Олимпиада корейлерді татуластыра ма?

Шартараптың Корей түбегіне телміргеніне бірнеше күнге жуықтады. Пхенчханда төрт жылдықтың байрақты бә­се­кесі Олимпия ойындары өтіп жатыр. Сондай-ақ аймақта дүб­ір­лі додадан бөлек, саяси мәселелердің де көрігі қызып тұр. 

Егемен Қазақстан
19.02.2018 4576

Олимпиада алдында Сол­түстік Кореяның прези­денті Ким Чен Ын ел спортшыларын бәсекеге жіберуге және оңтүс­тіктегі көршілерімен бір­­ге сынға түсіруге әзір еке­нін мә­лім­деген-ді. Оның нәти­же­сін ойындардың ашылу сал­­та­натында тамашаладық. Тұң­ғыш рет КХДР мен Оңтүстік Корея спортшылары бір ту астында алаңға шы­ғып, хоккейден са­йысқа түсті. Бұдан бөлек, сал­танатты шараға Солтүстік Кореяның білдей екі лауазымды дипломаты – бұрынғы сыртқы істер министрі Ким Ён Нам мен ел басшысы Ким Чен Ынның қа­рын­дасы Ким Йо-Йонг қатысты. Екі ел арасындағы мұндай дип­ло­матиялық бай­ла­ныстың орнауы Олимпиа­даның адамзатқа әкел­ген жақсылығы мен бейбіт­шілікті нығайтудағы рөлін айқын­дай түседі.

Корей түбегіндегі шиеле­ністің кейінгі кезде күшейіп кеткені белгілі. КХДР тарапы 2017 жылы 70-ке жуық бал­листикалық зымыран ұшырды. Соның екеуі – құрлықаралық баллистикалық зымыран. Был­тыр­ғы қыркүйекте бұл ел термо­ядролық қаруды сынақ­тан сәтті өткізді. Солтүс­тік ­Ко­­­рея­­ның бұл қадамына ха­лық­аралық қо­ғам­дастық на­разылық танытып, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі елге санкция салу жөнінде қарар қабылдаған-ды.

Мәселенің бұлай бағыт алуы Солтүстік Кореяны тара­зы­ның бір басына, халық­аралық қоғамдастықты екінші басына шығарып отыр. Алайда кейінгі оқиғалар Пхеньян билігінің келіссөздерге әзір екенін көрсет­ті. Мысалы, Ким Йо-Йонг баста­ған делегация Сеулдегі Көк үйде Оңтүстік Корея пре­зиденті Мун Чжэ Инмен кез­десіп, бірқатар мәселелерді тал­қылады. Әңгі­ме барысында К.Йонг оңтүс­тіктегі көршілерін өз елі­не ша­қырды.

Әйтсе де, Олимпиада ба­­ры­­­сын­дағы келіссөздер тү­бек­­тегі геосаяси жағдайды тұ­рақ­­тандыруға әсерін тигізеді де­генге сену қиын. Оңтүстік Корея мәселені диалог арқылы ше­шуден үміттенеді. Бірақ мұның қаншалықты тиімді болаты­ны алдағы уақытта анық­тал­мақ. Кейбір сарапшылар КХДР-дың бұл қадамын Олим­­пиаданы пайдаланып уақыт ұтып, елге салынған санкция­ны жұмсартуға талпыныс деп бағалап отыр.

Солтүстік Кореяға кү­дік­­­пен қа­раудың себебі же­тер­лік. Бірін­шіден, Ким Чен Ын режімінің Мун Чжэ Ин әкім­­­­шілігімен ашық диалог орнатуға талпынысы олар­дың ядролық қаруды игеру ниетінен бас тартты дегенді біл­дірмейді. КХДР тарапы атом бомбасына қатысты жобасын жалғастыра беретінін талай мәрте мәлімдеген-ді. Оның үстіне Олимпиада алдында Пхеньянда кең көлемде әскери парад өткізіп, әскери күшінің қарымын паш етті.

Қазіргі таңда БҰҰ Сол­түстік Кореяға қатысты санкция салу жөніндегі қарар қа­был­­даған. Соған сәйкес он­да та­уар экспорттауға жә­не импорт­тауға тыйым са­лы­н­­ған. Қысқа мер­зімде сан­­кция КХДР-дың сағын сын­дырмағанымен, уақыт өткен сайын елдегі ахуалдың қиын­дай беретіні айтпаса да түсі­нікті. Мәселен, Рейтер агент­тігі­не сұхбат берген Пхе­ньян­да тұ­ратын шетелдік азамат халық­­тың жағдайы қиын екенін жеткіз­ген. Оның айтуынша, мейрам­ха­наларға баратындар мен баға­лы тауарлар сатып ала­тын­­дар саны күрт азайған. Жа­нар-жағармай құны аспандап, көліктер тоқтап қалған көрінеді.

Оңтүстік Кореяның бірі­гу жөніндегі министрлігі сол­түстіктегі көршілерінің деле­­гациясын әкелген кеме қай­тар жолға жанармай құйып беруді өтінгенін хабарлады. Білдей бір елдің өкілдерін әкелген паромның мұндай сұранысы елдегі жағдайдың мүшкілдігін көрсететіні анық. Былтыр КХДР-дан қашқан сарбаздың әрекеті де шартарапты шулат­қаны есімізде. Жарақат алған жауынгерге операция жасаған хирургтер оның ішегінен ұзындығы 27 сантиметрге жуық құрт тапқан. Кейінірек дәрігерлер мұның себебін дұрыс тамақтанбау мен сани­тарлық талаптың нашар болуымен түсіндірген еді.

Ендеше Пхеньян билігі Олим­пиаданы сылтауратып, өздеріне салынған санкцияны жұмсартуға және халықаралық қоғамдастық пікірін өзгертуге талпынатыны анық. Әзірге КХДР байрақты бәсекеге Оң­түс­тік Кореямен бірге қа­тыс­са да, ядролық қарудан бас тарт­қан жоқ. Сондықтан тү­бектегі түйт­кілдің түбегейлі шешілуіне әлі ерте секілді.

Аймақтағы қазіргі саяси ахуал Оңтүстік Кореяны екі оттың ортасында қалдырып отыр. Ел президенті КХДР-ға шақырту алды. Сеул билігі ресми сапар кей мәселелер сақталғанда ғана болатынын тұспалдап жеткізген. Тіпті кездесу егжей-тегжейлі ұйым­­дастырылса да, Ким Чен Ын көрші елдегі әріптесінің жап­пай қырып-жоятын қарудан бас тарту жөніндегі ұсынысына ке­­лісе қоюы екіталай. Алда-жал­­да екіжақты әңгімеде ортақ мә­­­мі­леге қол жетпесе, екі ел ара­сын­дағы қарым-қатынас құл­­дырай түсетіні бесенеден белгілі.

Олимпиада алдында­ Мун­ Чжэ Ин Ақ үй басшысы До­нальд Трамптан жыл сайын өт­кі­зі­летін АҚШ пен Оң­түстік Кореяның біріккен әс­кери жаттығу жиынын кейінге шегеруді сұрады. Сеул билі­гінің пікірінше, ақпан мен наурыз аралығында өтетін бұл шара татулыққа бастар жолға кедергі келтіруі ықтимал. Алайда мұндай өтініш Ақ үйге ұнаған жоқ. Мәселен, Al Jazeera арнасы Олимпиаданың ашылу салтанатындағы АҚШ-тың вице-президенті Майк Пенс­тің көңілсіз келбетін Вашинг­тонның ұстанымы өзгеше еке­нін көрсетеді деп есеп­тей­ді. «Рейтер» агенттігі Сол­түстік Кореяның делегаты сал­танатты шара өткен ке­­шенге кіргенде, басқа дип­ломат­тар­дың тұрып қошемет көр­сетке­ні­не, М.Пенстің ғана орнынан тұр­мағанына ерекше назар ау­дар­ған. Агенттіктің пайым­дауынша, бұл АҚШ өкі­лінің Солтүстік Кореядан келген делегацияға оң қабақ танытпағанын білдіреді.

Сонымен қатар КХДР мен Оңтүстік Кореяның ортақ келі­сімге ұмтылуы Жапония­ның да қитығына тиген сы­ңайлы. «Күншығыс елінің» премьер-министрі Синдзо Абе Сеул би­лігін Олимпиада аяқ­тала салысымен әскери жат­тығуды жал­ғастыруға ша­қырды. «АҚШ – Оңтүстік Корея арасындағы ортақ жат­тығуды кейінге шегеруге бол­майды», деген еді С.Абе Көк үйде Оңтүстік Корея президентімен кездесуде. Алайда Мун Чжэ Ин мұның ішкі мәселе екенін айтып, сыпайы түрде әріптесінің ұсынысынан бас тартты. Жалпы, Жапония бі­ріккен әскери жаттығуға қа­тыспайды. Алайда самурай­лар елі үшін оның маңызы зор. Өйткені КХДР өздерінің бал­­листикалық зымырандарын Жапония аспанынан бірнеше мәрте ұшырып, бүкіл елді әбігерге түсірген болатын. Алда-жалда Солтүстік Кореямен кикілжің туа қалса, Жапония АҚШ-тың көмегіне жүгінетіні белгілі. Ендеше Токио үшін америкалық қа­рулы күштердің сақадай сай бол­ғаны керек.

Алдағы уақыт Оңтүстік Корея үшін маңызды болмақ. Біріншіден, Сеул тарапы «өгізді де өлтірмей, арбаны да сындырмай» АҚШ-тың да, Жапонияның да көңілін табуы тиіс. Екіншіден, екі аптадан кейін Олимпиада аяқталады. Одан кейін түбектегі түйткіл қалай болмақ? Солтүстік Корея келіссөздерді одан әрі жал­ғастыруға әзір ме? Бұған халық­аралық қоғамдастық қа­лай қарайды? Бұл жағы әзірге жұм­бақ.

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.06.2018

Ұлттық банк басшысы қазақстандықтарға валюта айырбастау бекеттеріне жүгірмеуге кеңес берді

21.06.2018

ҰБТ-2018: Алғашқы күні түлектердің 15,5 пайызы шекті ұпайды жинай алмады – Р.Әлімқұлов

21.06.2018

Жаңаөзенде балаларға арналған тегін ІТ сыныбы ашылды

21.06.2018

Ақтөбе облысында қаржы ұйымының озық технологиямен жабдықталған бөлімшесі қызмет көрсете бастады

21.06.2018

Солтүстік Қазақстанда журналистер спартакиадасы өтті

21.06.2018

Таразда тұңғыш рет трансплантациялық ота жасалды

21.06.2018

Б. Сағынтаев пен Ә. Жақсыбеков Түркістан қаласының облыс орталығы ретіндегі даму келешегімен танысты

21.06.2018

Түркістан - бүкіл түркі жұртының рухани астанасы - Сенат Төрағасы

21.06.2018

Алматының әкімі стартап-компанияларының өкілдерімен кездесті

21.06.2018

Еуропа лигасындағы қарсыластар анықталды

21.06.2018

«Жетісу» газетінің жарық көргеніне бір ғасыр толды

21.06.2018

Джокович үлкен тенниске қайта оралды

21.06.2018

Тайсон келесі кездесуін тамызда өткізеді

21.06.2018

Уилшер «Арсеналмен» қоштасады

21.06.2018

«Егемен академиясының» бірінші маусымынан видеорепортаж

21.06.2018

ӘЧ: «Неміс машинасы» атағын қорғай ала ма?

21.06.2018

ӘЧ: Тоналған фанаттар мен жаңарған рекордтар

21.06.2018

Алтынбек Абайұлы: Мақсатым – ақылды адамдарға арналған ұйым құру

21.06.2018

Түркістан облысы: Зиялы қауым не дейді?

21.06.2018

Шетел басылымдары. Түркістанды бауырлас халықтар да қолдайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Арайланған, абаттанған Астанам!

Махамбет «Еділдің бойы ен тоғай, ел қондырсам деп едім» деп жалынды жырына қосқандай, бүгінде еңсесі биіктеген елорда көз алдымызда қанатын жайып, өсіп-өркендеп, сары даланың сәніне сән қосқан керім қалаға айналғаны анық.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу