Айтушың қандай, ағайын?

«Айтушы ақылды болса, тыңдау­шы дана болады» дейді халық ма­қа­лы. Осы бір тәмсілдің өн бойында үл­кен ұлағат жатқанына шек кел­ті­ру­дің өзі күнә. 

Егемен Қазақстан
16.02.2018 128
2

Бұрындары үлкендер жастық шағы туралы әңгіме айта қалса Құдайға шүкір, ел қатарлы адал еңбек еттік, біреу­дің ала жібін аттаған жоқпыз, ар-ұятымызға кір жұқтырған емеспіз, жүрген жерімізде сыйлы болдық, деп өткен шағын мақтанышпен еске алатын. Сөйтіп қатарларыңнан қалмай тиянақты еңбек етсеңдер жаман болмайсыңдар деп сөздерінің соңын жастарға үлгі-өнеге көрсетумен аяқтайтын. Бұл кешегі, біздің пайымдауымызша, кер кеткен кеңестік заманда айтылатын әңгіме-кептің бір парасы еді. Бір қызығы, өзіміз жарыса жамандап тастаған сол заманда өмір сүргендер өздері адал еңбек етіп қана қоймай, кейінгі ұрпаққа да ақыл-кеңестерін айтып, керек кезде жөн-жоба сілтеп отыратын. Ол аз десеңіз, соғыс және еңбек ардагерлері ара-тұра мектеп оқушыларымен арнайы кездесулер өткізіп, бастарынан өткерген қиын-қыстау кезеңдер туралы көсіле баяндап, өскелең буынды өмірде кездесіп тұратын қиындықтарға мойымауға үндеп, тәрбие ісіне де өздерінің үлестерін қоса жүретін. Мұның өзі жастарды патриоттық рухта тәрбиелеуде таптырмас тәсіл де болатын. Өзіміз мектепте оқып жүрген жылдарда сондай кездесулердің талайына қатыстық та. 

Ал қазір ше? Жан-жағыңа құлақ түріп тыңдай қалсаң бүгінде көл-көсір іс тындырған көсем де көп, шешіле сөйлейтін шешен де көп. Бірақ солар жел­кілдеп өсіп келе жатқан жас буынға өне­гелі істерімен, сананы сілкінтер сөз­­дерімен үлгі көрсете алып жүр ме? Әл­де әрқайсысы өз бастарының қа­мы­мен әлек болып, болашақ туралы ой­лауға мұршалары болмай жатыр ма? Қалай дегенде де, оқу орындарының олқылығы ма, болмаса басқа бір себеп бар ма, әйтеуір соңғы жылдары қарт кісілер мектептерде немесе басқа да бір қоғамдық орындарда болып, жастармен кездесу өткізіпті, сөйтіп өмірде көрген-түйгендерін айтып, мол тәжірибелерімен бөлісіпті дегенді ести қоймаймыз. Оның есесін бәленше бәлен жасқа толуына байланысты кеш өткізіп, оның иығына шапан жабылды, бәленше кітабының тұсаукесерін жасапты, бәлен ақсақалға бәлен ауданның құрметті азаматы атағы беріліпті деген сияқты әңгімелер әлдеқайда жиі естіледі. Заманның кеңдігінен бе, әлде, мүм­кіндігін, тамыр-таныстарын пайдаланып әркімнің ойына не келсе соны істеуіне кеңінен жол берілуінен бе, әйтеуір бүгінгінің адамдары өз бастарымен өздері әлек. Біреулер байлық қуса, біреулер атақ-мансап қуып жүр. Баласына беделді қызмет тауып беру үшін беттің арын бес түйіп жүргендер өз алдына бір төбе. Жасы жетпістен асып, сексенге таянғанда тойларға барып, немерелерімен қатар бала-шағамен қосылып шейк, твист сияқты ойқы-шойқы билерді билеп, секіріп-қарғып жүрген шалдарымыз қаншама?..

Баяғыда қазақ қоғамында ел ішінде жоқ жерден жанжал шығарған тен­текті де, сүйекке таңба салатындай ұят­ты істерге барған көргенсіздерді де ақсақалдар жөнге салып, тыйып отыр­ған. Өйткені ол уақыттарда үл­кен­дер­дің халық алдында зор беделі бол­ға­н, сон­дықтан көпшілік те олардың айт­қандарын екі етпей орындаған.

Бүгінде жастар үлкендерді тыңдаудан қалып барады. Бұл не сонда, үлкендерден беделдің кеткенін білдіре ме, әлде қазіргі заманғы жастардың тыңдаусыз болып бара жатқанының айғағы ма? Егер жастарымыз тыңдаусыз болса, бәлкім ол үшін де дер кезінде оларға үлгі-өнеге көр­сете алмаған үлкендер кінәлі шығар? Өйт­кені «Алдыңғы арба қалай жүрсе, соң­­ғы арба соның ізімен жүреді» деген сөз де бар емес пе? Алда-жалда «ал­дың­ғы арбамыз» теріс жолға түсіп кеткен болса қайтпекпіз? 

Бүгінде еңбекке деген көзқарастың түбегейлі өзгергенін ешкім де жоққа шығара қоймас деп ойлаймын. Өзіме де, өзгеге де аздап болса да пайдамды тигізейін деп шын ықыласпен жұмыс істеп жүрген адамды кездестіру қазіргідей шақта өте қиын. Егер қандай да бір әрекет етіп жүргендер бар болса, олардың да ойлағандары адал еңбек емес, әйтеуір бір пайда табу, заманауи тілмен айтқанда – бизнес. Ұнасын-ұнамасын, қазіргі «арбаның» беталысы осындай. Сондықтан да ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін адам жоқ, мал бағатын адам жоқ, техника тілін білетін маман жоқ деген сияқты дабылға бергісіз дауыстар әр жер-әр жерден барған сайын қаттырақ естілуде. Жағдай осылай жалғаса беретін болса ертеңгі күніміздің не боларын бір Алла ғана біледі.

«Жақсы адам қартайса көкірегі толы хат болар, жаман адам қартайса бықсып жанған от болар» деген ұлғатты сөз бар. Заманның ағымына, орын алып жатқан ахуалдарға қарай отырып, ертедегі ата-бабаларымыз сияқты өткен өмір туралы әңгіме қозғауға тура келіп жатса, біздер не айтар ала екенбіз деген екіұдай ой да қылаң бермей қалмайды. Адал еңбек ет­тік, атымызға кір жұқтырған жоқпыз, қо­лы­мыз таза деп айта алар ма екенбіз, сірә.

Сонымен, «айтушың» қандай ағайын?..

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу