Қазақстан • 14 Ақпан, 2018

Туыстарды табыстырған таңба туралы сыр

865 рет
көрсетілді
9 мин
оқу үшін

Газет-журналдардың атын айғақтап тұратын фирмалар. Форумдар мен саммиттердің мән-мазмұнын қысқа да нұсқа ұғыммен білдіретін эмблемалар. Киностудия және телевизия әлемінің ерекшеліктерін көзге елестететін логотиптер... Шағын көркем штрих, графикалық нәзік деталь немесе ұлттық реңкке бай фрагмент арқылы орындалатын олар туралы осы біз не білеміз? Иә, мұндай туындылардың өнер өкілдері ойына қалай келіп, шығарма ретінде өмірге қандай жұмыстардан соң жолдама алатынынан толық хабардармыз ба? 

Туыстарды табыстырған таңба туралы сыр

Суретші Бейсен Серікбаймен Алматыдағы «Қазақстан» баспасында кездейсоқ ұшырасып, бір кездегі ол жасаған тамаша таңба тарихын естігеннен кейін біз міне, жоғарыдағыдай ойға қалдық. Себебі түймедей деп айтарлық дүниенің де өз өмір­­баяны болады. Солар­дың ішіндегі өте жақсы, сәтті орын­далған туындылар ғұмы­ры­ның ұзақтығын уақыт­тың өзі дәлелдеуде. Дүниежүзі  қазақ­та­рының құрылтайына ар­налған эмблема міне, соның нақты көрінісі. Олай дейтініміз, Бей­сеннің қылқаламынан туып, жыл құсындай жылы леп әкелген бұл еңбек 1992 жылы алғаш рет пайда болды да көрермен көзайымына айнал­ды. Ешкім оны жатырқап, жат­­сынған жоқ. Сөйтіп ықшам, нә­зік, жеңіл сы­зықтары және көз қарық­тыр­май­тын жарасымды бояулары ар­қылы ол күні бүгінге дейін қау­ымдастық қажетіне жарап ке­леді. Ал енді оны жасаған су­ретші ше? Және... аталмыш таң­баның тарихы. Осыларға бір сәт үңіліп көрелікші, қане...

– Менің туған жер, өскен ортам Аягөз  өңіріндегі Таңсық елді мекені, – деп бастады әңгі­ме­сін Бейсен. – Бұл қос ғашық – Қозы Көрпеш-Баян сұлу кеше­ні тұрған жер. Әке-шешем кеңшардың малшылары-тын. Күнделікті тірліктері қарапайым да табиғи іс-әрекеттерге толы еді. Сонысымен бізге жақсы тәлім-тәрбие берді жарықтықтар. Оларды қадери-халімше бойыма сіңіріп өскен мен бастауыш білім­ді ауылда, сегізжылдық мектепті Аягөзде бітірдім де Алматыдағы көркемсурет учи­ли­щесіне түсуге талпындым. Жолым болды. Бұл оқу орнын тәмамдағаннан кейін, 1979 жы­лы жаңадан ашылған театр және көркемсурет институтына қабылдандым. Ол қазіргі Т.Жүргенов атындағы Ұлттық өнер академиясы ғой. Соның дизайн факультетін бітіріп, «Тұскиіз» фабрикасына жолдама алғанымда, армия қатарына шақырылдым емес пе? 

Кейіпкеріміздің сөзіне қарағанда, ол әскердегі міндетті борышын өтеп келген соң фабрикадағы бас суретші қызметін одан әрі жалғастырады. Содан біраз уақыт өткеннен кейін, яғни 1987 жылы «Жазу­шы» баспасына қызметке ауы­са­ды. Атқаратын міндеті – жос­парға еніп, жарық көру үшін өн­діріске жіберілген әдеби шы­ғар­малардың мұқабаларын бе­зендіру, руханият саласына қатысты фотоальбомдардың полиграфиялық жұмысын ұйымдастырып, сапасына жауап беру. Өстіп жүргенде еліміз егемендік алып, оның елең-алаңында Алматыда шетелдегі қандастарымыздың басын қосу туралы әңгіме көтеріледі. Елбасының тапсырмасымен бұл іс-шараны ұйымдастыруды қолға алған жазушы Қалдарбек Найманбаев қат-қабат жұмыстардың арасында құрылтай эмблемасын жасаттыруды да ұмытпайды. Осы мақсатпен Жазушылар одағында комиссия отырысы өтіп, таңба нобайын өмірге әкелу 7-8 суретшіге тапсырылады. Олардың арасында біздің кейіпкеріміз де бар болатын. Содан не керек, екі ай ішінде көркемдік кеңес 5 рет бас қосады. Талқыға салып қарайтындары – 1992 жылдың қыркүйегінде өткелі отырған құрылтай эмблемасының жай-күйі. Ақыры 20 шығармашылық өкілі қатысқан соңғы жиында «Жазушы» баспасының жетекші көркемдеуші редакторы Бейсен Серікбайдың жасаған таңбасы қабылданады. 

– Осы арада сіздің тарапы­ңыз­дан: «Бұл туындының идея­сы мен мазмұны қандай? Ерек­шелігі неде еді?» – деген сауалдардың туатынын айт­пай-ақ сезіп отырмын, – деп сөзін сабақтады әңгіме иесі. – Мұндағы негізгі темірқазық – қазақ киіз үйінің шаңырағы. Ол оңға қарай бағытталып тұр. Бұл хал­­қы­мыздың осы бір игі бас­тамасы, ізгі ниеті жақ­сылыққа бет алғай деген тілекті біл­діреді. Ал құрылтайға қа­тыс­ты сөз тіркестері иректелген күйде, түтін іспетті ширатыла жазылған. Ол әр елдегі қазақ ди­ас­порасының осы форумға ке­ліп жиналғанға дейінгі тар жол, тайғақ кешуінен хабар береді. Содан соң... иә, содан соң эмблемадағы символдық штрих, графикалық сызықтар мен бос ке­ңіс­тіктерде 4 түрлі бояу бар. Ол Алаш туының негізіндегі түстер. Атап айт­қанда: қызыл – халықтың бастан өткерген қасіреті, жасыл – өмір, табиғат, ақ – таза, адал жол нышаны, көк – тіршілік иелері біздердің айналамыздағы ауа мен аспан. Міне, осылайша бұл төрт түс халқымыздың өткені мен  бүгінін көзге елестетіп, оларды бейнелі түрде бір-бірі­мен ұштастырып тұр деуге болады. Енді шаңырақтың оң жағындағы бос орынға келейік. Ол елімізден тысқары, жырақта жүр­ген қандастарымыздың орны деген ұғым. Эмблемадағы шаңырақ иінінің бір-біріне жетпей тұрғандығының да өз мәні бар. Дәл сол жерге «Дү­ниежүзі қазақтарының құрылтайы» сөздерінің жазылуы көптен күткен осы күн жақ­сы істерге бастамашы, соған дәнекер болса деген ой еді. Әрі ол алыстағы және таяу шетел­дер­дегі туыстарымыздың басы атамекен төрінде қосылып, бірігуі ұғымын білдірерлік ізгі ниет те болатын.

Осылай деген Серікбай бір­ауық үнсіз қалды да әңгімесін қайта жалғады. Одан ұққаным – біз сөз етіп отырған туын­дының қазір Дүниежүзі қазақтары қауым­дастығының төлқұжаты дер­лік белгіге айналғандығы. Оған ширек ғасырдан астам уақыт бойы қан­дас­тарымыздың Алматы, Түркістан, Астана­дағы 5 форумы, Еуропаның Германия, Швеция, Франция, Азия­ның Қытай, Моңғолия мем­ле­кеттеріндегі басқосу жиындары осы эмблема  аясында өтуі нақ­ты дәлел бола алады. Бұ­ған сөз етіліп отырған қауым­дас­тықтың бастамасымен көп томдық шетел қазақтары ақын-жазушыларының кітапханасы се­риясының осы логотиппен жа­рыққа шыққанын қосыңыз. Ал аталмыш таңба бейнеленген мар­калар мен конверттер ше... Көп. Тіптен көп!   

Түймедей ғана таңбалар. Түр­лі логотиптер... Астана, Алма­тыда өтетін форум, саммит қарсаңында газет-журналдар мен телеарналарға жарқ етіп шығатын оларға қызықтап қарайтынымыз рас. Бірақ ішкі мазмұнына үңіліп, назар аудара бермейтініміз өкінішті. Сәт салып қарап, сыр суыртпақтасақ әрқайсысы өз идеясы туралы сөйлеп қоя берер ме еді, қайтер еді дейсің іштей. Иә, солай. Оларда он сан ой бар. Талай тарих, тағдыр жатыр түйіліп. Сон­дай туындының бірі – Дүниежүзі қазақтары құрылтайының жо­ғарыда өзіміз сөз еткен эмблемасы.

Жыл құсындай жаңалық әкеліп, төрткүл дүниедегі туыстарымызды табыстырған оның авторы – Бейсен Серікбай. Кейіп­керіміз бұдан басқа қауым­дас­тықтың алғашқы Төраға орынбасары, жазушы Қалдарбек Найманбаевтың идея беріп, айтуымен халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының дипломы мен төсбелгісін жасаған жан. Қазақстан Дизайнерлер ода­ғының мүшесі ол қазір әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық уни­верситетінде еңбек етуде. Қызметі – журналис­ти­ка факу­ль­­тетіндегі баспагерлік, ре­дак­­­торлық және дизайнерлік өнер кафедрасының аға оқы­ту­шы­сы. 30 жылдан астам өмірін рес­пуб­ликамыздың «Жазушы», «Қазақстан», «Қайнар», «Раритет», «Санат», «Ана тілі»  секілді белді де белгілі бас­паларының тап­сырыс­тарын орын­дауға арнаған оның қиын да қызықты жұмысы босқа кет­пепті. Сондағы әртүрлі жанр­дағы 1200-ден астам кітап­тың іші-сыртын безендіру барысындағы жинақталған мол тәжірибесін ол бұл күндері болашақ баспагерлерге білік­тілікпен үйретуде. 

Жанболат АУПБАЕВ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

Суреттерде: Дүниежүзі қазақтары құрылтайының эмблемасы; мақалада сөз етілген таңбаның авторы Б.Серікбай; кейіпкеріміз безендірген кітап мұқабалары.