Тағам сыры: аурудың алдын алу мүмкін бе?

«Ас – адамның арқауы» деп кішкен­тай­ымнан естіп өскен адам ретінде, та­мақ жемесе адамның күші болмайды, жұ­мыс істеуге, өмір сүруге энергиясы жетпейді деп ойлайтынмын.  Бірақ ас­тың да асы бар, оның пайдасы мен зияны туралы шы­найы да, өтірік те, ойдан құрас­ты­рыл­ған да әңгімелерді көп естіп, кейде білмегендіктен сеніп те қалып жүреміз.

Егемен Қазақстан
19.04.2018 8223
3

Бірақ ғылыми тұрғыдан дәлелденіп, зерттеу мен тәжірибе нәтижелеріне сүйеніп жасалған қорытындыларға, тіпті дамыған елдерде де құлақ аспайтыны жасырын емес.  Жақында дәрігер Майкл Грегердің «How not to die» деген кітабын оқып, тағамға, жал­пы өмір сүру салтыма деген көзқарасыма тү­бегейлі өзгерістер әкелді. Біраз нәрсені бұ­ры­нан да біліппін, көбінесе үзік-үзік әр жер­ден, кейде бір-біріне қарама-қайшы нәр­селерді оқып, естіп, кейбірін ойға түйіп жүре­тінмін. Со­ның әсерінен соңғы жылдары тамақтану әде­бі­ме біраз өзгерістер енгі­з­геніммен, кейбір әдет­­тер көбінесе уақыт­ша болып, бұрын­нан қа­лыптасқан тамақтану салтыма орала бере­тін­мін.

Майкл Грегердің осы кітабын оқып отырып, мемлекеттің тамақтану саласында да өз саясаты, белгілі бір ұстанымдары болуы керек­тігіне көзім жетті. Халыққа саламатты өмір салтын ұстануды, дұрыс тамақтануды насихат­тау­ды жан-жақты жүргізу өте маңызды. Дүние­жүзілік денсаулық сақтау ұйымы адам кем дегенде күніне сегіз мың қадам жасауы керек, оған қоса күніне кем дегенде 400 гр жеміс пен көкөніс жеу керек, ал қабылданатын тұз бес грамнан аспауы керек деген кеңес береді. Бұл ақпаратты білгенімізбен түрлі себептермен кеңеске құлақ асуға мүмкіндік болмайды немесе аса мән бермейміз.

Майкл Грегер – танымал дәрігер. Ол кітабында адамдардың жиі ауыратын он бес ауруын сипаттайды және осы аурулардың алдын алу үшін адам қалай тамақтануы керек екеніне тоқталады. Дәрігердің атап өткен ауруларының ішінде жүрек, өкпе, бау­ыр, бүйрек аурулары, диабет, гипертония, қатерлі ісік, депрессия мен Паркинсон ауру­ы да бар. Ауруды тамақ мөлшері мен тү­рін өзгерту, оған қоса дене шынықтыру жат­тығуларын қосу арқылы жеңуге болады де­генге сенесіз бе? Кітапты оқып болған соң, се­не бастадым.

Тамақ ішу әдебін өзгерту аурудың алдын алып қана қоймайды, оған қоса кейбір ауру­дың әрі қарай дамымай тоқтауы үшін де сеп­тігін тигізеді екен. Бұл осы уақытқа дейін жүргізілген мыңдаған зерттеулер мен тәжі­ри­белердің нәтижесінде жасалған қорытынды. Мысалы, жеміс-жидекті аз жеудің салдарынан жылына бес миллион адам, ал тұзды өте көп пайдаланудан төрт миллион адам көз жұмады екен. Олар тұзды аз жейтін халық бар ма деп іздеу салып, Амазон джунглиінде мекендейтін яномамо тайпасын табады. Сөйтсе олар әлемдегі тұзды ең аз қолданатын халық екен. Әрине олардың «майға қуырылған картоп, ащы соустағы тауық қанаттары» деген сияқ­ты тамақтарды жемейтіні, арақ-шарапты іш­пей­тіні де айтылған. Бұл тайпаның адамдары ешқашан гипертониямен ауырмаған. Ғалымдар неге бар мәселе тұзда деп шешкен? Оған көптеген мысалдар келтіреді. Соның бірі, 1940 жылдары Кемпер деген дәрі­гер күріш және жеміс-жидек диетасын ұста­тып, пациенттерінің жоғарғы қан қысы­мын төмендеткен, яғни тұзсыз диета және май мен ақуызы аз өсімдік диетасын ұстатқан. Сөйт­іп көп адамның өмірін сақтап қалған. Ол кезде әлі қан қысымын төмендететін дәрілер ойлап табылмағанын айта кетейік. Осы кітапты оқығанға дейін тұзды шамадан тыс көп қолдану қан қысымын көтеретінін білмеген екенмін. Ал сіз ше? Автордың деректері бойынша, адам тұзды көбінесе ірімшік (сыр) арқылы алады, балалар мен жасөспірімдер үшін ең көп тұз пицца арқылы келсе, елуден асқандарға – нан, ал 20 мен 50 жас аралығындағы адамдар үшін тауық екен.

«Тұзды, майлы, тәтті тағамнан қалай бас тартуға болады?» деген сұраққа дәрігер бір-екі аптаға осы тағамнан бас тартыңыз, сонда сіздің дәм сезгіш рецепторларыңыз өзгере бастайды дейді. Ащы нәрсені жеуден бас тарту үшін негізгі үш нәрсе жасауды ұсынады. Тағамды дайындап жатқан кезде де, кейін де тұз қоспаңыз, үшіншіден, дайын немесе жартылай дайын тағамды қолданбаңыз. Тұзсыз тамақты көп адам жей алмайды. Сондықтан тұздың орнына сарымсақ, пияз, бұрыш сияқты дәмдеуіштерді қолдануға болады.

Кітап авторы спортпен шұғылдануға және көкөністер мен жеміс-жидектерді, бұр­шақ дақылдарын, жаңғақ-дән, жарма түрін, дә­рілік шөптер мен дәмдеуіштерді (жалбыз, қалампыр, ақжелкен, куркума, зығыр, сарым­сақ, зімбір т.с.с) күнделікті ас мәзіріне қосып отыруға кеңес береді. Дұрыс тамақтану бағытында шығып жатқан басқа кітаптардан ерекшелігі – қай ауру неден туындайтынын және қандай азық-түлік қай аурудың алдын алуға көмектесетінін жете зерттеген. Оған қоса дәрігерлер мен ғалымдардың қорытындыларына қарамастан, тағам индус­трия­сының адам денсаулығына зиянды нәр­се­лерді әлі де шығарып, жарнамалап, сатып жа­туының себептеріне тоқталып өтеді. Әрине бұл зерттеулердің бәрі АҚШ-та және басқа елдерде өткізілген ғой дерсіздер. Бірақ одан мәселе өзгермейтінін айтқым келеді. Өйткені біз – әлемнің бір бөлігіміз. Балаларымыз бен жасөспірімдеріміз қалада күнде самса, пицца немесе дөнер, қуырылған картоп, көп мөлшерде нан немесе кока-кола сияқты өнімдерді де көп ішіп-жейді. Сондықтан ақылмен таразылайық. Не тұтынып, балаларға не беріп жатқанымызды сараптайық. «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» деген кеңесті ұмытпайық. Денсаулық – зор байлық, оны сақтау өз қолымызда.

Бақытгүл САЛЫХОВА,

педагогика ғылымдарының кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

Қытайдың ІЖӨ-нің өсу қарқыны 30 жыл ішінде ең төменгі деңгейге жетті

23.01.2019

Жас мамандарға пайдалы ақпарат (видео)

23.01.2019

Бокстан әйелдер арасындағы әлем чемпионатының қожайыны анықталды

23.01.2019

Футбол күнтізбесі жарияланды

23.01.2019

«Иван Ярыгин» турниріне қатысады

23.01.2019

Наурызда шаршы алаңға шығады

23.01.2019

Маңғыстауда арнайы мониторинг тобының алғашқы отырысы өтті

23.01.2019

«Ойыншық» сабындар

23.01.2019

Мұстафа рухын іздеген қазақтар

23.01.2019

Тұранның тұғырлы тұлғасы

23.01.2019

Инновациялық идеяларды тиімді пайдаланса...

23.01.2019

Ғылым деңгейі неге төмен?

23.01.2019

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

23.01.2019

Қайырымдылық байқауына іріктеу жалғасып жатыр

23.01.2019

Армения елшісімен кездесті

23.01.2019

Бес әлеуметтік бастама: Атқарар іс аз емес

23.01.2019

Ауылда отырып, аукционда жеңген фермер

23.01.2019

Өзгенің қаңсыған су көліктері неліктен біздің жағалауда қалуы тиіс?

23.01.2019

Нәрестелердің шетінеуі екі есеге жуық азайды

22.01.2019

Франциядан Англияға бет алған ұшақ Ла-Манш бұғазында жоғалып кетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу