану ғылым­дарын одан әрі жетілдіру қажет­тігі көзделген. Өсіп келе жатқан жас қазақстандықтардың келешектегі әлеуметтік-эконо­мика­лық әл-ауқаты, мәдени ой-өресі, ұлт ретіндегі мәр­те­бесі үш тілді еркін мең­геруінде екен­дігіне күн санап көз жеткізіп келеміз. Латын әліпбиіне көшу­дің мән-маңызын Елбасы қазақ тілінің әлеуетін арттыру, тер­минологияның күрмеуі қиын мәселелерін оңтай­лы шешу сынды проблемалар­мен сабақтастырды.

Ғылым саласында жас ға­лым­дардың ізденістеріне қол­дау көрсетіп, арнайы грант­тар бөлуді қарастыру мәселесі шеші­мін тапса, жас кадр­ларымыз шет­елдік жетекші ғылыми ор­талықтарда тәжі­рибе алмасып, ин­новациялық зерттеулер жүргізуге мол мүмкіндік алар еді. Жоғары оқу орындарына академиялық еркіндік беру, оларда әлемдік университеттердің кам­пустарын ашу, шетелдік ме­неджерлерді тарту сынды бас­тамалар қазірдің өзінде же­текші қазақстандық ЖОО-лар тәжірибесіне енгізілуде. Бұл жаһандық білім мен ғылым саласына интеграциялану үдерісін қарқынды жүргізуге жол ашады.

М.Әуезов атындағы Әде­биет және өнер институты­ның мысалында қарайтын болсақ, білім мен ғылым интеграциясы аясында әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен институт базасында жұмыс іс­тей­тін магистратура мен PhD док­торантураның арқасында қазір ғалымдарымыздың орта жасы 49-ға жетіп отыр. Бұл көрсеткіш 2012 жылы 65 жас мөлшерінде болатын. 

Қазіргі таңда «Білім туралы» заң жобасы мен ғылымды дамыту мәселелері Үкімет деңгейінде қайта қаралып жатыр. Осының негізінде күн тәртібіндегі біраз көкейкесті проблемалар шешімін тауып қалар деген ойдамыз.

Модернизациялау үдерісі медицина саласын да қамтымақ. «Қағаз қолданбайтын аурухана» жүйесінің, яғни электронды медицина жүйесінің іске қосылуы халыққа сапалы медициналық қызмет көрсету ісін едәуір жеңілдетері көп жылдардан бері шешімін таппай жүрген мәселеге нүкте қояр еді. Бұдан бөлек диаг­ностикалау, емдеу шараларында жасанды интеллект технология­ларын қолдану да денсаулық сақтау жүйесінің халықаралық стандарттарға сай тиімді жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. 

Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайында дамудың жаңа мүмкіндіктерін тиімді қолданудың негізгі тетігі заман талабына сай цифрландыру үдерісіне келіп тіреледі. Бұл қоғам өмірінің қай саласында болмасын ғылыми зерделеп барып, шешім қабылдауды қа­жет етеді. Ғылым саласын­дағы цифр­ландыру үдерісін, өз ба­сым, ісқағаздарын электрон­дық жүйе­ге көшіруден бас­тау қажет деп бі­лемін. Бас­қару тетіктерін цифр­ландыру үдерісі ақырындап қолданысқа еніп келеді. Алдағы уақыт­та ғылыми жобалардың жүзеге асу барысы бірыңғай элек­тронды жүйе негізінде бақы­­ла­натын болады. Бұл тайм-менедж­мент тұрғысында да, эконо­микалық жағынан да уақыт пен қаржыны үнемдеуге мол сеп­тігін тигізеді. Ең бас­ты­сы, «қағаз қолданбайтын» есеп­тік жүйе­ге көшіру ғылыми шы­ғар­машы­лық үшін қолай­лы атмосфера қалыптастырары анық. 

Институттың қолжазба қо­рын­да сақтаулы көне материалдар мен «М.О.Әуезов үйі» ғылы­ми-мәдени орталығындағы жазу­шының жеке мұрағатын цифрлы форматқа көшіру жұмыстары бірнеше жылдан бері жүйелі жүргізіліп келеді. Ғалымдарымыз дайындап, жарыққа шығарған іргелі зерттеулер мен сериялық жинақтар да біртіндеп осы форматқа бейім­деліп, интернет желісі арқылы оқырман қауымға кеңінен таралуда. Цифрлы технологиялар дәуірі гуманитарлық ғылымның инновациялық сипат алып, ілгері дамуына игі ықпал етеді деген ойдамын. 

Президент Жолдауда: «Біз жаңа заманға сай болу үшін Төр­тінші өнеркәсіптік революция жағ­дайындағы тарихи өрлеу бастау­ында тұрған біртұтас ұлт бо­луымыз керек», деді. Жол­дауда айқындалған 10 нақты мін­детті жұмылып атқарған­да ғана, біз ұлт алдындағы ұлы мақсат­тарға қол жеткіземіз. Сол арқы­лы тұтастығымызды әлемге таны­та отырып, өркениетті 30 ел­дің қатарына қосыламыз. Пре­зи­дент халқына сенеді, халық Пре­зидентіне сенеді. Бұл Жолдау рухани жаңғырудың өзекті, кемелдену жолын ашқан замана сұранысынан туындап отыр.

Уәлихан ҚАЛИЖАНОВ,
М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының директоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.03.2019

Асқар Мамин Талдықорғандағы құрылыс нысандарымен танысты

23.03.2019

Шекарашылар заң бұзушылардың жолын кесті

23.03.2019

Президент: Жастарға арналған кадрлық бағдарлама дайындалады

23.03.2019

Имидждік іс-шараларды азайту қажет – Қ.Тоқаев

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Шымкент қаласының даму жоспарымен танысты

23.03.2019

Шымкентте жаңа медициналық орталық ашылды

23.03.2019

The Star: Назарбаев елде тұрақтылық пен келісім орната білді

23.03.2019

Астаналық балалар «Мұзбалақ» фильмін тегін көре алады

23.03.2019

Премьер-Министр «Қорғас — Шығыс қақпасы» арнайы экономикалық аймағын аралады

23.03.2019

Президент алғашқы сапарын неліктен Түркістаннан бастағанын түсіндірді

23.03.2019

Мемлекет басшысы Шымкенттегі «Азала текстиль» фабрикасын аралады

23.03.2019

Полицейлер Петропавл тұрғындары үшін наурыз көже мен бауырсақ әзірледі

23.03.2019

Шекарашылар бірнеше заң бұзушылықтың алдын алды

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Шымкент қаласының әкімшілік-іскерлік орталығына барды

23.03.2019

Мемлекеттік шекараны бұзып өтпек болған адам ұсталды

23.03.2019

Анар Жайылғанова:  Астананың атауын өзгерту процедурасы заңға сай жүргізіліп жатыр

23.03.2019

Атырау халқы ерлікпен қаза тапқан полицейді соңғы сапарға шығарып салды

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев жұмыс сапарымен Шымкентке барды

23.03.2019

Димаш әлем жұртшылығын аузына қаратты

23.03.2019

Павлодарда үздік ұлттық киімдер анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу