Басынан бағы таймасын - Жақсыбай Самрат

Ақмолаға бақ ерте қонды, оның аумағы тіпті патша заманында облыс болған. Орталығы Омбы қаласы болғанымен облыстың Ақмола атануының өзі оның ерте танылғандығының белгісі. Әйтпесе осы облыс құрамында сол кездегі Ақмола­дан үлкен Омбы, Қызылжар, сәл кішірек Көкшетау, Атбасар қалалары болған, бірақ соған қарамай облыс атауын Ақмо­ла иемденген.

Егемен Қазақстан
18.06.2018 1735
2

Қазақ даласын, оның ішінде Сарыарқаны әскери отарлау үшін 1830 жылдан бастап салынған қамалдардың бірі осы Ақмола болды. Отаршылыққа қарсы он жыл бойы күрес жүргізген Кенесары хан 1838 жылы бұл қамалды жермен-жексен еткенін де жақсы білеміз. Ілияс Есенберлиннің «Қаһар» романында бұл оқиға туралы тарихи деректерден ауытқымай көркем баяндалған. Қамалдың коменданты И.Карбышев пен аға сұлтан Қоңырқұлжа Құдаймендин қамалдан зорға қашып, құтылады. Патшалықтың қазақ жерінде құлатылған қамалдарының ішіндегі ең көрнектісі де осы болды. Сөйтіп қазақ халқының еркіндікке, азаттыққа ұм­тылған күресінің символы да Ақмола деп айтуымызға болады.

Ақмоланың тарихына үңілсек, аспаны үнемі ашық, заманы бейбіт болған жоқ. Оның аумағы да қазақтың кең даласы сияқты неше түрлі қиямпұрыстарды басынан өткерді. Тіпті өзгелерге қарағанда көбірек өткерді деп айтсақ та артық емес.

Қазақ жер-су атауларына «қара» деген сипатты сирек қолданады, өйткені бұл түс бізде қатердің, қауіптің белгісі. Ақмола жерінде қарамен аталатын жер, су атаулары да көп. Мысалы, Қараөткел, Қарасу, Қаракөл, Қаражар және т.б. Бұл да Ақмола даласының бір ерекшелігі, оның бойындағы ел мен жер үшін болған шайқастардың, «тар жол, тайғақ кешулердің» көп болғандығының белгісі.

Қазақтың ұшы-қиырсыз Сарыарқасы осы облыстың аумағынан басталады. Ор­манды-дала аймағының тыңмен көте­рілген жазығының да ең соңы осы облыстың шегінде. Қазақ даласында тыңның дақпыртымен ең көп жыртылған жер де осы жазық болды. АҚШ-тың Л.Браун институтының зерттеулеріне қарағанда тыңның кесірінен жалпы КСРО топырақтың 2,3 млрд тонна жоғарғы құнарын жоғалтқан болса, соның 95 пайызы Қазақстанның үлесіне тиді.

 1960 жылдың соңында Ақмолаға бақ аяқ астынан қонып, ол Қазақстан аумағының 21 пайызын, халық санының 31 пайызын алатын Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Павлодар, Көкшетау, Ақмола облыстары сияқты бес облыстың территорияларынан жасақталған Тың өлкесінің орталығы болып шыға келді. Бұл да қазақ даласының басына бұлт үйірілген ауыр жылдар болды. Өйткені Хрущев оны Ресейге қосып жібермек болғаны белгілі. Тек Жұмабек Тәшенов сияқты намысты ағаларымыз басын бәйгеге тігіп, қасқайып қарсы тұрғандығының арқасында ғана алып қалғандығы да ел тарихындағы өшпес ерліктердің бірі.

Тың өлкесінің орталығы болғандығының сылтауымен Целиноградқа әжептәуір инвестиция құйылып, жаңбыр қатты жауса төбесінен су сорғалайтын бұрынғы шатырсыз саман үйлердің орнына жүздеген «хрущевтік» қораптар тұрғызылды. Әлеуметтік құрылыстар салынып, өнді­ріс ошақтары да ашылды. 1961 жылы Целино­град тұрғындарының саны 115 мың адамнан аспайтын. Осы өлкедегі Петропавл мен Павлодар қалалары одан үлкен еді, Қос­танай да оларға жетеғабыл болатын, алайда Хрущев Целиноградты шу дегеннен ұнатып, орталықтың осы болғанын қалады. Мәскеуліктерді Целиноградқа шеф қылған ол тек 1964 жылы ғана 600 вагон құрылыс материалдарын және мыңдаған құрылысшылар жіберді. «Москва» деген қонақүй, дүкендер, балалар орындары сол жылдары салынған.

Мұның бәрі материалдық тұрғыдан жақсы болғанымен, халқымыздың ұлттық мұраттарын аяққа басып, рухын сындырған, тілін, ділін ұмыттыруға бет алған жылдар еді. Қалада бірде-бір мәдени шара қазақша өтпейтін, бірде-бір жиындарда, үлкен жиналыстарда ана тілінде сөйлеуге болмайтын, сөйтіп, қазақтың бұрынғы Ақмоласына жылап көрісетін заман туды. Соның зардабын ақмолалықтар әлі күнге тартып келеді. Хрущевтің орнынан кетірілуімен ғана 1965 жылдың 19 қазанында Тың өлкесі таратылып, бұрынғы облыстар қайтадан орнына келтірілді.

Алайда еліміз тәуелсіздік алған жылдардан бастап қана Ақмола қаласының халқы өз жоғалтқанын тауып, тілін, ділін, дінін қайтаруға қол жеткізді. Ақмоланың басына баянды бақ тек бүкіл еліміздің астанасы болып бекітілуімен қонды. Осы кезден бастап Ақмола тұралап қалған ел экономикасының локомотивіне айналып, барлық құрылыстар мен өндіріс ошақтарының ұйытқысы болды, еліміздің барлық түкпірінен жұмыс іздеген жастар осында ұмтылды.

Ал 1998 жылы аты Астанаға айналып, осы жылдың 10 мау­сымында халықаралық тұсаукесері болды. Астана қазақтың сайын далалы Сарыарқасына жарасқан еуропалық үлгідегі жоғары мә­дениетті, әсем құрылысты қалаға айналды. Жақсы атын шығарған ерлері мен қыздарының, дүние жүзінің назарын өзіне аударған маңызды мәдени істері мен шараларының арқасында бүкіл әлем танып, қызығушылық көрсетіп келеді. Астананың бағы – қазақтың бағы, сондықтан Астанамыздың осы бағы басынан таймасын деп тілейік.

Жақсыбай САМРАТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу