Неміс тұтқынында қайтыс болған қазақ тағдыры

Ұлы Отан соғысында қаза тапқан, хабарсыз кеткен жауынгерлер туралы деректерді жинаған «Мемориал» қоғамы 2015 жылы батысқазақстандық Калин Кинжигалиев туралы хабар таратқан болатын. Неміс тұтқынында қайтыс болған аға лейтенант Сталинград түбінде 1942 жылғы 7 тамызда қолға түскен екен. Бұл хабарды естіген жергілікті әкімшілік, журналистер, әлеуметтік желі белсенділері сарбаздың туыстарын іздеп дабыл қақты.

Егемен Қазақстан
04.04.2018 5379

Осы ақпаратты Facebook пара­ғымызда бөлісіп, марқұм­ның аға­йын­дарына іздеу салғандардың бі­рі біз едік. Арада үш жылға таяу уақыт өткенде алыстағы Аме­ри­­кадан Виара Смаилова есім­ді қол­данушы хабарласып, «Біз атамыз­ды таптық, ақпаратты бөліс­кеніңізге рахмет!» деп жазыпты. Мі­не, қызық!

«ОБД Мемориал» сайтындағы деректерге қарағанда, Калин Кин­жига­лиев 1903 жылы Батыс Қазақ­стан облысы, Камен ауданы, Паник ауылында туған, 884 атқыштар полкінде қызмет еткен аға лейтенант. Сталинград түбінде қолға түс­кен, әуелі Сталаг, кейін Офлаг лаге­рінде болған. Тұтқын нөмірі – 27 730 жазылған фотосуреті де сақталған. Ол 1943 жылдың 21 мамырында осы лагерде қайтыс болыпты.

«Хабарсыз кетті» деген тілдей қағаздан басқа дерек білмей, май­данға кеткен ағаларын өмір бойы жоқтап кеткен жанның бірі – өз әкеміз еді. Соғысқа кеткен ағалары туралы әлі күнге еш мәлімет таппаймыз. Ал мынау – нақты дерек қой! Әрі марқұмның соңғы суреті қол­ға тиіп отыр. Ақылға сыймаса да «қаза тапты» деген ауыр хабар­дың өзі сүйіншідей болып естілетін жағ­дай.

– Қален Кенжеғалиев (дұрысы осылай екен – Қ.Қ.) туралы деректі үш күн бұрын алғаш көріп, «аты-жө­ні әжеміздің майданға кеткен күйеуіне ұқсайды екен» деген ой келді. Сөйтіп басқа да мәлі­мет­терін қарап, «әйелі Зоя» деген жаз­баны оқыған соң күмәнім қал­ма­ды. Зияда әжемізді бәрі «Зоя» деп атайтын. Алматыда тұра­тын Све­та апайыма хабарласып, су­ретін көрсеттім. Иә, Света суреттен әкесін таныды! Бұл – күмәнсіз біз­­­дің атамыз екен! – дейді бүгінде Фло­рида штатында тұратын Виара.

Марқұмның жесірі Зияда Отар­баева 1910 жылы туған екен. Бі­ләл Отарбаев есімді алғашқы кү­йеуінен Гүлбахрам есімді қызын 1934 жылы көрген. Бірақ көп ұза­май Біләл қайтыс болады. Бұдан кейін Зияда біз сөз етіп отырған Кен­жеғалиев Қаленге тұрмысқа шық­қан. 1941 жылы 14 ақпанда Све­та дүниеге келеді. Соғыс бас­талысымен ауылда сауда саласында қызмет етіп жүрген Қален май­данға алынады. Света әкесінен үш ай­лығында қалған.

– Әжеміздің көрмеген қиынды­ғы жоқ. Екі қызын жалғыз асырап жеткізген. Үлкен қызы, менің анам Гүлбахрам 1950 жылдары Ал­­матыдағы музыка училищесіне түсіп, кейін Абай атындағы опера және балет театрында ән айтты. 1957 жылы анасы мен сіңлісін Ал­маты қаласына көшіріп алған да  менің анам. Әжеміз 1989 жылы Ал­матыда қайтыс болды. Света апай­дың үйінің төрінде жап-жас Қален мен Зияданың бірге түскен суреті әлі күнге ілулі тұр. Бірақ әжеміз кө­зі тірісінде күйеуі туралы еш дерек бі­ле алмай кетті, – дейді Виара.

Біз осы Виараның көмегімен Орал қаласында тұратын зейнеткер Жамал Оразалиеваны тауып ал­дық. Жамал Қампашқызының анасы Гүлжиян Кенжеғалиева – Қален Кен­жеғалиевтің туған қарындасы екен. Бұл анамыз да өмірде жоқ, 1998 жылы қайтыс болған.

– Біз анамыздың өтінішімен на­ғашымыз туралы деректі көп із­дедік. Жергілікті әскери комисса­риат­тан бастап Мәскеуге дейін та­лай хат жаздық. Бірақ «хабарсыз кетті» дегеннен басқа жауап бол­мады. Зияда апаймен жиі араласып тұрдық. Жарықтық жақсы кісі еді. Қайынсіңлісін, оның балалары – бізді ерекше сыйлаушы еді. Алматыда болғанымда біраз уақыт сол үйде тұрғаным бар. Қален нағашымның фотосуреттері көп болатын, альбомға мұқият сақтап қоюшы еді, – дейді Жамал апай.

Деректерге қарағанда, Қален Кен­жеғалиев қайтыс болған Офлаг лагері – қолға түскен Қызыл армия офицерлеріне арналған түрме болыпты. Вюрцбург қаласына таяу жерде Төменгі Франкониядағы Хам­мельбург полигоны аумағында тұрған лагерьде 1941-1945 жылдары 18 мыңнан аса совет офицері болған екен. Әйгілі генерал Карбы­шев те осы жерде болғаны айтылады.

– Өмір қызық қой. Інімнің ба­ласы Руслан Оразалиев былтыр­дан бері Германияда докторантура­да оқып жүр. Мына хабар шық­қан соң-ақ Русланға тапсырма ­бе­ріп, нағашымыздың зиратын­ іздес­тірдік. Өкінішке қарай, бұрынғы ла­герь орнында бүгінде өндірістік ке­шен салыныпты. «Бұл жердегі бауырластар қабірі басқа орынға көшірілді» дегеннен басқа әзірге нақ­ты мәлімет таппай отырмыз. Бірақ Руслан сол жерде Құран аятын оқып, нағашымыздың рухына дұға етіп қайтты, – дейді Жамал апай.

Туған жерден алыста, жау тұт­­қынында қаза тапқан қазақ офи­­церінен қалған жалғыз тұяқ – Света Кенжеғалиева бүгінде Ал­матыда тұрады. Жалғыз ұлы Ербол өмірден ерте кеткен. Жасы 80-ге таяған кейуананың құлағы тосаң екен, сөйлесе алмадық. Міне, 50 млн адамды жалмады дейтін Екінші дүниежүзілік соғыстың бір құрбаны – қазақ офицері Қален Кенжеғалиевтің тағдыры осындай.

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

ОРАЛ

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.05.2018

Үкімет отырысында көтерілген мәселелерге шолу

22.05.2018

Полиция сержанты бір отбасын өрттен құтқарып қалды

22.05.2018

Сенаторлар суармалы жерлерді пайдалануды тәртіпке келтіруге шақырды

22.05.2018

Елордалық шығармашылық топ Атырауға жетті

22.05.2018

Курчатовтағы Ұлттық Ядролық Орталықта жас ғалымдар мен мамандардың ғылыми конференциясы өтті

22.05.2018

Семейдегі орманның өртенуі адам қолымен жасалған іс болуы мүмкін

22.05.2018

Солтүстік Қазақстан диқандары тұқым себуді жалғастыруда

22.05.2018

Сыр өңіріндегі тарихи-мәдени ескерткіштердің 3D картасы әзірленеді

22.05.2018

Солтүстік Қазақстанда жазғы ат жарысы маусымы ашылды

22.05.2018

Атырауда лифтіде жасөспірімдердің қаза табуына байланысты тергеу жүргізіледі

22.05.2018

Үкімет басшысы табиғатты қорғау және орман мекемелерінің өртке қарсы техникасын арттыруды тапсырды

22.05.2018

Елордада табиғат апатынан 13 адам жарақат алды

22.05.2018

Биыл ҰБТ-ға қандай өзгерістер енгізілді?

22.05.2018

Мемлекет басшысы Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрін қабылдады

22.05.2018

Астанада дауылдың салдарынан Бейбітшілік және келісім сарайына зақым келді (видео)

22.05.2018

Павлодар облысында 765 жазғы лагерь ашылады

22.05.2018

Назарбаев мектебі журналистер арасында конкурс жариялады

22.05.2018

Семейдегі Қызылкардонда орман өрті бәсеңсіді

22.05.2018

Ханс Тиммер: АЭФ жаһандық дамуға тигізер пайдасы зор

22.05.2018

Қостанайда лагерьлерді жөндеуге 377 млн теңге қажет

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Алматының алмасы. Шырын қайда?..

Алматы жұрты күнде жауған жауын­мен, түнде ұрған суықпен жағаласып жүріп Алатаудың бөктеріндегі биылғы алма бақ гүл шашқан көркем шақтан көз жазып қалған сыңайлы. Содан ба екен, біреу «Биыл алма гүлдеді ме?» десе, біреу «Биыл өзі алма бола ма?» дейді қамығып. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Рух көтерудің жолы

Кейінгі өскелең жас ұрпақты патриот­тық рухта қалай тәрбиелейміз, ертеңгі ел қорғар өрендеріміздің бойына отаншылдық пен патриотизмді, елге, жерге деген сүйіс­пен­шілік сезімін  қалыптастырып, келешекте ержүрек, батыл болып өсулері үшін не істеуіміз керек деп,  жастардың ертеңгі тағдыры мен таңдауына жиі бас ауыртып, жанымыздың жабырқап жататыны рас.

Қамбар Ахмет,

Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Кешегінің жұрнағы, бүгінгінің көнесі 

Әдебиетке әркімнің-ақ таласы бар заман өтіп кеткенін мойындау қалай болған күнде ауыр. Нарық зама­нының елең-алаңында қолына қалам ұста­ған жігіттердің арасынан адамдар кітап­қа оралады әлі дегенді сеніммен айт­қандарына қарағанда әдебиеттің өмірдегі артықшылығына үміттері күшті болған-ау, шамасы. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу