Талғат Мұсабаев ғарыш саласындағы маңызды мәселелерді көтерді

Еліміздің ғарыш саласындағы төмендегідей өзекті мәселелерді айтып, Үкімет басшысы Б.Сағынтаевқа депутаттық сауалмен ұсыныстар жолдадық.

Егемен Қазақстан
09.04.2018 8683
2

1. Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі Аэроғарыш комитетінің қарамағында 7 кәсіп­орын бар: «Инфракос» ШЖҚ РМК, «Ғарыш-Экология» ғылы­ми-зерттеу орталығы» ШЖҚ РМК, «Бәй­терек» Қазақстан-Ресей бірлес­кен кәсіпорыны», «Республи­калық ғарыштық байланыс орта­лығы», «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК», «Ұлттық ғарыштық зерттеу­лер мен технологиялар», «Ғалам» ЖШС. Қазғарыштың осы кәсіпорын­дарының басқарылуы бәрінде ак­ционерлік қоғам формасында ұйым­дастырылған, осының өзі қабыл­данатын шешімдердің жеделдігін және бірінші басшылардың жа­уапкершілігін қамтамасыз етеді. Ал алқалық басқару формасымен құрылған «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК мемлекетке 450 млн теңге («Есіл» зымырандық-ға­рыштық кешенін құру жобасында және 392 млн теңге «Сарышаған» полигонына жабдықтар алу кезінде) залал келтірудің алдын ала алмады. Сондықтан бір адамның бас­қаруындағы форманы мұнда да қалдырған жөн.

2. Ғарыштық аппараттарды құрастыру-сынау кешенін іске қосу 2018 жылдың аяғына жоспарланған. Бұған ғарыштық техникалардың Арнаулы конструкторлық-тех­но­логиялық бюросы да енгізілген. Осы бюроның жұмысы қазірдің өзінде аяқталды, басқаларының технологиялық жабдықтарды монтаждау жұмысы әлі аяқталған жоқ. Сондықтан Аэроғарыш комитеті конструкторлық-техникалық бю­роға 2018 жылдың алғашқы жартысында бөлек ғимарат беруі керек деп санаймыз.

3. Соңғы үш жылда «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК 2011-2020 жыл­дарға арналған стратегиясына түр­лі қатысты министрліктер өз өзге­рістерін енгізу үстінде, соның кесі­рінен стратегия әлі күнге бекі­тілген жоқ. Үкімет тез арада осы стра­тегияны бекітіп, Елбасы алға қойған міндеттерді шешетін келесі онжылдықтағы жоспарларды дайын­дауға кірісетін мезгіл жетті.

4. 2009 жылдың 6 қазанында Қа­зақстан мен Франция үкіметтері арасындағы келісімге сәйкес «Қа­зақстан ғарыш сапары» ҰК-нан Қазақстан-Франция бірлескен кәсіпорыны «Ғаламға» берілуге тиісті мүліктер екі метрден жоғары түсірілген ғарыштық түсірілімдерді таратпау жөніндегі шектеуге және салықтық әкімшілендіру мәселесінің шешілмеуіне сәйкес берілмеуі еліміздің ғарыштық жүйесінің дамуына кедергі келтіруде. Сондықтан екі елдің арасындағы осы келісімге өзгерістер енгізу керек.

5. Бүгінгі таңда ғарыштық саланың дамуын тежеп отыр­ған фак­­торлар қатарына квази­мем­ле­кеттік сектор мен кәсіпкерлік субъ­екті­лерінің ғарыштық технология­лар­ды енгізудегі деңгейінің тө­мендігін қосуға болады. Оның негізгі себебі ғарыштық іс-әрекеттердің нәтижелерін пайдалануға құқықтық тетіктердің болмауы. Сондықтан орталық атқарушы органдар мен ведомстволардың қорғаныс пен қауіпсіздік мүддесіне бағытталған ғарыштық мониторингтері бюд­жеттік заңнамада көрсетілген тәр­тіппен Ғарыш жүйесінің ұлттық операторына берілуі керек.

6. 2009 жылғы 6 қазандағы Жер­ді қашықтықтан зондтау ғарыш жүйесін және Ғарыштық аппараттарды құрастыру-сынау кешенін құру және пайдалану шарттары туралы үкіметаралық келісімге сәйкес шектеулер бар – Үкіметаралық келісімнің 4-бабында қазақстандық тараптың ЖҚЗ ҒЖ-ны үшінші тарапқа француз тарабының алдын ала жазбаша келісімінсіз табыстамау міндеттемелері көзделген.

Қазақстанда бағасы 100 млрд теңгеден астам активті (ҚСК мен ЖҚЗ ҒЖ бағасы) сатып алатын инвесторлар жеткіліксіз екенін ескере отырып, ұлттық ғарыш компаниясын жекешелендіру шетелдік инвесторлардың қатысуымен немесе тікелей шетелдік инвесторлардың өзімен жүзеге асырылатын болады. Алайда, осы уақытқа дейін біз­дің Үкімет (Ұлттық экономика министрлігі «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ-ны жеке­ше­лен­діретін кәсіпорындар тізбесіне енгізу бастамашысы ретінде француз тарапының тиісті жазбаша келісімін алу жөнінде шаралар қабылдамады) ЖҚЗ ҒЖ мен ҚСК-ны үшінші тұлғаларға қайта табыстауға Франция Үкіметінің жазбаша келісімін алған жоқ. Осы­лайша, «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ-ны жекешелендіру Қазақ­стан тарапынан халықаралық мін­дет­темелерді бұзуға және АҚШ пен Еуропа одағының тарапынан санкциялар енгізуге соқтыруы мүмкін.

Осыған байланысты, «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ-ны жеке­шелендіретін кәсіпорындар тізбе­сінен алып тастау ұлттық мүддеге сәй­кес болады. Бұдан басқа, бұл кәсіп­орын ерекшелік ретінде оған қос мақ­саттағы технологиялар табыстал­ған, НАТО-ға мүше емес жалғыз елде француз тарапының көмегі­мен құрылған қос мақсаттағы страте­гиялық нысанды (ЖҚЗ ҒЖ) пайда­ланады.

Премьер-Министр Б.Сағын­таевқа осы мәселелерді жеткізе оты­рып, оларды зерттеуді және ғарыш саласында осынау маңызды мәсе­лелерді шешу жөнінде қандай пәр­менді шаралар қабылданатынын айтуды сұрадық.

Талғат МҰСАБАЕВ,

Сенат депутаты, ғарышкер

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу