Нағыз қазақ...

 Домбыра – қазақтың жаны, қазақтың көзі, терең тамырлы тұңғиығы, сан ғасыр­лық серігі, ағыл-тегіл күйі. Сандаған ғасыр­­лардан жеткен Қорқыттың қобы­зы үніндей інжу-маржан сазды әуені. Домбыра күй күм­безін көкке өрлеткен кө­ненің көзі, тәңірдің құдіреті. Кетбұғаның күй күңіренісі, Ноғайлының зар заманы, Сы­пыра жырау, Асан Қайғы, Қазтуған, Дос­панбет, Шалкиіз­дердің жыр арқауы, қанаты. Байжігіт пен Абы­лай ханның күй төгілткен жан серігі. Күні кешегі Нұрғиса мен Қаршығалардың дүл­дүл күйшілігі. Бүгінгі музыка өнері бәйте­регінің тамырлы шежіресі. 

Егемен Қазақстан
15.06.2018 129

Қадыр Мырза Әлінің «Нағыз қазақ қазақ емес, нағыз қазақ домбыра» деген нақыл сөзі ел жадында жүрек лүпіліндей соғып тұр. Сол Қадыр Мырза Әлі осы қанатты сөзді айтпас бұрын ғұлама ғалым Болат Сарыбаевтың домбыра туралы жазған және қазақтың көне музыкалық аспаптары жайлы зерттеген еңбектеріне көз жүгіртті. Мәселен: «Болат Сарыбаев – қазақ мәдениетінде, әсіресе  қазақ музыка әлемінде мүлдем оқшау тұрған тұлға» деп жазды Қадыр Мырза Әлі. Ал Болат Сарыбаев болса домбыра аспабын көне түркілерден жеткенін дәлелдеді. Ол Ахмет Жұбановтың: «домбыра», «думбра», «донбура», «думбрақ», «даңғыра» атты музыкалық аспаптары қонысы жақын, күн көрісі бір, тұрмысы мен салты, мәдениеті мен тарихы еншілес елдердің біразында бар», деген сөзін негізге ала отырып Алтын Орда заманынан жеткенін, еншілес екенін айшықтады. 

Одан әрі Қадыр Мырза Әлі: «Ол жалғыз өзі асатаяғына сүйеніп алып, Асан қайғы атамыз сияқты бүкіл байтақ Қазақстанды, оның адам аяғы баса қоймаған, екінің бірі жете бермейтін түкпір-түкпірлеріне дендей кіріп, ол аздай, іргелес отырған туысқан түркі емес тату ағайындардың ауылына шейін барып, бір кездегі халқымыз пайдаланған музыка аспаптарын, солардың сілемдерін жинап, іске қосты... Енді өздеріңіз ойлап қараңыздаршы! Жаңа-жаңа дүниеге келген Құрманғазы оркестрі бір кезде қандай еді, көне музыка аспаптары табылғаннан кейін қандай! Егер аталмыш аспаптар табыл­мағанда «Отырар сазы» дүниеге келер ме еді, келмес пе еді» деп жазды Қадыр Мырза Әлі. Ақын жанының Болат Сарыбаевтың домбыра жайлы жазған және көне музыкалық аспаптар жайлы жазған баға жеткісіз еңбек­теріне деген жүрекжарды ойлары мен сүйіс­пеншілігі еді бұл.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев­­тың­ Жарлығымен шілденің бі­рін­­ші жексенбісі Ұлттық домбыра күні болып белгілегені, сөз жоқ ұлтымыздың те­рең тамырлы мәдениетін асқақтатып, рухын көтерді. Осы орайда Ұлт­тық домбыра күні болып белгіленуіне байланысты оны ұйымдастырушылар алқасына менің де айтарым бар.

 Домбыра күні мейрамында ең әуелі әл-Фарабидің, Шоқан Уәлиханов пен Әл­кей Марғұланның, Ахмет Жұбанов пен Болат Сарыбаевтың домбыраны зерттеген еңбектері арнайы жиындарда, концерттерде халқымызға жеткізіліп айшықталуы қажет деп санаймын. 

Домбыра жайлы хакім Абайдан бастап жазған ақын өлеңдері жеке кітап болып топтастырылып баспа жүзінде жарық көруі қажет. Мәселен, Диас Асан-Сарыбай 2004 жылы құрастырып шығарған «Шіркін, домбыра» кітабында Кенен Әзірбаевтың «Домбыра» өлеңінен бастап 66 ақынның тек қана домбыраға арналған 66 өлеңі бір кітапқа топтастырылып жарыққа шығарылды. Бұл кітап, әрине сөз жоқ халқымыздың домбыраға деген сүйіспеншілігін танытады.

Халқымыздың домбырашылық өнері жайлы және күйшілік мектептер жайлы зерттеп кітап жазған Ахмет Жұбанов, Латиф Хамиди, Болат Сарыбаев, Бейсенғали Ғизатов, Хабидолла Тастанов, Тмат Мерғалиев, Уәли Бекенов, Ақселеу Сейдімбеков, Таласбек Әсемқұлов, Базарәлі Мүптекеевтер жайлы, сондай-ақ ортамызда жүрген Айтжан Тоқтағанов пен Жанғали Жүзбаев, Мұрат Әбуғазы еңбектері жайлы жылы-жылы сөздермен мерзімді баспасөз беттерінде аталып өтуге тиісті деп санаймын. 

Сондай-ақ күні кеше өзіміз күйтабағын шығарып теледидар эфирінде күйлер орын­датқан Жаппас Қаламбаев, Дәулет Мық­тыбаев, Аққыз Ахметова, Рүстембек Омаров, Әзидолла Есқалиев, Мағауия Хам­зин, Нұрғиса Тілендиев, Әпике Әбенова, Төлеген Момбеков, Генерал Асқаров, Боран­құл Қошмағамбетов, Шағдар Ақылбеков, Қаршыға Ахмедияров, Таласбек Әсемқұлов, Базарәлі Мүптекеев және ортамызда жүрген Шәміл Әбілтай жайлы, сонымен қатар бүгінгінің Тәттімбеті атанған дүлдүл күйші Секен Тұрысбеков шығармашылығын, сондай-ақ көз алдымызда қанат жайған бүгінгі талантты жас домбырашылардың шығармашылығы жайлы да дәл осы күні атап өткеніміз жөн. 

Ұлттық домбыра күні күй орындаушылар­дың ғана тойы болмауға тиісті, ол хал­қымыздың інжу маржан мұрасы ретінде ұлтымыздың терең тамыр­лы санасымен байланыстырылып шешілетін, бүкіл халықтық мәндегі рухани жаңғыру үлгісінде өтуі керек. Сөзімді тобықтай түйіндер болсам, Қадыр Мырза Әлінің «Нағыз қазақ қазақ емес, нағыз қазақ домбыра» деген қанатты сөзі алдағы аталып өтілмек Ұлттық домбыра күніне сай бейне бір рухани жаңғыру серпінінің әсеріне ұласқандай. Келе жатқан Ұлттық домбыра күні құтты болсын!

Жарқын Шәкәрім,
Қазақстанның еңбек 
сіңірген қайраткері

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.07.2018

Маңызды жұмысқа жауапкершілікті көзқарас қажет

18.07.2018

Қой терісі демеңіз...

18.07.2018

Қазақ әдебиеті әлем тілдеріне аударылады

18.07.2018

Павлодар облысы жаңару мен жаңғыру жолында

17.07.2018

Гинеколог-акушер жас ананың өліміне қатысты пікір білдірді (видео)

17.07.2018

Елбасы Павлодар облысының әлеуметтік-экономикалық даму мәселелері жөнінде кеңес өткізді

17.07.2018

Каспий маңы елдерінің басшылары Ақтауда кездеседі

17.07.2018

Еліміздің үш қаласынан Баянауылға әуе рейстері ашылады

17.07.2018

Биыл Қазақстан перзентханаларында 31 ана қайтыс болды

17.07.2018

Алматыда Оңтүстік Кореямен бірлескен амбулаторлық клиника ашылды

17.07.2018

Еліміздің бірнеше өңірінде ауа райына байланысты ескерту жарияланды

17.07.2018

Арқайым – аңыздар андыздаған алқап

17.07.2018

Инновациялық жобалар мен тың идеяларға байқау жарияланды

17.07.2018

Ақпарат және коммуникациялар министрі Smart city жобасын жүзеге асыру бойынша есеп берді

17.07.2018

Елбасы «Павлодар мұнай химиясы зауытына» барды

17.07.2018

«Президент кубогы» басталды

17.07.2018

Қазақмыс биылғы алты айда 14 млн 507 мың тонна кен өндірді

17.07.2018

«Qazaqstan» мен «Qazsport» футболдан әлем чемпионатының көрсетілімін қорытындылады

17.07.2018

Жаңаөзенде «Астанаммен мақтанам!» атты дөңгелек үстел өтті

17.07.2018

Биыл Алматыда заңсыз 77 нысан анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ормуз бұғазы жабылған жағдайда...

Осы айдың басында Иран Ислам Рес­публикасының президенті Хасан Рухани Швейцария еліне жасаған сапары кезінде мұнай импорттаушы мемлекеттер Иранның мұнайын сатып алмаған жағдайда Ормуз бұғазын жауып тастайтындарын мәлімдеді. Президенттің бұл мәлімдемесі АҚШ билігінің Иран мұнайын сатып алмауға өз одақтастарын ықтиярсыз көндіруге бағытталған қысымына байланысты болса керек.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Жалғыздық жыры

Жақында жастық шағында жарқылдап дәурен сүрген, марқұм ағамызбен бақытты ғұмыр кешкен, қазір сексеннің сеңгірін саялаған бір жақсы апамыздың көңілін сұрап, халін білгенбіз. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу