Қазақстан • 09 Сәуір, 2018

Астана және Алматы қалаларында тергеу соттары құрылуда

108 реткөрсетілді

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне (ҚР Қылмыстық-процестік кодексіне) құқық қорғау қызметінің процестік негіздерін жаңғырту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңы өткен жылы бекітіліп, 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізілді. Енді осы заңның 2-бабына сәйкес, 2018 жылдың 1 наурызынан бастап еліміздің он төрт облысы мен Астана және Алматы қалаларында тергеу соттары өз қызметтерін жүзеге асырады.

Тергеу ісін сот құзыретіне беру мәселесі Қазақстан Рес­пуб­ликасының 2010-2020 жылдарға арналған құқықтық саясат тұжырымдамасында кө­рініс тауып, Елбасының «100 нақты қадам» Ұлт жос­парында жалғасты. Тер­геу судьясының мақсаты – өзіне қылмыстық қудалау функ­циясын қабылдамай, сот­тың бақылауын жүргізуді жү­зеге асыру. Тергеу судья­сы – қылмыстық про­цес­тегі тараптар мүм­кін­дік­тері теңдігін, жеке адам­ның­ конституциялық құ­қық­тарының сотта қорға­луын, негізсіз айыптаудан және сотталудан, адамның және азаматтар құқықтары мен бостандықтарының заң­сыз шектелуінен қорғау­ды қамтамасыз ететін процес­суал­дық дербес тұлға болмақ.

Қылмыстық-процестік ко­­­­декстің 55-бабында тергеу судья­сының  сотқа дейінгі тергеп-тексеру жұмыстары барысында кездесетін кем­шіліктерді жою үшін оған бір­неше өкілеттік  берілген. Ен­дігі жерде  күзетпен ұстау, үйқамақта ұстау, лауазымнан уақытша шеттету, жақындауға тыйым салу, экстрадициялық  қамақ мерзімдерін  ұзарту, кепілді қолдану, мүлікке тыйым салуды санкциялау  тергеу судьясының құзыретіне берілген. Сондай-ақ күзетпен ұсталынатын адамды сот пси­­хатриялық және /немесе сот-медициналық  сараптама жүргізу үшін медициналық ұйымға мәжбүрлеп орналас­тыру, бұрын өзіне қатысты күзетпен  ұстау қолданылған адамның психикалық ауру фактісі анықталған  кезде оны ауруларды қатаң оқшаулау жағдайында ұстауға ла­йық­талған психиатриялық кө­мек көрсететін арнаулы меди­ци­­налық ұйымға ауыстыру, мәйіт­ті эксгумациялау, кү­дік­тіге, айыпталушыға халық­аралық іздеу жариялау ­секілді міндет те тергеу судья­сына жүк­телген.

ҚПК-ге толықтырылған 42-1-баптың 1-бөлігіне сай «Қа­зақстан Республикасында қылмыстық сот ісі қағаздағы және /немесе электронды  фор­маттарда» жүргізіледі. Сон­­дай-ақ ҚПК-нің 131­-бабының 4-бөлігінің 6-тар­­мағында: «Жердің шал­ғай­­лығы немесе тиісті қатынас жол­дарының жоқтығы салдарынан, сондай-ақ төтенше жағдай немесе төтенше ахуал жағдайларында адамды тер­геу судьясына уақтылы жет­кізуді қамтамасыз ету мүмкін болмаған кезде жетпіс екі сағаттан аспайтын мерзімге ұстауға жол берілетін жағ­дайларды қоспағанда, адам қылмыс жасады деген күдік бо­йынша – қырық сегіз сағат­тан аспайтын мерзімге, ал кә­мелетке толмаған адам жиыр­­ма сағаттан аспайтын мер­зімге ұстап алынуы мүм­кін», деп  көрсетілген.

Жаңа редакцияда жазыл­ған ҚПК-нің 133-бабы, 2-бө­лігіне сәйкес ұстап алын­ған адамды ұстау орны­ның бас­тығына күдіктіні кү­зет­пен ұстауды санкция­лау ту­ралы сот қаулысы келіп түс­песе, ұстап алынған адам­ды­ ұстау орнының бастығы, осы кодекстің 131-бабының 4-бө­лігінің 1-6 тармақтарында көз­делген жағдайларды қос­пағанда, оны өзінің қау­лысымен дереу босатады және бұл туралы прокурорды хабардар етеді.

Осы орайда, 2018 жылдың екі айында Мұнайлы аудандық сотының тергеу судьясының өн­дірісіне санкциялауға бар­лығы 14 өтінішхат, оның ішін­де 7 күзетпен ұстау бұл­тартпау шарасын қолдану, 3 күзетпен ұстау бұлтартпау ша­расы мерзімін ұзарту, 1 кепіл түріндегі бұлтартпау ша­расын қолдану, 2 тергеу судьясының санкциясынсыз жүр­гізілген тінтуді заңды деп тану туралы, 1 тергеп-тек­серу мәліметтерін алу өті­нішхаттары түсіп, қаралды. 

2015 жылдан бастап іске қо­сылған тергеу судьясының өкі­леттіктері жыл сайын артып, азаматтардың консти­ту­циялық құқықтары мен бос­тандықтарының қылмыстық про­цестік заңның талаптарына сай қорғалуын да жүзеге асыруда.

Бауыржан ЕЛЕМЕСОВ,

Мұнайлы аудандық сотының төрағасы

Маңғыстау облысы

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар