![Астанада Президент жанындағы Шетел инвесторлары кеңесінің 31-ші пленарлық отырысы өтті](/article_photo/1528336826_article_b.jpeg)
Осымен 31-ші мәрте өткізіліп отырған кеңестің биылғы отырысы Астананың 20 жылдық мерейтойы қарсаңына сәйкес келді. Оған кеңеске мүше ірі трансұлттық компаниялар мен халықаралық ұйымдардың басшылары қатысты. Кеңес отырысының биылғы тақырыбы «Жеделдетілген жаңғырту» деп аталды.
Отырысты Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев ашып берді. Қазақстан Президенті алдымен әдеттегі тәртіппен кеңестің жаңа мүшелерін таныстырды. «Жұмысқа кіріспес бұрын мен сіздерге кеңестің жаңа мүшелерін таныстырып өтейін. Олар – «Эксон мобил продакшн» компаниясының президенті Нил Даффин, Еуразия даму банкінің басқарма төрағасы Андрей Бельянинов, «Philip Morris International» (PMI) компаниясының Шығыс Еуропа бойынша президенті Марко Мариотти, «Марубени корпорейшн» компаниясы төрағасының орынбасары Шигеруа Ямазуя. Кеңестің мүшелігіне сонымен қатар Қазақстан тарапынан «Атамекен» ҰКП басқарма төрағасы Абылай Мырзахметов енді. Сонымен бірге кеңеске мүшелікке ену туралы өзге де өтінімдер бар. Олардың бәрі де біз бекіткен тәртіп бойынша қаралады», деді Президент.
Мемлекет басшысы бүгінгі таңда бүкіл әлем цифрландыру дәуіріне, Төртінші өнеркәсіптік революцияға қадам басқанына, жаһанда терең технологиялық өзгерістер болып жатқанына тоқталды. «Міне, дәл осы мәселе біздің бүгінгі отырыстың тақырыбын айқындап берді. Осы бағытта біршама бағдарламаларды жүзеге асырып жатырмыз», деді Н.Назарбаев.
Елбасы алғысөзінде кеңестің 31-ші отырысына келген инвесторларға алғыс айтты. Тәуелсіздік алғанға дейін ел басына түскен түрлі дағдарыстардың салқыны егемендіктің алғашқы жылдарында да оңай соқпағаны белгілі. Осы сәттегі шетелдік достардың ықпалы зор болды деп есептейді Елбасы. «Қазақстан дамып келеді және біз жаңа бағдарламаларымызды жүзеге асырып жатырмыз. Үлкен жұмыс атқардық, сол үшін барлығыңызға рахмет. Қиын жылдары сіздер бізге жол көрсеттіңіздер. Сіздердің тәжірибелеріңіз бізге үлкен қызмет етті. Бұл кеңес – ел экономикасындағы ең өзекті мәселелерді талқылауға арналған алаң. Кеңес мүшелері – әлемдегі алпауыт компаниялар өкілдері жұмысымызға, бизнес климатқа, жалпы экономикамызды дамытуға үлесін қосып келеді. Серіктестеріміздің бәріне алғысымды білдіремін», деді Елбасы.
Кеңес отырысының күн тәртібінде негізінен үш мәселе қаралды. Ең алдымен, кеңестің 30-шы жалпы отырысындағы хаттамалық міндеттердің атқарылуы туралы есеп тыңдалды. Екінші, шетелдік тараптың инвестициялық саясат, энергетика, экология және мұнай-газ саласы, еңбек заңнамасы, адам капиталын дамыту мен шетелдік жұмыс күшін тарту туралы кеңесі айтылды. Сонымен бірге отырыстың негізгі көтеретін тақырыбы – жеделдетілген жаңғырту жайы талқыланды. Жиын соңында Елбасы қорытынды сөз сөйлеп, түйіндеді.
Мемлекет басшысы басқосуда сөйлеген сөзінде Шетелдік инвесторлар кеңесінің Қазақстандағы бизнес ахуалын жақсартуға және ұлттық экономиканы қолдауға бағытталған жұмыстарының нәтижелеріне тоқталды.
Нұрсұлтан Назарбаев Шетел инвесторлары кеңесінің пленарлық отырысына қатысушылардың баяндамаларын тыңдаған соң, Қазақстанның жаһандық сын-қатерлер жағдайында ұлттық экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін атқарып жатқан шаралары жөнінде айтты.
Бүгінде біз қарқынды жаһандық өзгерістердің куәсі болып, осыған байланысты қиындықтарды бастан өткеріп отырмыз. Оларды еңсеру үшін мен былтыр Үшінші жаңғыру міндетін қойдым. Макроэкономикалық тұрақтылық қамтамасыз етіліп, бизнес ахуалы жақсарып келеді, деді Қазақстан Президенті.
Нұрсұлтан Назарбаев елдің одан әрі жаңғыруы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін атқарылатын жұмыстың бірнеше бағытын атап көрсетті.
Біріншіден, реттеуші ортаны жақсарту керек. Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы кодекс, Салық және Кеден кодекстері сияқты жаңа құжаттар күшіне енді. Кәсіпкерлікті реттеу мәселелері жөніндегі заңнамалық түзетулер топтамасы қабылданды. Барлық бағыттар бойынша Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының стандарттары енгізілуде, деді Мемлекет басшысы.
Қазақстан Президенті құқық үстемдігін қамтамасыз етуге және мемлекеттік басқару ісінің сапасына ерекше назар аудару қажеттігін атап өтті.
Екіншісі – экономиканы диверсификациялау және жаңа технологияларды енгізу. Еліміз бойынша индустрияландыру аясында 1200-ден астам жаңа кәсіпорын іске қосылды. Инвестициялық және экспорттық стратегиялар жүзеге асырылуда, деді Нұрсұлтан Назарбаев.
Сонымен қатар, Мемлекет басшысы трансұлттық корпорациялармен бірге ірі жобаларды жүзеге асырудың, аграрлық ғылымды дамытудың, технологиялар трансфертінің және құрылыс саласының жоғары қарқынын қолдаудың маңыздылығын айтты.
Қазақстан Президенті үшінші басым бағыт ретінде инфрақұрылымды жаңғырту қажеттігін атап өтті.
Біз Еуразиялық мультимодальді көлік-транзит хабын қалыптастырудамыз. Жүзеге асырылып жатқан «Нұрлы жол» инфрақұрылымдық бағдарламасы еуразиялық интеграцияны күшейтуге және Қытайдың «Бір белдеу, бір жол» бастамасымен ұштасу мақсатына бағытталған. 5 шілдеде «Астана» халықаралық қаржы орталығының таныстырылым рәсімі болады. Бұл орталық Қазақстанның қаржы инфрақұрылымының өзегіне және бүкіл Орталық Азия өңірінің хабына айналуға тиіс, деді Нұрсұлтан Назарбаев.
Мемлекет басшысы ел көлеміндегі және өңірлердегі экономика салаларын цифрландыру үдерісіне кеңінен тоқталды.
Төртінші. Бұл – цифрландыру. Біз «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыруды бастадық. Цифрлық технологияны агро-өнеркәсіп кешеніне, көлік және басқа да негізгі салалардағы кәсіпорындарымызға енгізу қажет, деді Қазақстан Президенті.
Сонымен қатар, Нұрсұлтан Назарбаев адами капиталды одан әрі дамыту қажеттігі және білім беру жүйесін трансформациялаудың маңыздылығы жөнінде айтты.
Бесінші. Бұл – адами капиталды дамыту. Білім беру жүйесі экономиканы жаңғырту мен цифрландыру арқылы трансформациялануы қажет. Осыған орай «Адами капиталды дамыту» мәселесін келесі отырысымыздың тақырыбы етіп алуды ұсынамын, деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев осылайша кеңестің келесі отырысының тақырыбы мен мерзімін де белгілеп берді.
«Келесі отырысты адами капиталды дамыту мәселесіне арнау қажет. Оны 2019 жылы 6 маусым күні Астанада өткізуді ұсынамын», деді Елбасы.
Елбасы сөзінің соңында Қазақстан экономикасын жаңғырту үшін бірлесе тиімді жұмыс жүргізудің маңызды екенін атап өтті.
Нұрсұлтан Назарбаев Үкіметке Шетел инвесторлары кеңесіндегі жұмыс топтарының отырысында және бүгінгі басқосу барысында айтылған ұсыныстардың бәрін ескеріп, қарастыруды тапсырды.
Жиында Шетел инвесторлары кеңесінің өткен жылғы пленарлық отырыстарында жүктелген тапсырмалардың қорытындысын Инвестициялар және даму министрі Жеңіс Қасымбек баяндады. Бұл ретте министр Үкіметке жаңа энергетика мәселесі бойынша 15 нақты тапсырма берілгенін атап өтті.
Біріншіден, 2017 жылғы 11 шілде күні электр энергетикасы мәселелері бойынша заң қабылданды. Аталған құжатта өндірістік компанияларға баламалы энергия нысандарын салуға рұқсат берілді. Өз кезегінде мемлекет энергияны сатып алады. Аталған жобалар бойынша биыл алғаш рет халықаралық аукциондар өткізіліп отыр. Қазірдің өзінде республика бойынша баламалы энергия өндіретін ондаған жобалар қолға алынды. Шетелдік инвесторлар тарапынан үлкен қызығушылық бар, деді Ж.Қасымбек. Бұл бағытта атқарылыған жұмыстардың бірі − ЭКСПО аймағында «жасыл» технологиялар және инвестициялар орталығы ашылды. Аталған орталық «жасыл» технологияларды қаржыландыруға бағытталып отыр. Сонымен қатар шетелден жұмыс күшін тарту ережелерін жетілдіруге қатысты нақты шаралар әзірленіп, қоршаған ортаны қорғау нормалары да қайта қаралған. Мұның барлығы Экологиялық кодекс пен көші-қонның жаңа заңнамасында ескерілген. Бүгінде күні валюталық реттеу және салық саласына қатысты кеңестер пысықталу үстінде.
Шетелдік инвесторлардың қызығушылығын арттыру мақсатында инвестициялық климатты жақсарту, оның ішінде әділ сот жүйесін қалыптастыру мемлекет алға қойған міндеттерінің бірі. «Астана» халықаралық қаржы орталығында ағылшын құқығы бойынша жұмыс істейтін судьялардың тәжірбиесі елдегі сот жүйесінің жандануына үлгі болары анық. Осы ретте Жоғарғы сот төрағасы Жақып Асанов қазақстандық соттар тектоникалық өзгерістер алдында тұрғандығына тоқталды.
Сотына сенім болмаған жерге ешкім де инвестиция салмайды. Біздің соттардың мінсіз еместігін мойындаймыз. Соттардың тәуелді екені туралы, жемқорлыққа орын берілетіні жайында пайымдар бар. Мұндай мәселе экономикасы дамып келе жатқан барлық мемлекетте де бар. Сот жүйесіндегі біздің елдің ерекшелігі – Президент инвестициялық әділ сотты енгізді. Оның маңыздылығы, пікірталастар тек елордада шешіледі. Шығын аз, шешімдер тез атқарылады. Ең бастысы, аймақтық биліктердің араласуына жол берілмейді, деді Ж.Асанов. Биыл қаралған 40 істің 74 пайызы инвесторлардың шағымы екендігі анықталып отыр. Олардың 38 пайызы оң шешім тауып, одан инвесторларға 62 млн АҚШ доллары көлемінде пайда келтірген.
Біз сот әрдайым мемлекетті қолдайды деген таптаурын түсінікті жоққа шығарамыз. Мемлекеттік органдар өздерінің қателіктерін соттардың қолымен шешпеуі керек. Міне, сондықтан біз бүгін не атқарып жатырмыз? Біріншіден, әлемдік тәжірибеде даудың 25 пайызы өзара келісіммен шешіледі. Біз де осы ретте медиацияны енгізіп отырмыз. Екіншіден, ЕАЭО-да инвест-дауларға қатысты істерде ұлттық соттардың рөлі артып келеді. Бұл бағытта Қазақсанда да бірқатар жұмыстар атқарылып отыр. Халықаралық кеңестің, АХҚО сотының ең үздік тәжірибелерін өзімізге сіңіріп, халықаралық қағидаттар мен стандарттарды енгізудеміз, деді Жоғарғы сот төрағасы.
Мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыру негізінде елдегі соттардың жоғары кәсібилігі артып отыр. Ол үшін судьялар ішінде іріктеу жүргізу қолға алынған. Тәуелсіздік пен ақпарат ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында талқы тек сот залдарында өтіп, онда 100 пайыз аудио және бейнежазу құралдары орнатылған. Барлық сот процестерін соттың сайтынан көруге болады. Бұған қоса, соттарды басы артық қағаздан, процедуралардан босатып, соттың экожүйесін жақсарту бағытында жұмыстар жүргізіліп жатқандығы да айтылды.
Пленарлық отырыс барысында шетелдік компаниялар өз ұсыныстарын жариялап, Президент Н. Назарбаевтың тұрақты қолдауы мен көрсеткен сеніміне ризашылықтарын білдірді. Мәселен, «Шетел инвесторларының қазақстандық кеңесі» қауымдастығының басшысы Агрис Прейманистің айтуынша, көтерілген тақырыптар негізінде бірнеше жұмыс тобы құрылып, әрбіреуі өз ұсыныстарын әзірлеген.
Біріншіден, адами капиталды әлі де жақсарту қажет. Әсіресе, қазіргі озық технологияларды ескере отырып, маман даярлау мәселесіне баса назар аударған жөн. Себебі сапалы жұмыс күші әлі де жетіспей жатыр. Ондай проблемаға шетелдік инвесторлар ғана емес, жергілікті компаниялар да тап болуда. Дәл осы мәселе бизнесті дамытуға қолбайлау болып отыр. Екіншіден, жаңа Экологиялық кодексті бірлесіп әзірлеу керек. Бүгінде Қазақстан қоршаған ортаны қорғау мәселесіне ерекше көңіл бөлуде. Алайда нормативтік актілерді әзірлегенде қазақстандық өндірістің жаһандық бәсекелестігін де ескеру керек. Соның нәтижесінде экономикалық өсім де болады. Біздіңше, айыппұлдарды салған кезде нақты дәлелдер болуы қажет. Сосын экономикалық залалды жанама бағалауды алып тастаған дұрыс, деді А. Прейманис.
Жиында Ұлттық экономика министрі Тимур Сүлейменов биылғы ішкі жалпы өнімнің өсімі бойынша өзінің болжамымен бөлісті. Оның айтуынша, 2017 жылы ІЖӨ өсімі 4 пайызды құраған. Биыл да өсім көрсеткіші осы мөлшерде сақталады деген болжам бар. Инфляцияның деңгейі 6,2 пайыз болады деп күтілуде. Жұмыссыздық деңгейі төмен қалыпта − 4,9 пайыздық деңгейде қалады.
Экономика құрылымындағы сапалы өзгерістерге келетін болсақ, 2010-2017 жылдар аралығында әлемдік технологиялық тәртіптің ауысымына байланысты біздің ІЖӨ құрылымында қызметтердің салыстырмалы салмағы 52-ден 58 пайызға артты. Бағалық факторлар бойынша жағдай жайлы, кен өнеркәсібінің үлесі ІЖӨ-де 19-дан 13 пайызға төмендеді. Біздің елдің сыртқы факторлар мен шикізаттық секторға тәуелділігі төмендеп келе жатқанын осыдан-ақ көруге болады. Сонымен бірге біздегі әртараптандырудың негізгі драйверлері − өңдеу өнеркәсібі – 11, ауыл шаруашылығы 5 пайызды құрап отыр, деді Т.Сүлейменов. Министр сонымен қатар жаңа экономикалық модельге көшуге мүмкіндік беретін бес қағидатты атады. Жаңа экономикалық модель − өнімділікке күнделікті маңыз беру және сапа, адамдардың, кәсіпорындар мен салалардың технологияларға бет бұруы, бәсекеге қабілеттілік және аймақтық дамуды талап етеді.
Шетел инвесторлары кеңесінің 31-ші пленарлық отырысында сонымен қатар «ЛУКОЙЛ» компаниясының президенті Вагит Алекперов, «Royal Dutch Shell plc» компаниясының бас атқарушы директоры Бен Ван Берден, «Эксон Мобил Продакшн Компани» компаниясының президенті Нил Даффин, «Полиметалл УК» АҚ компаниясының президенті Игорь Финогенов, «Тоталь Разведка и Добыча» компаниясының Оңтүстік Еуропа және Каспий жағалауы елдері бойынша вице-президенті Бернар Клеман, «Шеврон» корпорациясының атқарушы вице-президенті Джей Джонсон, Еуразиялық даму банкінің басқарма төрағасы Андрей Бельянинов, «General Electric» компаниясының «Бейкер Хьюз» тобының президенті және бас атқарушы директоры Лоренцо Симонелли, ERG менеджерлері кеңесінің төрағасы Александр Машкевич және т.б сөз сөйледі. Шетелдік инвесторлар Қазақстанда іске асқан жобалардың жемісті болуы ең алдымен Мемлекет басшысының тұрақты қолдауы мен артқан сенімінің арқасы екенін айтып, алдағы уақытта да бірлесе жұмыс атқаруға ниетті екендіктерін жеткізді. Шетел инвесторлары кеңесі құрылғаннан бері Мемлекет басшысының төрағалығымен 30-ға жуық пленарлық отырыс өтіп, онда елдегі шетелдік инвестициялардың құқықтық режімі мен Қазақстанның сот жүйесін жетілдіру, салық жүйесін оңтайландыру және шетелдік жұмыс күшін тарту, Қазақстанның инвестициялық имиджін жақсарту, болашақтың энергиясы, сондай-ақ бірқатар басқа да кең ауқымды мәселелер оң шешім табуда. Бүгінде аталған кеңестің құрамына 35 ірі трансұлттық компания мен халықаралық ұйым кіреді.
Шетел инвесторлары кеңесінің 31-ші отырысы аясында Еуропа қайта құру және даму банкі Қарағанды облысындағы күн электр стансасының құрылысын қаржыландыруға байланысты тиісті келісімшартқа қол қойды. Жалпы көлемі 31,1 млн долларды құрайтын жобаның басым бөлігін, яғни 22 миллион долларды банк, ал, жасыл климат қоры − 4,2 миллион доллар, «жасыл» технологиялар қоры − 5,8 миллион доллар бөліп отыр. Аталған ұйымдар Қазақстандағы күн электр стансасының құрылысын алғаш рет қаржыландырмақшы. Ал жоба құрылысымен және оны пайдалануға берумен қытайлық «Risen Energy» компаниясы айналыспақ. «Жасыл» энергетиканы дамыту тұжырымдамасына сәйкес, Қазақстанда 2020 жылға дейін баламалы энергетиканың үлесін 3 пайызға дейін, ал 2030 жылда 10 пайызға арттыру көзделген. Бекітілген жоспарды орындау мақсатында Еуропа қайта құру және даму банкі сияқты қаржы иснституттарымен бірлесе жұмыс жасаудың маңызы зор. Айта кетерлігі, Шетел инвесторлары кеңесі құрылған 1998 жылдан бастап Қазақстанға тартылған инвестиция көлемі 7 млрд доллардан асып отыр. Алдағы уақытта да бұл саланы ел экономикасын дамытудағы басым бағыттардың бірі ретінде дамыту Мемлекет басшысының назарында болмақ.
Динара БІТІК,
Еркежан АЙТҚАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»