Олимпиада корейлерді татуластыра ма?

Шартараптың Корей түбегіне телміргеніне бірнеше күнге жуықтады. Пхенчханда төрт жылдықтың байрақты бә­се­кесі Олимпия ойындары өтіп жатыр. Сондай-ақ аймақта дүб­ір­лі додадан бөлек, саяси мәселелердің де көрігі қызып тұр. 

Егемен Қазақстан
19.02.2018 4836
2

Олимпиада алдында Сол­түстік Кореяның прези­денті Ким Чен Ын ел спортшыларын бәсекеге жіберуге және оңтүс­тіктегі көршілерімен бір­­ге сынға түсіруге әзір еке­нін мә­лім­деген-ді. Оның нәти­же­сін ойындардың ашылу сал­­та­натында тамашаладық. Тұң­ғыш рет КХДР мен Оңтүстік Корея спортшылары бір ту астында алаңға шы­ғып, хоккейден са­йысқа түсті. Бұдан бөлек, сал­танатты шараға Солтүстік Кореяның білдей екі лауазымды дипломаты – бұрынғы сыртқы істер министрі Ким Ён Нам мен ел басшысы Ким Чен Ынның қа­рын­дасы Ким Йо-Йонг қатысты. Екі ел арасындағы мұндай дип­ло­матиялық бай­ла­ныстың орнауы Олимпиа­даның адамзатқа әкел­ген жақсылығы мен бейбіт­шілікті нығайтудағы рөлін айқын­дай түседі.

Корей түбегіндегі шиеле­ністің кейінгі кезде күшейіп кеткені белгілі. КХДР тарапы 2017 жылы 70-ке жуық бал­листикалық зымыран ұшырды. Соның екеуі – құрлықаралық баллистикалық зымыран. Был­тыр­ғы қыркүйекте бұл ел термо­ядролық қаруды сынақ­тан сәтті өткізді. Солтүс­тік ­Ко­­­рея­­ның бұл қадамына ха­лық­аралық қо­ғам­дастық на­разылық танытып, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі елге санкция салу жөнінде қарар қабылдаған-ды.

Мәселенің бұлай бағыт алуы Солтүстік Кореяны тара­зы­ның бір басына, халық­аралық қоғамдастықты екінші басына шығарып отыр. Алайда кейінгі оқиғалар Пхеньян билігінің келіссөздерге әзір екенін көрсет­ті. Мысалы, Ким Йо-Йонг баста­ған делегация Сеулдегі Көк үйде Оңтүстік Корея пре­зиденті Мун Чжэ Инмен кез­десіп, бірқатар мәселелерді тал­қылады. Әңгі­ме барысында К.Йонг оңтүс­тіктегі көршілерін өз елі­не ша­қырды.

Әйтсе де, Олимпиада ба­­ры­­­сын­дағы келіссөздер тү­бек­­тегі геосаяси жағдайды тұ­рақ­­тандыруға әсерін тигізеді де­генге сену қиын. Оңтүстік Корея мәселені диалог арқылы ше­шуден үміттенеді. Бірақ мұның қаншалықты тиімді болаты­ны алдағы уақытта анық­тал­мақ. Кейбір сарапшылар КХДР-дың бұл қадамын Олим­­пиаданы пайдаланып уақыт ұтып, елге салынған санкция­ны жұмсартуға талпыныс деп бағалап отыр.

Солтүстік Кореяға кү­дік­­­пен қа­раудың себебі же­тер­лік. Бірін­шіден, Ким Чен Ын режімінің Мун Чжэ Ин әкім­­­­шілігімен ашық диалог орнатуға талпынысы олар­дың ядролық қаруды игеру ниетінен бас тартты дегенді біл­дірмейді. КХДР тарапы атом бомбасына қатысты жобасын жалғастыра беретінін талай мәрте мәлімдеген-ді. Оның үстіне Олимпиада алдында Пхеньянда кең көлемде әскери парад өткізіп, әскери күшінің қарымын паш етті.

Қазіргі таңда БҰҰ Сол­түстік Кореяға қатысты санкция салу жөніндегі қарар қа­был­­даған. Соған сәйкес он­да та­уар экспорттауға жә­не импорт­тауға тыйым са­лы­н­­ған. Қысқа мер­зімде сан­­кция КХДР-дың сағын сын­дырмағанымен, уақыт өткен сайын елдегі ахуалдың қиын­дай беретіні айтпаса да түсі­нікті. Мәселен, Рейтер агент­тігі­не сұхбат берген Пхе­ньян­да тұ­ратын шетелдік азамат халық­­тың жағдайы қиын екенін жеткіз­ген. Оның айтуынша, мейрам­ха­наларға баратындар мен баға­лы тауарлар сатып ала­тын­­дар саны күрт азайған. Жа­нар-жағармай құны аспандап, көліктер тоқтап қалған көрінеді.

Оңтүстік Кореяның бірі­гу жөніндегі министрлігі сол­түстіктегі көршілерінің деле­­гациясын әкелген кеме қай­тар жолға жанармай құйып беруді өтінгенін хабарлады. Білдей бір елдің өкілдерін әкелген паромның мұндай сұранысы елдегі жағдайдың мүшкілдігін көрсететіні анық. Былтыр КХДР-дан қашқан сарбаздың әрекеті де шартарапты шулат­қаны есімізде. Жарақат алған жауынгерге операция жасаған хирургтер оның ішегінен ұзындығы 27 сантиметрге жуық құрт тапқан. Кейінірек дәрігерлер мұның себебін дұрыс тамақтанбау мен сани­тарлық талаптың нашар болуымен түсіндірген еді.

Ендеше Пхеньян билігі Олим­пиаданы сылтауратып, өздеріне салынған санкцияны жұмсартуға және халықаралық қоғамдастық пікірін өзгертуге талпынатыны анық. Әзірге КХДР байрақты бәсекеге Оң­түс­тік Кореямен бірге қа­тыс­са да, ядролық қарудан бас тарт­қан жоқ. Сондықтан тү­бектегі түйт­кілдің түбегейлі шешілуіне әлі ерте секілді.

Аймақтағы қазіргі саяси ахуал Оңтүстік Кореяны екі оттың ортасында қалдырып отыр. Ел президенті КХДР-ға шақырту алды. Сеул билігі ресми сапар кей мәселелер сақталғанда ғана болатынын тұспалдап жеткізген. Тіпті кездесу егжей-тегжейлі ұйым­­дастырылса да, Ким Чен Ын көрші елдегі әріптесінің жап­пай қырып-жоятын қарудан бас тарту жөніндегі ұсынысына ке­­лісе қоюы екіталай. Алда-жал­­да екіжақты әңгімеде ортақ мә­­­мі­леге қол жетпесе, екі ел ара­сын­дағы қарым-қатынас құл­­дырай түсетіні бесенеден белгілі.

Олимпиада алдында­ Мун­ Чжэ Ин Ақ үй басшысы До­нальд Трамптан жыл сайын өт­кі­зі­летін АҚШ пен Оң­түстік Кореяның біріккен әс­кери жаттығу жиынын кейінге шегеруді сұрады. Сеул билі­гінің пікірінше, ақпан мен наурыз аралығында өтетін бұл шара татулыққа бастар жолға кедергі келтіруі ықтимал. Алайда мұндай өтініш Ақ үйге ұнаған жоқ. Мәселен, Al Jazeera арнасы Олимпиаданың ашылу салтанатындағы АҚШ-тың вице-президенті Майк Пенс­тің көңілсіз келбетін Вашинг­тонның ұстанымы өзгеше еке­нін көрсетеді деп есеп­тей­ді. «Рейтер» агенттігі Сол­түстік Кореяның делегаты сал­танатты шара өткен ке­­шенге кіргенде, басқа дип­ломат­тар­дың тұрып қошемет көр­сетке­ні­не, М.Пенстің ғана орнынан тұр­мағанына ерекше назар ау­дар­ған. Агенттіктің пайым­дауынша, бұл АҚШ өкі­лінің Солтүстік Кореядан келген делегацияға оң қабақ танытпағанын білдіреді.

Сонымен қатар КХДР мен Оңтүстік Кореяның ортақ келі­сімге ұмтылуы Жапония­ның да қитығына тиген сы­ңайлы. «Күншығыс елінің» премьер-министрі Синдзо Абе Сеул би­лігін Олимпиада аяқ­тала салысымен әскери жат­тығуды жал­ғастыруға ша­қырды. «АҚШ – Оңтүстік Корея арасындағы ортақ жат­тығуды кейінге шегеруге бол­майды», деген еді С.Абе Көк үйде Оңтүстік Корея президентімен кездесуде. Алайда Мун Чжэ Ин мұның ішкі мәселе екенін айтып, сыпайы түрде әріптесінің ұсынысынан бас тартты. Жалпы, Жапония бі­ріккен әскери жаттығуға қа­тыспайды. Алайда самурай­лар елі үшін оның маңызы зор. Өйткені КХДР өздерінің бал­­листикалық зымырандарын Жапония аспанынан бірнеше мәрте ұшырып, бүкіл елді әбігерге түсірген болатын. Алда-жалда Солтүстік Кореямен кикілжің туа қалса, Жапония АҚШ-тың көмегіне жүгінетіні белгілі. Ендеше Токио үшін америкалық қа­рулы күштердің сақадай сай бол­ғаны керек.

Алдағы уақыт Оңтүстік Корея үшін маңызды болмақ. Біріншіден, Сеул тарапы «өгізді де өлтірмей, арбаны да сындырмай» АҚШ-тың да, Жапонияның да көңілін табуы тиіс. Екіншіден, екі аптадан кейін Олимпиада аяқталады. Одан кейін түбектегі түйткіл қалай болмақ? Солтүстік Корея келіссөздерді одан әрі жал­ғастыруға әзір ме? Бұған халық­аралық қоғамдастық қа­лай қарайды? Бұл жағы әзірге жұм­бақ.

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу