Уәлихан ҚАЛИЖАНОВ. Замана талабы

Елбасының «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» тақырыбындағы биылғы Жолдауы дамыған елдердің қатарына қосылу үшін жедел жүзеге асуы тиіс 10 жаңа міндетті белгілеп берді. Ел дамуының кезең-кезеңін сатылап жүйелеп келе жатқан үндеулермен салыстырғанда кезекті Жолдаудың басты ерекшелігі – қоғам өмірінің түрлі салаларына IT технологияларын тереңдей енгізіп, «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасын қолданысқа енгізуге бағытталуында. Елбасы өнеркәсіптік озық технологиялардың әлемдегі үздік стандарттарын қабылдау арқылы дамудың жаңа сапасына көшудің басты тетіктерін атап көрсетті.  

Егемен Қазақстан
22.01.2018 1163

«Қазақстан-2050» Стратегия­сында, республикамыздың 2025 жылға дейінгі даму жоспарында белгіленген ұзақ мерзімді мақсаттар өзгеріссіз қала береді. Жаһан көшбасшыларының – дамыған елдердің қатарына қосылу үшін орындалуы тиіс жаңа міндеттер Қазақстан халқының әлеуметтік дамуының барлық аспектілерін қамтитын «100 нақты қадам» – Ұлт жос­пары, Индустрияландыру, «Цифрлы Қазақстан», «Рухани жаңғыру» сынды кешенді бағдарламаларды іске асыруға бағытталып отыр. 

Жоғарыда аталған бағдар­ламалар аясында бүгінге дейін қол жеткізілген нақты нәти­желер бар. Атап айтар болсақ, 2016 жылы ішкі жалпы өнімнің өсуі 1,5%-ды құраса, өткен жылдың қорытындылары бо­йынша елімізде бұл көрсеткіш 4% болды; өнеркәсіптік өнімнің өсуі 7%-дан асты. 

Биылғы Жолдауда әлеумет­тік қамсыздандырудың әді­летті жүйесін қалыптастыру бо­йынша бірқатар проблема­­лар аталып өтті. Осы ретте Елбасы өзін өзі жұмыспен қамту мә­селесін түбегейлі шешуге баса назар аударуды тапсыр­ды. Кәсіпкерлікті дамыту бо­йын­ша «Атамекен» ұлттық кәсіп­керлер палатасының жұмысына ризашылығын білдірді. Алдағы уақытта жаңа жұмыс орнын табуды жеделдету мақсатында электронды еңбек биржасының жұмысын жандандыру қажет­тігін ескертті.

Президенттік «Нұрлы жол» бағдарламасы ғылым саласына да жетіп, осы саладағы мемлекеттің қызметкерлерді тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесі шеші­мін тауып жатыр. Соның нәти­же­сінде Алматы қаласында 120 жас ғалым пәтер кілттерін алып, баспаналы болды. Осы орайда «Қазақ­стан ипотекалық компаниясы» басшылығының тұрғын үй беруге байланысты тиімді жолдарды қарастырып, барынша қолдау көрсеткенін атап өту керек. Осындай игі бастамалар әрі қарай жалғасын табады деген ойдамыз. 

Президент Н.Ә.Назарбаев: «Ақылды қалалар» өңірлік даму­дың, инновациялы тарату­дың және еліміздің барлық аума­ғын­да тұрмыс сапасын арттыру­дың локо­мотивтеріне айналады», – деген сенімді болжам айтады. Бұл шын мәнінде, ХХІ ғас­ыр­дағы жаһандық жағдай айқын­даған, өркениет дамуы­ның ба­ғытын болжаған ғылыми сарап­тамалардың нә­ти­жесі. Тұтас жаһанның және жекелеген мем­лекет­тер­­дің экономикалық өркен­деуі бұ­дан былай адам денсау­лығын, қоршаған орта ахуа­лын, адамзаттың әлеуметтік және биологиялық тұрғыдағы ке­ле­­шегін есепке ала отырып, жа­сал­ған жоспарларға сүйе­нетін болады. Себебі технология­лар дәуірі – түптеп келгенде, әлеу­­мет пен экологияның бас­ты құн­ды­лық ретінде ал­дыңғы сапқа шық­қандығын айғақтайтын кезең. 

Бүгінгі таңда өңірлік және әлемдік экосаясаттағы урбо­­эко­­ло­гиялық саясаттың үлес сал­мағы артып келеді. Бұл биосфера мен техносфера теңгерімін сақ­тай отырып, шаһарларды тиім­ді басқарудың озық технология­ларын қолданысқа ен­гізу қажет­тігін айқындай түсе­ді. Осыған орай Нұрсұлтан Әбішұлы биыл 20 жылдығын тойлағалы отырған елордамыз Астананың мысалында «Смарт Сити» стандартын жасап, еліміздің басқа қалаларына таратуды тапсырды. Мұндай инновациялық да­му үрдісі қалалар арасындағы өза­ра бәсекелестікті, сөйтіп халық­аралық деңгейде мемле­кет­­аралық бәсекелестікті арт­тырып, сыртқы туризмді дамы­туға, Қа­зақстанның инвес­ти­циялық жағымды имиджін қалыптас­ты­руға игі әсер етеді деген ойдамыз.

Республикадағы ірі өнер­кәсіптік кәсіпорындарды цифр­лы жүйеге көшіру бойын­ша ірі инновациялық орталық­тар базасында ғылыми әзірле­мелер жасақтап, қанатқақты жобаларды іске қосу күн тәртібіне қо­йылды. Мұндай инновациялық шешімдер, сайып келгенде, өнеркәсіптерде өндірілетін өнімдерді экспортқа шығаруға лайық сапа стандартына жеткізу үшін қажет екені даусыз. Осы ретте эко­номикалық тұрғыда табыс­ты цифрлы жүйенің орнауы есебінен көптеген адамдардың жұмыссыз қалу қаупінің алдын алу мәселесі де Елбасы на­зарынан тыс қалған жоқ. Бұл цифрландыру үдерісінің тиім­ділігімен қоса әлеуметтік, эко­ло­гиялық сипаттағы қауіп-қатер­лерін де алдын ала болжап, тиісті шаралар қолдану қажет­тігін айқындайды.

Президент Н.Ә.Назарбаев: «Ұлттың әлеуетін арттыру үшін мәдениетіміз бен идеологиямызды одан әрі дамытуы­мыз керек. «Рухани жаң­ғырудың» мән-маңызы да нақ осында» – дей отырып, республикамыздың бас­ты қазынасы болып табылатын адами капиталды дамытудағы өзекті мәселелерге тоқталып өтті. 

Орта білім беру саласында жаңартылған мазмұнға көшу үдерісі жас буынның еркін ойлау қабілетін қалыптастыруға, осы­лайша олардың ғылыми сара­лау машығын ерте жастан жетілдіруге негізделуі тиіс. Әрі атқа­рылар қыруар жұ­мысты жүйе­леу үшін мектеп оқу­шы­сының оқу жүктемесін халық­ара­лық стандарттарға сай етіп азай­ту, мұғалімдердің біліктілігін арт­­тыру, білім беру үдерісін тех­но­логиялық жаң­ғырту қажет. 

Заман талабына орай математика, жаратылыстану ғылым­дарын одан әрі жетілдіру қажет­тігі көзделген. Өсіп келе жатқан жас қазақстандықтардың келешектегі әлеуметтік-эконо­мика­лық әл-ауқаты, мәдени ой-өресі, ұлт ретіндегі мәр­те­бесі үш тілді еркін мең­геруінде екен­дігіне күн санап көз жеткізіп келеміз. Латын әліпбиіне көшу­дің мән-маңызын Елбасы қазақ тілінің әлеуетін арттыру, тер­минологияның күрмеуі қиын мәселелерін оңтай­лы шешу сынды проблемалар­мен сабақтастырды.

Ғылым саласында жас ға­лым­дардың ізденістеріне қол­дау көрсетіп, арнайы грант­тар бөлуді қарастыру мәселесі шеші­мін тапса, жас кадр­ларымыз шет­елдік жетекші ғылыми ор­талықтарда тәжі­рибе алмасып, ин­новациялық зерттеулер жүргізуге мол мүмкіндік алар еді. Жоғары оқу орындарына академиялық еркіндік беру, оларда әлемдік университеттердің кам­пустарын ашу, шетелдік ме­неджерлерді тарту сынды бас­тамалар қазірдің өзінде же­текші қазақстандық ЖОО-лар тәжірибесіне енгізілуде. Бұл жаһандық білім мен ғылым саласына интеграциялану үдерісін қарқынды жүргізуге жол ашады.

М.Әуезов атындағы Әде­биет және өнер институты­ның мысалында қарайтын болсақ, білім мен ғылым интеграциясы аясында әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен институт базасында жұмыс іс­тей­тін магистратура мен PhD док­торантураның арқасында қазір ғалымдарымыздың орта жасы 49-ға жетіп отыр. Бұл көрсеткіш 2012 жылы 65 жас мөлшерінде болатын. 

Қазіргі таңда «Білім туралы» заң жобасы мен ғылымды дамыту мәселелері Үкімет деңгейінде қайта қаралып жатыр. Осының негізінде күн тәртібіндегі біраз көкейкесті проблемалар шешімін тауып қалар деген ойдамыз.

Модернизациялау үдерісі медицина саласын да қамтымақ. «Қағаз қолданбайтын аурухана» жүйесінің, яғни электронды медицина жүйесінің іске қосылуы халыққа сапалы медициналық қызмет көрсету ісін едәуір жеңілдетері көп жылдардан бері шешімін таппай жүрген мәселеге нүкте қояр еді. Бұдан бөлек диаг­ностикалау, емдеу шараларында жасанды интеллект технология­ларын қолдану да денсаулық сақтау жүйесінің халықаралық стандарттарға сай тиімді жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. 

Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайында дамудың жаңа мүмкіндіктерін тиімді қолданудың негізгі тетігі заман талабына сай цифрландыру үдерісіне келіп тіреледі. Бұл қоғам өмірінің қай саласында болмасын ғылыми зерделеп барып, шешім қабылдауды қа­жет етеді. Ғылым саласын­дағы цифр­ландыру үдерісін, өз ба­сым, ісқағаздарын электрон­дық жүйе­ге көшіруден бас­тау қажет деп бі­лемін. Бас­қару тетіктерін цифр­ландыру үдерісі ақырындап қолданысқа еніп келеді. Алдағы уақыт­та ғылыми жобалардың жүзеге асу барысы бірыңғай элек­тронды жүйе негізінде бақы­­ла­натын болады. Бұл тайм-менедж­мент тұрғысында да, эконо­микалық жағынан да уақыт пен қаржыны үнемдеуге мол сеп­тігін тигізеді. Ең бас­ты­сы, «қағаз қолданбайтын» есеп­тік жүйе­ге көшіру ғылыми шы­ғар­машы­лық үшін қолай­лы атмосфера қалыптастырары анық. 

Институттың қолжазба қо­рын­да сақтаулы көне материалдар мен «М.О.Әуезов үйі» ғылы­ми-мәдени орталығындағы жазу­шының жеке мұрағатын цифрлы форматқа көшіру жұмыстары бірнеше жылдан бері жүйелі жүргізіліп келеді. Ғалымдарымыз дайындап, жарыққа шығарған іргелі зерттеулер мен сериялық жинақтар да біртіндеп осы форматқа бейім­деліп, интернет желісі арқылы оқырман қауымға кеңінен таралуда. Цифрлы технологиялар дәуірі гуманитарлық ғылымның инновациялық сипат алып, ілгері дамуына игі ықпал етеді деген ойдамын. 

Президент Жолдауда: «Біз жаңа заманға сай болу үшін Төр­тінші өнеркәсіптік революция жағ­дайындағы тарихи өрлеу бастау­ында тұрған біртұтас ұлт бо­луымыз керек», деді. Жол­дауда айқындалған 10 нақты мін­детті жұмылып атқарған­да ғана, біз ұлт алдындағы ұлы мақсат­тарға қол жеткіземіз. Сол арқы­лы тұтастығымызды әлемге таны­та отырып, өркениетті 30 ел­дің қатарына қосыламыз. Пре­зи­дент халқына сенеді, халық Пре­зидентіне сенеді. Бұл Жолдау рухани жаңғырудың өзекті, кемелдену жолын ашқан замана сұранысынан туындап отыр.

Уәлихан ҚАЛИЖАНОВ,
М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының директоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.06.2018

Қызылорда облысында «Жасыл» технологияларды енгізу бойынша меморандумға қол қойылды

22.06.2018

Сыртқы істер министрлігінде Қазақстанның Польшадағы Елшісінің брифингі өтті

22.06.2018

Кіші Аралда желкенді кемелер жүзе бастады

22.06.2018

Шымкентте «Миграциялық ХҚО» ашылды

22.06.2018

Астраханьда Астананың 20-жылдығына арналған фотокөрме өтті

22.06.2018

Қызылорда облысында жыл басынан бері 66 млрд теңге инвестиция тартылды

22.06.2018

Мамин Павлодар және ШҚО-ның инфрақұрылымдық жобаларын тексерді

22.06.2018

Жезқазғанның жаңа әкімі тағайындалды

22.06.2018

Гүлшара Әбдіқалықова бірқатар елшілерден сенім грамоталарын қабылдады

22.06.2018

1 шілдеден бастап Қазақстанда амбулаториялық карта жойылады

22.06.2018

Еліміздің батысында 43 градусқа дейін ыстық болады

22.06.2018

Нұрсұлтан Назарбаев: Толеранттылық - бұл төзімділік емес

22.06.2018

Түркістан облысының орталығына жаңа әкім тағайындалды

22.06.2018

Балаларды қорғаудың құқықтық тетігі қабылданды

22.06.2018

Саланы жаңғыртуға жол ашқан Жолдау

22.06.2018

Еңбек дауын ерте шешу керек

22.06.2018

Туристік қызмет көрсету шарты – сенімді демалыстың кепілі

22.06.2018

«Ақылды кеніш» жобасы «Алтын Гефест» байқауында үздік атанды

22.06.2018

Алматы му­­зейінде суретші Жұмат Әнесұлының жеке сурет көрмесі ашылды

22.06.2018

Тараздағы Бауыржан Момышұлы атындағы саябақ қайта жаңғыртылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Бас ауырып, балтыр сыздағанда...

Халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау ісі мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі екені дау тудырмайды. Дегенмен қолға алынған әлеуметтік шаралардың ойдағыдай жүзеге асуына кейбір келеңсіз жағдаяттардың кедергі келтіріп, тұрғындардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізіп жататыны жасырын емес.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу