Астана айшықтары

Елбасы «Тәуелсіздік дәуірі» атты іргелі еңбегінде әу бастағы «сая­си-символикалық идеяның» «барыс бітімді, самұрық серпінді», «Тәуел­сіздік тәжінің жақұты» – Ас­тана шаһарына арнайы тоқта­лып, оның географиялық, климат­тық, әлеуметтік-экономикалық, демо­графиялық, әскери-страте­гия­лық, көлік және инженерлік инфра­құрылым, мәдени-ғылыми, білім беру жағынан тарихи маңызын ай­рық­ша атайды. 

Егемен Қазақстан
14.02.2018 1499
2

Елорданың сыр мен­ сәулетіне ой көзімен барлағанда Ақ­орда күмбезіндегі алтын қыран, «Қа­зақ Елі» монументінің басындағы киелі Самұрық құс, дәстүрлі қазақ үйі­нің сұлбасын еске түсіретін «Тәуел­­сіздік сарайы» және көне аңыз­­дарға арқау болған Бәйтерек» ұлт­тық дүниетаным мен халықтың та­рихи санасымен сабақтас екендігін паш етеді.

Оқушы кезімізде қиял-ғажайып хикая­ларға толы халықтық дастан­дарда­ғы шаһар келбетіне сүйсінетін едік-ау! Мысалы, «Мәлік Хасан» даста­нын­дағы сымға тартылған күмістей Зер шаһа­рының сипаты:

Бір шаһар көрінеді жасыл жауһар,
Кірпіші лағыл, жақұт, өңшең гауһар.
Адамзат мұндай шаһар салған емес,
Жарығы күндік жерден оттай жанар!

Я болмаса ойшылдардың мемлекет астанасы, өркениет бесігі қандай болу керек деген тарихи-деректемелік құнды тұжырымдарына тоқталайықшы. Мәселен, ойшыл, ақын, саяси қайраткер, математик Томмазо Кампанелла (1568-1639) «Нұрлы шаһар» турасында 

«...Мұхиттың ортасындағы аралда Күн қаласы – «Нұрлы шаһар» тұрады. Оны Күн басқарады. Күннің үш орынбасары бар. Олар: құдірет, данышпан, махаббат. Құдірет соғыс пен бейбітшілік мәселесін шешеді. Данышпан ғылым мен өнер жағын басқарады. Махаббат болса ұрпақ тәрбиесімен айналысып, тамақ пен киім, баспана қамын қа­рас­тырады. Кедейі – пейілді, байы – ме­йір­­лі, терезелері тең адамдар тұратын рес­пуб­­лика міне, осы, Күн қаласы – «Нұр­лы шаһарда» өмір сүретін болады».

Макиавелли: «Мемлекет астанасы» жайлы ой-толғамында: «...Қан­дай мемлекет болмасын, оның тыныс-тіршілігі орталықтан бастау алуы тиіс. Елдің шеткері аймақтағы ірі қала­сынан гөрі кіндігіндегі мекен алғаш­қыда көзге қораш, елеусіздеу, жұпы­ны көрінгенімен, келе-келе үлкен күш-қуатқа ие болып, мемлекеттің темір­қазы­ғына айналады. Өйткені өмір тірші­лік – ортада, орталықта болу керек» деп түйіндейді. 

Елбасы республиканың астанасын ұлы шаһар, ұлы мекен, бас қала – Алматыдан қазақ жерінің қасиетті төріне көшіргені тегін емес. Мәшһүр Жүсіптің лебізіне ой жүгіртейікші:

Салтанатты Сарыарқа,
Сәулеленген Сарыарқа,
Кең қойының кен Сарыарқа,
Сан жеткісіз Сарыарқа,
Суың шекер бал Арқа,
Жотасы биік жал Арқа,
Малы-басың сай Арқа.
Төрт түлікке бай Арқа,
Маңырап тұрған мал Арқа,
Төңірегі төл Арқа.

Ұлы Даланың нағыз діңгегі – Ақ­мола. Бұл өңірде небір өркениет өркен­деген. Соның дәлелі Бозоқ қалашығы – Ұлы Жібек жолының бойында қо­ныс тепкен, тоғыз жолдың торабына ор­на­ласқан. Мағжанша айтқанда, Еділ, Жайық, Сыр, Жетісу, Ұзын Ертіс арасына жайғасқан  Сарыарқа жерінен ықы­лым заман жәдігерлерінің шамамен 1 миллион жылдай бұрынғы жұрнақтары ұшырасады екен. Түгін тартса, майы шығатын осынау топырақта мыңдаған баһадүрлеріміздің қаны судай төгілген. Осындайда ұлт-азаттық көтерілістің көсемі Кенесары Қасымұлының 1838 жылдың 7 тамызы күнгі Ақмола бекінісі үшін шайқасы ойға оралады. 

1997 жылы 8 қарашада Ақмолаға Қа­зақстан Мемлекеттік рәміздері: Мемлекеттік ту, Елтаңба, Президент Бай­рағы әкелінді. Ел Президентінің Жарлығымен 1997 жылы 10 желтоқ­сан­да Ақмола Республика астанасы деп жария­ланды. Мемлекет тарихын­да­ғы ұлы оқиғаның куәгері ретінде айтарым, дәл сол күнгі салтанатты жиында Елбасы: «Бұдан былай және ғасырдан-ғасырға осында – ұлан-байтақ елдің кіндігінде халық тағ­дыры үшін өмірлік маңызы бар ше­шімдер қабылданатын болады. Ота­ны­мыздың жүрегі енді осы жерде соғады. Осы жерден Қазақстан үшінші мың­жыл­дық­тың табалдырығында өзінің тарихи тағдырын анықтайтын болады» деп шаттанған дауыспен, шалқар пейілмен мейірлене мәлімдеді.

1966 жылы шалғай ауылдан арман қуып, ару Алматыға Целиноград арқылы жетіп едім. Ал бүгін осы жерде әлемге дабыс-атағы тараған Астананың асқақ тұлғасы жүрегімді керемет бір сыр мен жырға бөлейді. Бұл – Тәуелсіздіктің жемісі. Астананың айшықты табыстары елі-жұртымызды әрқашан шаттандыра бергей.

Серік НЕГИМОВ,
филология ғылымдарының   докторы,  профессор

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу