Орта тап пен ұлттық код

Қазақ қоғамында ата, ру, жүз дегендердің билер құрылымы өміршең сипат алып отыр дегенге қанша сенбейін десең де, кейбір шаршы топтың алдын кеше туған баланың үйіріп әкетіп тұрғанын көресің. Ата көрген жол біліп, сөз қадіріне жететін кәріқұлаққа айналатын да түбі сондайлар. Ұлттық, ұстанымның бас­тау көзі әйтсе де томаға-тұйық ахуалдан биік тұрмаса – жалпыадам­зат үйлесіміне кірігу қиынға соғатынын аң­дайсың.

Егемен Қазақстан
17.04.2018 115

Кеңес Одағының келмеске кеткеніне отыз жылға таяса да, аға буын өкілдері оны біржола ұмыта алмауына себептер жетіп-артылады. Ендігінің іске келу тұрғысын бұрынғылар әуесқойлыққа балап, жеңіл-желпі атқарыла салған шаруаға ұйғарудан тайынбайды. Қоғам дегеннен гөрі жаңа формацияға көштікке тікелей саю нақтырақ шығатындықтан тап қазіргі заман бет алысына етіміз өліп, көн­дік­­кеннен бөлек – қазақтың өз орта табы қалыптасып үлгеріп, кәсіпкерліктің әлемдік айдынына емін-еркін араласа бастағанына көзіміз үйреніп те келеді. Қазақ оғланының мұндай жаңа толқыны шет тілін жетік меңгеріп, әлемдік үйлесімділікке сәйкесу былай тұрды серкелік танытып, серпінді қимылдарға барып жатқанын ара-тұра естіп те қаламыз. Сондайда қазақ атамыздың ежелгі дағдысы бойынша тілектес қуанышымызды сездірумен қоса «қай ауылдың баласы екен» деген сұрақтың жауабын естімейінше жанымыз тынбайтын әдеті.

Әр дәуір ойшылы өмір сүріп отырған уағын жаңа заманға балағаны секілді ХХІ ғасырдың бір ширегін кертіп боп қалсақ та, «қай ауыл» деген түсінік қазақтың қанға сіңді қасиеті ме деп аңыратын сәттер баршылық. Және сол ұғымды өлтірмей алып жүрушілердің болмыстарына қарасаң – жөндемді іс тындыра алмаған кіл шалахат пенделер. Ең кереметі олар атқарған күлдібадам жұмыстарын заманауи озық үлгіге дейін апарып, өздерін көш бастаушы тұлға дәрежесінде көрсете алатындары таңырқатады. Орта таптың алдыңғы қатарлы ортасында өздерін судағы балықтай еркін сезінетін олар зиялы қауым арасына жуымай аулақ жүретін әдеттері. Ең алаңдататын жай тағы орта таптың әлгі жаңа легінің қалың бөлігі ұлттық салт-дәстүрден мақұрым, қазақ жанының көркем қозғалысынан бейхабар. Жаһанданудың орасан қысымы кейбірінің санасына саңлау түсіріп, ұлттық бастауға ұмтылдыратын ниетке дұрыс бағыт сілтеудің орнына – орта жолда әлгіндейлер кезігіп, солардың жетегінде жүрмесе де, біраз уақыттарын зая жіберіп алады. Оның ең зиянды тұсы алғыр да алымды перзенттердің ұлттық ой-өрістің мүмкіндігіне шәк келтіріп, қағанағын жарып шыққан елін балаң ұлттың қатарына іштерінен ұйғарып шыға келетіннен сау емес. Алды-артын ақыл тоқтатып қарауға өмірлік сабаққа рухани тәжірибе керек екендігін көз жеткізген сайын ұлттық тұтастықты темірқазық қып ұстану парыз екенін сезіну тым аздық ететін секілді. Пысықайлар қазақ жанына терең бойламаса да, білімі терең, парасаты жоғары тұрған тұлға тәрізді маңдайлары жарқырап, кесім айтатын мәртебесі зордай өздерін тым көсем ұстайтындарын байқайсың. Тап бұл құрылымды әлбетте түп атасымен жоққа шығаруға болмас және. Бір сыныпта оқып, осы күнге дейін бауырлық қатынасты үзіп көрмеген тұрғылас бірде ағынан жарылғаны бар. Отбасындағы кикілжіңге араласып, жеті атаға толмай жатып шаңырақ көтеріп қоймауды қадағалайсың. Сондай қадамдардың бірталайының бетін қайтарып, екі жастың махаббатын бауырлық сезімге ұштастыруға тура келгені бар деп еді. Ағайын арасындағы дүрдараздық біткенді сотқа жүгіндірмей қалыстыққа салып, татулас­тыратын күштің қолында мөрі де, жазаға кесіп жіберетін мәртебесі де жоқ, сөйтсе де жұрт санаспай тұра алмайтын тап мұндай тұтқа ұлттық кодымыз дегеннің өзі нақ осы емес пе екен деген ойға еріксіз жүгіндіреді.

Кеңес Одағы кезінде тап мұндай әрекет ата жолының өтіп кеткен жаңғырығындай көрінетін. Ұлтты ұйыстырып, үлкеннің қабағына қарап, көпшіліктің ауыз ләмін бағатын үрдіс жандана түскен сайын басқа аталармен санасудың ішкі мәдениеті қалыптасқанын анық байқай түсесің. Жалпылама насихат айтылмаса да, бауырмал сезімді оятуға мұндай түрткі жалпы рулық санадан гөрі ұлттық тұтастықтың бастауындай қабылданып, ал одан жоғары тұрған сатылар төменгі буынның арқасында күнін көріп, жалған абыройға бөленіп жатқан құрылымнан аумайды. Бастауыш буынды құрушы әлгі тұрғылас бірде: «Осы міндеттен кейде безіп кеткің келеді. Біздің атамыз арасында болып жатқан әңгімені сыртқа шығара алмайсың» деп күйзеле толғағаны бар. Қазақ қауымында шындықты айту мәдениеті күн тәртібіндегі өзекті мәселе. Әділет сезімі деген жөргектен сіңетін қасиет десек те, жалпы қазақ ұлтының құлдық сезімнен құтылмаудың ақыры қайда апарып тынатынын бір мезгіл ойлап көрдік пе екен. Жау іздеу арқылы ұлттық тұтастану қаншалықты қайырлы, оны болжап байыптайтын ғылым саласы жеткілікті. Қазақ көркем ойы кәсіпкерлікке «Оянған өлкедегі» Игілік образы арқылы келгенін ескерудің тағы­лымды тұстары көп. Әңгіме оның жағымды, жағымсыздығында жатқан жоқ. Буржуазияға қаны қас Кеңес билігінің қатал бақылауы тұрса да, Игілік астары мол сан қырлы бейне болып шыққанына таңғаласың. Бәсекелестік барысында анағұрлым үстем орыс кәсіпкерлігі арандап, шығынға ұшыраса – салқын ақылынан айырылмаған Игілік іс тұтқасын қолына сенімді ұстамай ма. Мұның бәрі көңіл серпілтудің амалына бола айтыла салған сөз емес. Қазір жалпы қазақ алуан кәсіпті игерудің таңдауында тұр.

Осыдан он жылдан астам уақыт бұрын ғалым Ақтолқын Құлсариеваның еңбек ету ұғымына басымдық беру жөніндегі ұсынысын жазушы Мархабат Байғұт іліп әкетіп, жалпақ қазаққа жария қылған еді. Қазір бастамаларды табан астында аңғара қойып, ұлттық игілікке айналдырудың тетігін іздестіру кемшін соғып жатқанын несіне жасырамыз.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.05.2018

Солтүстік Қазақстан облысы мен «CLAAS» компаниясы меморандумға қол қойды

20.05.2018

Торғайдағы Ахмет Байтұрсынов туған үй жөнделетін болды

20.05.2018

Қостанай облысында 18-ші өрт сөндіру бекеті ашылды

20.05.2018

Қостанай қаласы «мерейлі отбасын» таңдады

20.05.2018

Батыс Қазақстан мен Астана әріптестік туралы меморандумға қол қойды

20.05.2018

Каспий жағалауында суға шомылу маусымына байланысты үгіт-насихат жұмыстары жүргізілді

20.05.2018

Ақтөбе және Орынбор облыстары ресми делегацияларының кездесуі өтті

20.05.2018

Павлодарда партиялық жоба аясында IT-орталық ашылады

20.05.2018

Екібастұздағы «Шығыс» кенішіне «Liebherr R-976 Litronic» экскаваторы әкелінді

20.05.2018

Павлодарда Медиаторлардың республикалық форумы өтті

20.05.2018

Павлодарда ауыл шаруашылық жерлері электронды картаға түсіріледі

20.05.2018

Павлодарда жүргізушілердің төленбеген көлік салығы 670 миллион теңгеге жеткен

20.05.2018

Хорватия Астанада дипломатиялық өкілдік ашпақ

20.05.2018

Самал Еслямова Канн кинофестивалінде үздік актриса атанды

20.05.2018

20 мамырға арналған ауа райы

20.05.2018

ҚарМУ-да «Рухани жаңғыру» бағдарламасын жүзеге асыру барысын талқылады

19.05.2018

АЭФ-2018 аясында жаһандық трансформация жағдайындағы азаматтық қоғам институттарының рөлі талқыланды

19.05.2018

Қазақстандық сарапшылар ғаламдық дамудың басты бес мегатренді туралы пікір білдірді

19.05.2018

Н. Назарбаев атап өткен бес мегатренд АЭФ-2018 алаңдарында кеңінен талқылануда

19.05.2018

QazaqGeography «Қазақстандық ұлттық географиялық қоғамының» кезектен тыс съезі өз жұмысын бастады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Кешегінің жұрнағы, бүгінгінің көнесі 

Әдебиетке әркімнің-ақ таласы бар заман өтіп кеткенін мойындау қалай болған күнде ауыр. Нарық зама­нының елең-алаңында қолына қалам ұста­ған жігіттердің арасынан адамдар кітап­қа оралады әлі дегенді сеніммен айт­қандарына қарағанда әдебиеттің өмірдегі артықшылығына үміттері күшті болған-ау, шамасы. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Оразаның нығметі

«Зор сүйінші айтайын, Мұсылман болып туғанға. Ислам дінін қуғанға...» деп Майлықожа бабамыз жырлағандай, исламды дінім, Мұхаммедті пайғамбарым деп таныған мүміндер үшін қасиетті рамазан айы туды. Аллаға бойұсынушы қауым бұл айды «Айлардың сұлтаны» деп ерекше әспет­тесе, үлкен сахаба Абдулла Аббас «күн­­дердің қайырлысы – жұма, айлардың қайыр­лысы – рамазан» деген екен.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Жол апатын азайту жүргізуші мәдениетіне байланысты

Өткенде екі көлік соқтығысып қал­ды. Олар көшенің бағдаршамы жоқ қиылысында бір-біріне жол бермеген. Содан екі жүргізуші бірін-бірі кінәлап жатыр. 

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Қазақ қызы осындай

Ұлттық дүниетаным ілімінде халық­тың гүлі қазақ қызының болмысына, әдеп-ілтипатына, сұлулық, ізеттілік қасиеттеріне қатысты «Қызда оттай ыстық мейір бар», «Қызда 40 періште бар», «Қызда 40 көліктік бақыт бар», «Қыздың қабағында құт бар», «Қыз назы 40 кісіні мас қылады», «Қыз 40 істің қисынын біледі», «Бұрынғының қыздары бармағының шұңқырындағы асқа тояды» дейтін сұлулықтың тұңғиық сырларын мәлімдейтін інжу-маржан ойлар, толғамдар, лала лебіздер бар.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу