Нағыз қазақ...

 Домбыра – қазақтың жаны, қазақтың көзі, терең тамырлы тұңғиығы, сан ғасыр­лық серігі, ағыл-тегіл күйі. Сандаған ғасыр­­лардан жеткен Қорқыттың қобы­зы үніндей інжу-маржан сазды әуені. Домбыра күй күм­безін көкке өрлеткен кө­ненің көзі, тәңірдің құдіреті. Кетбұғаның күй күңіренісі, Ноғайлының зар заманы, Сы­пыра жырау, Асан Қайғы, Қазтуған, Дос­панбет, Шалкиіз­дердің жыр арқауы, қанаты. Байжігіт пен Абы­лай ханның күй төгілткен жан серігі. Күні кешегі Нұрғиса мен Қаршығалардың дүл­дүл күйшілігі. Бүгінгі музыка өнері бәйте­регінің тамырлы шежіресі. 

Егемен Қазақстан
15.06.2018 145
2

Қадыр Мырза Әлінің «Нағыз қазақ қазақ емес, нағыз қазақ домбыра» деген нақыл сөзі ел жадында жүрек лүпіліндей соғып тұр. Сол Қадыр Мырза Әлі осы қанатты сөзді айтпас бұрын ғұлама ғалым Болат Сарыбаевтың домбыра туралы жазған және қазақтың көне музыкалық аспаптары жайлы зерттеген еңбектеріне көз жүгіртті. Мәселен: «Болат Сарыбаев – қазақ мәдениетінде, әсіресе  қазақ музыка әлемінде мүлдем оқшау тұрған тұлға» деп жазды Қадыр Мырза Әлі. Ал Болат Сарыбаев болса домбыра аспабын көне түркілерден жеткенін дәлелдеді. Ол Ахмет Жұбановтың: «домбыра», «думбра», «донбура», «думбрақ», «даңғыра» атты музыкалық аспаптары қонысы жақын, күн көрісі бір, тұрмысы мен салты, мәдениеті мен тарихы еншілес елдердің біразында бар», деген сөзін негізге ала отырып Алтын Орда заманынан жеткенін, еншілес екенін айшықтады. 

Одан әрі Қадыр Мырза Әлі: «Ол жалғыз өзі асатаяғына сүйеніп алып, Асан қайғы атамыз сияқты бүкіл байтақ Қазақстанды, оның адам аяғы баса қоймаған, екінің бірі жете бермейтін түкпір-түкпірлеріне дендей кіріп, ол аздай, іргелес отырған туысқан түркі емес тату ағайындардың ауылына шейін барып, бір кездегі халқымыз пайдаланған музыка аспаптарын, солардың сілемдерін жинап, іске қосты... Енді өздеріңіз ойлап қараңыздаршы! Жаңа-жаңа дүниеге келген Құрманғазы оркестрі бір кезде қандай еді, көне музыка аспаптары табылғаннан кейін қандай! Егер аталмыш аспаптар табыл­мағанда «Отырар сазы» дүниеге келер ме еді, келмес пе еді» деп жазды Қадыр Мырза Әлі. Ақын жанының Болат Сарыбаевтың домбыра жайлы жазған және көне музыкалық аспаптар жайлы жазған баға жеткісіз еңбек­теріне деген жүрекжарды ойлары мен сүйіс­пеншілігі еді бұл.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев­­тың­ Жарлығымен шілденің бі­рін­­ші жексенбісі Ұлттық домбыра күні болып белгілегені, сөз жоқ ұлтымыздың те­рең тамырлы мәдениетін асқақтатып, рухын көтерді. Осы орайда Ұлт­тық домбыра күні болып белгіленуіне байланысты оны ұйымдастырушылар алқасына менің де айтарым бар.

 Домбыра күні мейрамында ең әуелі әл-Фарабидің, Шоқан Уәлиханов пен Әл­кей Марғұланның, Ахмет Жұбанов пен Болат Сарыбаевтың домбыраны зерттеген еңбектері арнайы жиындарда, концерттерде халқымызға жеткізіліп айшықталуы қажет деп санаймын. 

Домбыра жайлы хакім Абайдан бастап жазған ақын өлеңдері жеке кітап болып топтастырылып баспа жүзінде жарық көруі қажет. Мәселен, Диас Асан-Сарыбай 2004 жылы құрастырып шығарған «Шіркін, домбыра» кітабында Кенен Әзірбаевтың «Домбыра» өлеңінен бастап 66 ақынның тек қана домбыраға арналған 66 өлеңі бір кітапқа топтастырылып жарыққа шығарылды. Бұл кітап, әрине сөз жоқ халқымыздың домбыраға деген сүйіспеншілігін танытады.

Халқымыздың домбырашылық өнері жайлы және күйшілік мектептер жайлы зерттеп кітап жазған Ахмет Жұбанов, Латиф Хамиди, Болат Сарыбаев, Бейсенғали Ғизатов, Хабидолла Тастанов, Тмат Мерғалиев, Уәли Бекенов, Ақселеу Сейдімбеков, Таласбек Әсемқұлов, Базарәлі Мүптекеевтер жайлы, сондай-ақ ортамызда жүрген Айтжан Тоқтағанов пен Жанғали Жүзбаев, Мұрат Әбуғазы еңбектері жайлы жылы-жылы сөздермен мерзімді баспасөз беттерінде аталып өтуге тиісті деп санаймын. 

Сондай-ақ күні кеше өзіміз күйтабағын шығарып теледидар эфирінде күйлер орын­датқан Жаппас Қаламбаев, Дәулет Мық­тыбаев, Аққыз Ахметова, Рүстембек Омаров, Әзидолла Есқалиев, Мағауия Хам­зин, Нұрғиса Тілендиев, Әпике Әбенова, Төлеген Момбеков, Генерал Асқаров, Боран­құл Қошмағамбетов, Шағдар Ақылбеков, Қаршыға Ахмедияров, Таласбек Әсемқұлов, Базарәлі Мүптекеев және ортамызда жүрген Шәміл Әбілтай жайлы, сонымен қатар бүгінгінің Тәттімбеті атанған дүлдүл күйші Секен Тұрысбеков шығармашылығын, сондай-ақ көз алдымызда қанат жайған бүгінгі талантты жас домбырашылардың шығармашылығы жайлы да дәл осы күні атап өткеніміз жөн. 

Ұлттық домбыра күні күй орындаушылар­дың ғана тойы болмауға тиісті, ол хал­қымыздың інжу маржан мұрасы ретінде ұлтымыздың терең тамыр­лы санасымен байланыстырылып шешілетін, бүкіл халықтық мәндегі рухани жаңғыру үлгісінде өтуі керек. Сөзімді тобықтай түйіндер болсам, Қадыр Мырза Әлінің «Нағыз қазақ қазақ емес, нағыз қазақ домбыра» деген қанатты сөзі алдағы аталып өтілмек Ұлттық домбыра күніне сай бейне бір рухани жаңғыру серпінінің әсеріне ұласқандай. Келе жатқан Ұлттық домбыра күні құтты болсын!

Жарқын Шәкәрім,
Қазақстанның еңбек 
сіңірген қайраткері

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

20.09.2018

Атырауда халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

20.09.2018

Бакуде дзюдодан әлем чемпионаты басталды

20.09.2018

Қоқыс өңдейтін цех ашар едім - Сергей Привалов

20.09.2018

Доллар бағамы 358 теңгеге түсті

20.09.2018

Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

АҚШ-тағы «Флоренс» дауылынан зардап шегушілер саны артты

20.09.2018

«Хат қоржын» (20.09.2018)

20.09.2018

Еурокомиссия Амазонға қатысты антимонополиялық тексерулерін бастауы мүмкін

20.09.2018

Әлеуметтік мәртебесі рәсімделеді

20.09.2018

Көкірек көзіміз қайтсек ашылады?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу