Уәлихан ҚАЛИЖАНОВ. Замана талабы

Елбасының «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» тақырыбындағы биылғы Жолдауы дамыған елдердің қатарына қосылу үшін жедел жүзеге асуы тиіс 10 жаңа міндетті белгілеп берді. Ел дамуының кезең-кезеңін сатылап жүйелеп келе жатқан үндеулермен салыстырғанда кезекті Жолдаудың басты ерекшелігі – қоғам өмірінің түрлі салаларына IT технологияларын тереңдей енгізіп, «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасын қолданысқа енгізуге бағытталуында. Елбасы өнеркәсіптік озық технологиялардың әлемдегі үздік стандарттарын қабылдау арқылы дамудың жаңа сапасына көшудің басты тетіктерін атап көрсетті.  

Егемен Қазақстан
22.01.2018 1215

«Қазақстан-2050» Стратегия­сында, республикамыздың 2025 жылға дейінгі даму жоспарында белгіленген ұзақ мерзімді мақсаттар өзгеріссіз қала береді. Жаһан көшбасшыларының – дамыған елдердің қатарына қосылу үшін орындалуы тиіс жаңа міндеттер Қазақстан халқының әлеуметтік дамуының барлық аспектілерін қамтитын «100 нақты қадам» – Ұлт жос­пары, Индустрияландыру, «Цифрлы Қазақстан», «Рухани жаңғыру» сынды кешенді бағдарламаларды іске асыруға бағытталып отыр. 

Жоғарыда аталған бағдар­ламалар аясында бүгінге дейін қол жеткізілген нақты нәти­желер бар. Атап айтар болсақ, 2016 жылы ішкі жалпы өнімнің өсуі 1,5%-ды құраса, өткен жылдың қорытындылары бо­йынша елімізде бұл көрсеткіш 4% болды; өнеркәсіптік өнімнің өсуі 7%-дан асты. 

Биылғы Жолдауда әлеумет­тік қамсыздандырудың әді­летті жүйесін қалыптастыру бо­йынша бірқатар проблема­­лар аталып өтті. Осы ретте Елбасы өзін өзі жұмыспен қамту мә­селесін түбегейлі шешуге баса назар аударуды тапсыр­ды. Кәсіпкерлікті дамыту бо­йын­ша «Атамекен» ұлттық кәсіп­керлер палатасының жұмысына ризашылығын білдірді. Алдағы уақытта жаңа жұмыс орнын табуды жеделдету мақсатында электронды еңбек биржасының жұмысын жандандыру қажет­тігін ескертті.

Президенттік «Нұрлы жол» бағдарламасы ғылым саласына да жетіп, осы саладағы мемлекеттің қызметкерлерді тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесі шеші­мін тауып жатыр. Соның нәти­же­сінде Алматы қаласында 120 жас ғалым пәтер кілттерін алып, баспаналы болды. Осы орайда «Қазақ­стан ипотекалық компаниясы» басшылығының тұрғын үй беруге байланысты тиімді жолдарды қарастырып, барынша қолдау көрсеткенін атап өту керек. Осындай игі бастамалар әрі қарай жалғасын табады деген ойдамыз. 

Президент Н.Ә.Назарбаев: «Ақылды қалалар» өңірлік даму­дың, инновациялы тарату­дың және еліміздің барлық аума­ғын­да тұрмыс сапасын арттыру­дың локо­мотивтеріне айналады», – деген сенімді болжам айтады. Бұл шын мәнінде, ХХІ ғас­ыр­дағы жаһандық жағдай айқын­даған, өркениет дамуы­ның ба­ғытын болжаған ғылыми сарап­тамалардың нә­ти­жесі. Тұтас жаһанның және жекелеген мем­лекет­тер­­дің экономикалық өркен­деуі бұ­дан былай адам денсау­лығын, қоршаған орта ахуа­лын, адамзаттың әлеуметтік және биологиялық тұрғыдағы ке­ле­­шегін есепке ала отырып, жа­сал­ған жоспарларға сүйе­нетін болады. Себебі технология­лар дәуірі – түптеп келгенде, әлеу­­мет пен экологияның бас­ты құн­ды­лық ретінде ал­дыңғы сапқа шық­қандығын айғақтайтын кезең. 

Бүгінгі таңда өңірлік және әлемдік экосаясаттағы урбо­­эко­­ло­гиялық саясаттың үлес сал­мағы артып келеді. Бұл биосфера мен техносфера теңгерімін сақ­тай отырып, шаһарларды тиім­ді басқарудың озық технология­ларын қолданысқа ен­гізу қажет­тігін айқындай түсе­ді. Осыған орай Нұрсұлтан Әбішұлы биыл 20 жылдығын тойлағалы отырған елордамыз Астананың мысалында «Смарт Сити» стандартын жасап, еліміздің басқа қалаларына таратуды тапсырды. Мұндай инновациялық да­му үрдісі қалалар арасындағы өза­ра бәсекелестікті, сөйтіп халық­аралық деңгейде мемле­кет­­аралық бәсекелестікті арт­тырып, сыртқы туризмді дамы­туға, Қа­зақстанның инвес­ти­циялық жағымды имиджін қалыптас­ты­руға игі әсер етеді деген ойдамыз.

Республикадағы ірі өнер­кәсіптік кәсіпорындарды цифр­лы жүйеге көшіру бойын­ша ірі инновациялық орталық­тар базасында ғылыми әзірле­мелер жасақтап, қанатқақты жобаларды іске қосу күн тәртібіне қо­йылды. Мұндай инновациялық шешімдер, сайып келгенде, өнеркәсіптерде өндірілетін өнімдерді экспортқа шығаруға лайық сапа стандартына жеткізу үшін қажет екені даусыз. Осы ретте эко­номикалық тұрғыда табыс­ты цифрлы жүйенің орнауы есебінен көптеген адамдардың жұмыссыз қалу қаупінің алдын алу мәселесі де Елбасы на­зарынан тыс қалған жоқ. Бұл цифрландыру үдерісінің тиім­ділігімен қоса әлеуметтік, эко­ло­гиялық сипаттағы қауіп-қатер­лерін де алдын ала болжап, тиісті шаралар қолдану қажет­тігін айқындайды.

Президент Н.Ә.Назарбаев: «Ұлттың әлеуетін арттыру үшін мәдениетіміз бен идеологиямызды одан әрі дамытуы­мыз керек. «Рухани жаң­ғырудың» мән-маңызы да нақ осында» – дей отырып, республикамыздың бас­ты қазынасы болып табылатын адами капиталды дамытудағы өзекті мәселелерге тоқталып өтті. 

Орта білім беру саласында жаңартылған мазмұнға көшу үдерісі жас буынның еркін ойлау қабілетін қалыптастыруға, осы­лайша олардың ғылыми сара­лау машығын ерте жастан жетілдіруге негізделуі тиіс. Әрі атқа­рылар қыруар жұ­мысты жүйе­леу үшін мектеп оқу­шы­сының оқу жүктемесін халық­ара­лық стандарттарға сай етіп азай­ту, мұғалімдердің біліктілігін арт­­тыру, білім беру үдерісін тех­но­логиялық жаң­ғырту қажет. 

Заман талабына орай математика, жаратылыстану ғылым­дарын одан әрі жетілдіру қажет­тігі көзделген. Өсіп келе жатқан жас қазақстандықтардың келешектегі әлеуметтік-эконо­мика­лық әл-ауқаты, мәдени ой-өресі, ұлт ретіндегі мәр­те­бесі үш тілді еркін мең­геруінде екен­дігіне күн санап көз жеткізіп келеміз. Латын әліпбиіне көшу­дің мән-маңызын Елбасы қазақ тілінің әлеуетін арттыру, тер­минологияның күрмеуі қиын мәселелерін оңтай­лы шешу сынды проблемалар­мен сабақтастырды.

Ғылым саласында жас ға­лым­дардың ізденістеріне қол­дау көрсетіп, арнайы грант­тар бөлуді қарастыру мәселесі шеші­мін тапса, жас кадр­ларымыз шет­елдік жетекші ғылыми ор­талықтарда тәжі­рибе алмасып, ин­новациялық зерттеулер жүргізуге мол мүмкіндік алар еді. Жоғары оқу орындарына академиялық еркіндік беру, оларда әлемдік университеттердің кам­пустарын ашу, шетелдік ме­неджерлерді тарту сынды бас­тамалар қазірдің өзінде же­текші қазақстандық ЖОО-лар тәжірибесіне енгізілуде. Бұл жаһандық білім мен ғылым саласына интеграциялану үдерісін қарқынды жүргізуге жол ашады.

М.Әуезов атындағы Әде­биет және өнер институты­ның мысалында қарайтын болсақ, білім мен ғылым интеграциясы аясында әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен институт базасында жұмыс іс­тей­тін магистратура мен PhD док­торантураның арқасында қазір ғалымдарымыздың орта жасы 49-ға жетіп отыр. Бұл көрсеткіш 2012 жылы 65 жас мөлшерінде болатын. 

Қазіргі таңда «Білім туралы» заң жобасы мен ғылымды дамыту мәселелері Үкімет деңгейінде қайта қаралып жатыр. Осының негізінде күн тәртібіндегі біраз көкейкесті проблемалар шешімін тауып қалар деген ойдамыз.

Модернизациялау үдерісі медицина саласын да қамтымақ. «Қағаз қолданбайтын аурухана» жүйесінің, яғни электронды медицина жүйесінің іске қосылуы халыққа сапалы медициналық қызмет көрсету ісін едәуір жеңілдетері көп жылдардан бері шешімін таппай жүрген мәселеге нүкте қояр еді. Бұдан бөлек диаг­ностикалау, емдеу шараларында жасанды интеллект технология­ларын қолдану да денсаулық сақтау жүйесінің халықаралық стандарттарға сай тиімді жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. 

Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайында дамудың жаңа мүмкіндіктерін тиімді қолданудың негізгі тетігі заман талабына сай цифрландыру үдерісіне келіп тіреледі. Бұл қоғам өмірінің қай саласында болмасын ғылыми зерделеп барып, шешім қабылдауды қа­жет етеді. Ғылым саласын­дағы цифр­ландыру үдерісін, өз ба­сым, ісқағаздарын электрон­дық жүйе­ге көшіруден бас­тау қажет деп бі­лемін. Бас­қару тетіктерін цифр­ландыру үдерісі ақырындап қолданысқа еніп келеді. Алдағы уақыт­та ғылыми жобалардың жүзеге асу барысы бірыңғай элек­тронды жүйе негізінде бақы­­ла­натын болады. Бұл тайм-менедж­мент тұрғысында да, эконо­микалық жағынан да уақыт пен қаржыны үнемдеуге мол сеп­тігін тигізеді. Ең бас­ты­сы, «қағаз қолданбайтын» есеп­тік жүйе­ге көшіру ғылыми шы­ғар­машы­лық үшін қолай­лы атмосфера қалыптастырары анық. 

Институттың қолжазба қо­рын­да сақтаулы көне материалдар мен «М.О.Әуезов үйі» ғылы­ми-мәдени орталығындағы жазу­шының жеке мұрағатын цифрлы форматқа көшіру жұмыстары бірнеше жылдан бері жүйелі жүргізіліп келеді. Ғалымдарымыз дайындап, жарыққа шығарған іргелі зерттеулер мен сериялық жинақтар да біртіндеп осы форматқа бейім­деліп, интернет желісі арқылы оқырман қауымға кеңінен таралуда. Цифрлы технологиялар дәуірі гуманитарлық ғылымның инновациялық сипат алып, ілгері дамуына игі ықпал етеді деген ойдамын. 

Президент Жолдауда: «Біз жаңа заманға сай болу үшін Төр­тінші өнеркәсіптік революция жағ­дайындағы тарихи өрлеу бастау­ында тұрған біртұтас ұлт бо­луымыз керек», деді. Жол­дауда айқындалған 10 нақты мін­детті жұмылып атқарған­да ғана, біз ұлт алдындағы ұлы мақсат­тарға қол жеткіземіз. Сол арқы­лы тұтастығымызды әлемге таны­та отырып, өркениетті 30 ел­дің қатарына қосыламыз. Пре­зи­дент халқына сенеді, халық Пре­зидентіне сенеді. Бұл Жолдау рухани жаңғырудың өзекті, кемелдену жолын ашқан замана сұранысынан туындап отыр.

Уәлихан ҚАЛИЖАНОВ,
М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының директоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.08.2018

«Ғарыш-Экология» ғылыми-зерттеу орталығы» РМК нысандарында баспасөз турын өткізді

20.08.2018

Б. Сағынтаев Шымкентті республикалық маңыздағы қала ретінде дамыту жөнінде кездесу өткізді

20.08.2018

Ригада «Шахмат патшалығы» атты анимациялық фильмі таныстырылды

20.08.2018

Ақмола облысының әкімі Дмитрий Алексанинге құттықтау жеделхатын жолдады

20.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Алик Шпекбаевты қабылдады

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

20.08.2018

Спортшы Сергей Левадний қайырымдылық шарасын бастады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу