Басынан бағы таймасын - Жақсыбай Самрат

Ақмолаға бақ ерте қонды, оның аумағы тіпті патша заманында облыс болған. Орталығы Омбы қаласы болғанымен облыстың Ақмола атануының өзі оның ерте танылғандығының белгісі. Әйтпесе осы облыс құрамында сол кездегі Ақмола­дан үлкен Омбы, Қызылжар, сәл кішірек Көкшетау, Атбасар қалалары болған, бірақ соған қарамай облыс атауын Ақмо­ла иемденген.

Егемен Қазақстан
18.06.2018 1877
2

Қазақ даласын, оның ішінде Сарыарқаны әскери отарлау үшін 1830 жылдан бастап салынған қамалдардың бірі осы Ақмола болды. Отаршылыққа қарсы он жыл бойы күрес жүргізген Кенесары хан 1838 жылы бұл қамалды жермен-жексен еткенін де жақсы білеміз. Ілияс Есенберлиннің «Қаһар» романында бұл оқиға туралы тарихи деректерден ауытқымай көркем баяндалған. Қамалдың коменданты И.Карбышев пен аға сұлтан Қоңырқұлжа Құдаймендин қамалдан зорға қашып, құтылады. Патшалықтың қазақ жерінде құлатылған қамалдарының ішіндегі ең көрнектісі де осы болды. Сөйтіп қазақ халқының еркіндікке, азаттыққа ұм­тылған күресінің символы да Ақмола деп айтуымызға болады.

Ақмоланың тарихына үңілсек, аспаны үнемі ашық, заманы бейбіт болған жоқ. Оның аумағы да қазақтың кең даласы сияқты неше түрлі қиямпұрыстарды басынан өткерді. Тіпті өзгелерге қарағанда көбірек өткерді деп айтсақ та артық емес.

Қазақ жер-су атауларына «қара» деген сипатты сирек қолданады, өйткені бұл түс бізде қатердің, қауіптің белгісі. Ақмола жерінде қарамен аталатын жер, су атаулары да көп. Мысалы, Қараөткел, Қарасу, Қаракөл, Қаражар және т.б. Бұл да Ақмола даласының бір ерекшелігі, оның бойындағы ел мен жер үшін болған шайқастардың, «тар жол, тайғақ кешулердің» көп болғандығының белгісі.

Қазақтың ұшы-қиырсыз Сарыарқасы осы облыстың аумағынан басталады. Ор­манды-дала аймағының тыңмен көте­рілген жазығының да ең соңы осы облыстың шегінде. Қазақ даласында тыңның дақпыртымен ең көп жыртылған жер де осы жазық болды. АҚШ-тың Л.Браун институтының зерттеулеріне қарағанда тыңның кесірінен жалпы КСРО топырақтың 2,3 млрд тонна жоғарғы құнарын жоғалтқан болса, соның 95 пайызы Қазақстанның үлесіне тиді.

 1960 жылдың соңында Ақмолаға бақ аяқ астынан қонып, ол Қазақстан аумағының 21 пайызын, халық санының 31 пайызын алатын Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Павлодар, Көкшетау, Ақмола облыстары сияқты бес облыстың территорияларынан жасақталған Тың өлкесінің орталығы болып шыға келді. Бұл да қазақ даласының басына бұлт үйірілген ауыр жылдар болды. Өйткені Хрущев оны Ресейге қосып жібермек болғаны белгілі. Тек Жұмабек Тәшенов сияқты намысты ағаларымыз басын бәйгеге тігіп, қасқайып қарсы тұрғандығының арқасында ғана алып қалғандығы да ел тарихындағы өшпес ерліктердің бірі.

Тың өлкесінің орталығы болғандығының сылтауымен Целиноградқа әжептәуір инвестиция құйылып, жаңбыр қатты жауса төбесінен су сорғалайтын бұрынғы шатырсыз саман үйлердің орнына жүздеген «хрущевтік» қораптар тұрғызылды. Әлеуметтік құрылыстар салынып, өнді­ріс ошақтары да ашылды. 1961 жылы Целино­град тұрғындарының саны 115 мың адамнан аспайтын. Осы өлкедегі Петропавл мен Павлодар қалалары одан үлкен еді, Қос­танай да оларға жетеғабыл болатын, алайда Хрущев Целиноградты шу дегеннен ұнатып, орталықтың осы болғанын қалады. Мәскеуліктерді Целиноградқа шеф қылған ол тек 1964 жылы ғана 600 вагон құрылыс материалдарын және мыңдаған құрылысшылар жіберді. «Москва» деген қонақүй, дүкендер, балалар орындары сол жылдары салынған.

Мұның бәрі материалдық тұрғыдан жақсы болғанымен, халқымыздың ұлттық мұраттарын аяққа басып, рухын сындырған, тілін, ділін ұмыттыруға бет алған жылдар еді. Қалада бірде-бір мәдени шара қазақша өтпейтін, бірде-бір жиындарда, үлкен жиналыстарда ана тілінде сөйлеуге болмайтын, сөйтіп, қазақтың бұрынғы Ақмоласына жылап көрісетін заман туды. Соның зардабын ақмолалықтар әлі күнге тартып келеді. Хрущевтің орнынан кетірілуімен ғана 1965 жылдың 19 қазанында Тың өлкесі таратылып, бұрынғы облыстар қайтадан орнына келтірілді.

Алайда еліміз тәуелсіздік алған жылдардан бастап қана Ақмола қаласының халқы өз жоғалтқанын тауып, тілін, ділін, дінін қайтаруға қол жеткізді. Ақмоланың басына баянды бақ тек бүкіл еліміздің астанасы болып бекітілуімен қонды. Осы кезден бастап Ақмола тұралап қалған ел экономикасының локомотивіне айналып, барлық құрылыстар мен өндіріс ошақтарының ұйытқысы болды, еліміздің барлық түкпірінен жұмыс іздеген жастар осында ұмтылды.

Ал 1998 жылы аты Астанаға айналып, осы жылдың 10 мау­сымында халықаралық тұсаукесері болды. Астана қазақтың сайын далалы Сарыарқасына жарасқан еуропалық үлгідегі жоғары мә­дениетті, әсем құрылысты қалаға айналды. Жақсы атын шығарған ерлері мен қыздарының, дүние жүзінің назарын өзіне аударған маңызды мәдени істері мен шараларының арқасында бүкіл әлем танып, қызығушылық көрсетіп келеді. Астананың бағы – қазақтың бағы, сондықтан Астанамыздың осы бағы басынан таймасын деп тілейік.

Жақсыбай САМРАТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселелері шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат- әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда  облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Павлодарда  «Ұзақ өмір сүру орталығы» ашылды

23.02.2019

Ұлттық нейрохирургия орталығында түрлі науқастар  тегін қаралды

23.02.2019

Кетіп жатқан әкімге «кетпе» деді 

23.02.2019

Полиция департаменті тұрғындарға арналған кеңсе ашты

23.02.2019

Майқайың кентінде өрт сөндірушілер газ толы баллондарды алып шықты

23.02.2019

ҚХЛ: Тұрақты біріншілік аяқталды

23.02.2019

Михаил Кукушкин жартылай финалға шықты

23.02.2019

Еуропа лигасының жеребесі тартылды

23.02.2019

Павлодардағы «Мұнай-химия зауыты» ЖШС-да өткен жиынға  технологиялық жабдықтарды өндірушілер қатысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу