Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Егемен Қазақстан
17.05.2018 162
2

Қазақстандық белгілі қаламгер Валерий Михайлов өзінің 1990 жылы шыққан «Ұлы жұт жазбалары» атты кітабында бас-аяғы 10-15 жылдың ішінде (1919-1933) қазақ­тар өз қауым-жұртының тең жартысынан айырылғанын атап көрсетеді. Кезінде өзіміз алғашқы рецензенттерінің бірі болған осынау аса құнды деректі жазбаларда мұндай ауқымдағы қызыл табан қырғынды әлемдік тарихтың білмейтіні айтыла келе, әрбір қазақтың осы қасіретті есте сақ­тауға міндетті екендігі меңзеледі.

Осыған орайлас ойды кеңес уақтысында ашаршылық ақиқатын алғашқылардың бірі болып батыл айтқан белгілі демограф ғалым Мақаш Тәтімов былайша білдірген-ді: «Өлі разы болмай, тірі байымайды» дейді. Кейде осы қазақтың байымай жүргені де сол аруақ сыйламаудан ба деп қаламын. Ана жылы Парижге барғанымда француздардың өлгендер рухына деген шексіз құрметін көріп таң-тамаша қалдым. Нотрдам шіркеуіне жақын тұста Сена өзенінің жарқабақ жағалауындағы саңғырлаған үңгірдің іші жыпыр-жыпыр самсаған шамдар. Бұл шырағдандар неміс-фашист басқыншыларынан Францияны қорғап қаза тапқан 200 мыңдай боздақтың рухына бағышталыпты. Әрбір боздаққа бір-бір шырағдан жағылған! 

Француздармен салыстырғанда қазақтар­дың 1932 мешін жылындағы адам шығыны, оның қайғы мен қасірет салмағы ондаған, жүздеген есе ауыр-ау. Сол алыстап бара жатқан, осыдан 80-90 жыл бұрынғы халыққа қарсы жасалған зұлымдық қылмыстың беті ашылып, ашаршылықтың әдейі, қасақана, қолдан ұйымдастырылғаны барған сайын бұлтартпас айғақтармен әшкере болуда. Тіптен, большевиктердің әр деңгейдегі көсем-сымақтары мынадай арсыз қисын ұсынған. Мұстафа Шоқай қатты күйініп, зәһәрлі сынға алған сол қисынға құлақ салсақ, қазақ сияқты жабайы, надан халық социализм қарқынына қатар жүріп ілесе алмайды-мыс, сондықтан олардың қырылып құрып бітуі, жер бетінен жойылып жоғалуы объективті заңдылық, тарихи қажеттілік. Демек, ашыққан қазақтарға көмек беру, азық-түлік босату бос әурешілік. Одан да қаржыны елді индустрияландыру қажеттеріне жұмсаған абзал... Міне, осындай қараниетті, зұлым ойлы сандырақтар белгілі дәрежеде Кеңес үкіметінің қазақ халқы тарабындағы мемлекеттік, қитұрқы саясатының негізіне алынғаны даусыз. 

Голощекиннің Қазақстанда «Кіші Октябрь» жасау даңғазасы Троцкийдің үздік­сіз перманенттік революция жөніндегі қияли теория-сымағының тура іс жүзіндегі көрінісі болды. Ол теория-сымақ бойынша революция өрттей қаулап, дүниені шарлап жайыла беруі керек екен. Құрбандық неғұрлым көп болса, соғұрлым жақсы. Революция жеңісі үшін бүкіл қазақ халқын құрбан етуге әзір екенін мәлімдеген бірді-екілі жандайшап өз ішімізден де шыққаны бұл күнде ішіңді удай өртейді.

Ашаршылықты қолдан жасап, алаш жұр­тын қасапқа салудың басты мақсаты – қазақ даласын қазақтардан босату, империяның іргетасы болып отырған славян тектес халық­тарды қоныстандыру үшін орын сайлау болғандығы қазір аян. Отызыншы жылдардың басында-ақ ОГПУ ішкі Ресейден, Украинадан халқы жоспарлы түрде қырылуға тиісті жерлерге көшіп баратын отбасылардың, жеке адамдардың құпия тізімін жасаған. Яғни олар таяудағы бірер жылда «социализм қарқынына ілесе алмайтын жабайы қазақтардың» қырғын табатынын алдын ала біліп отырған.

Қазақты қайткенде де ажал құрығына түсіру үшін зұлымдық, зорлықтың небір түрі жасалды. Егін екпейтін елге астық салығы салынды. Оны төлеу үшін қазақ шаруасы қолдағы күнкөріс – жалғыз қарасынан айырылды. Семей, Кереку қалаларында қойма-қойма, вагон-вагон етті шіріткен, бірақ ашыққандарға бермеген... Ұлытау маңында бір табын жылқыны сайға қамап, төрт жақтан төрт пулемет құрып қойып атқылап қырған... Ресейден Қазақстанға азық-түлік өткізбеген... Алматы төңірегінде тәркіленген киіз үй, жасау-жиһаз, мүлік, кілем, алаша, текемет, сырмақтар бес қабатты үйдің биіктігіне жеткізіле үйіліп, сол қалпы шірітілген. 

Иә, ашаршылық қолдан жасалды. Ал осы ашаршылық қияметі халық санасынан өшпеуі, өлшеусіз қасірет ұмытылмауы тиіс. Рас, алапат нәубет жайында айтылып та, жазылып та келеді. Талай шаралар да белгіленуде. Бірақ біздің ойымыз: халқымыздың басынан өткен осы трагедияға әлде де болса әлем жұртшылығының назарын аудару керек. Парламентіміз бен партияларымыз «Рухани жаңғыру» аясында нақ осы Мешін жылының ұлы қасіретін қолдан ұйымдастырған қарабеттердің, мейлі ол Кеңес өкіметі ме, Коммунистік партия ма, аттарын атап, мойындарына халық қарғысының қарғыбаулы қара таңбасын ілуі қажет деп білеміз. Құрбандық көлеміне сай, ел зиярат етерлік, тек ашаршылық құрбандарына ғана арналған атаулы мемориалдық кешен тұрғызу да ендігі жерде кезек күттірмегені дұрыс. Бұл қазақ халқының, тәуелсіз еліміздің болашағы үшін де, қазіргі және келер ұрпақ үшін де, енді қайтып ондай зобалаңға килікпеуі үшін де үлкен өмір тағылымы болмақ.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.10.2018

Әлеуметтік желінің жастар психологиясына әсері (видео)

23.10.2018

Өскемендегі көрмеде құнды фотосуреттер ұсынылды

23.10.2018

Жапония мен Еуропалық Одақ арасындағы экономикалық диалог

23.10.2018

Қызылорда ауруханасы тегін қызметке ақы алып келген

23.10.2018

Астанада жолаушылар автобусы оқушыны қағып кетті

23.10.2018

«Егеменді» отыз жыл оқыған оқырман

23.10.2018

Рудныйда Орал Мұхамеджановқа ескерткіш тақта ілінді

23.10.2018

Атырауда халықаралық күй фестивалі өтіп жатыр

23.10.2018

Қостанайда «Татуласу: сотқа дейін, сотта» атты конференция өтті

23.10.2018

Қайрат Қожамжаров Қазақстан дзюдо федерациясының президенті болып сайланды

23.10.2018

Бақытжан Сағынтаев облыстардың әкімдеріне жеке инвестицияларды тарту жұмысын күшейтуді тапсырды

23.10.2018

Асқар Мамин Ереванда өткен «Еуразия апталығы» халықаралық форумына қатысты

23.10.2018

Лондонда Елбасының ағылшын тіліндегі "Тәуелсіздік дәуірі" кітабының тұсауы кесілді

23.10.2018

Алматыда деректі фильмдер фестивалі өтті

23.10.2018

Үкіметте көлік пен логистиканы цифрландыру мәселесі қаралды

23.10.2018

«Алтай» әлем чемпионатына қатысады

23.10.2018

Петропавлда қонақ үй және мейрамхана кешені тұрғызылды

23.10.2018

Роналду "Олд Траффордқа" оралды

23.10.2018

«Барыс» Минскінің «Динамосын» ұтты

23.10.2018

«Брексит» келісімі 95%-ке дайын

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Tulǵalardy mansuqtaýda qandaı maqsat bar?

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bola­shaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵ­darlamalyq maqalasy – halyq tarapynan úl­ken qoldaý tapqan, kópshiliktiń yqylasy zor bolǵan bastama. Baǵdarlamanyń arqasynda hal­qymyzdyń mol rýhanı murasy qaıta jańǵyryp, tarıhymyz túgendeldi. Osy jobanyń aıasynda tól ádebıetimiz ben mádenıetimizdiń shetelderde nasıhattalýy, sheteldiń túrli saladaǵy eń mazmundy kitaptarynyń aǵylshynshadan tikeleı qazaq­shaǵa aýdarylyp, qalyń oqyrmanǵa tabystalýy da buryn-sońdy bolmaǵan is.

Дидар Амантай,

Kınoádebıet

Teginde, ult ádebıeti men qazaq kıno­sy arasynda, sonaý Sháken Aımanov, Májıt Begalın, Sultan Qojyqov, Abdolla Qarsaqbaev zamanynan beri qalyptasqan ónegeli dástúr, jaqsy qarym-qatynas, tyǵyz baılanys búginde óz jalǵasyn taýyp otyr.

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу