О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Егемен Қазақстан
13.09.2018 60
3

Al bizdiń nazarymyz – adamdardyń ómir súrý saltynda. Ár elge, halyqqa tán ómir súrý salty bar. Keıbiri tanymal bolsa, basqalary týraly tipti estimegen de bolýymyz múmkin. Mysaly, sońǵy jyldary danıalyqtardyń ómir salty «hıýgge» týraly kóp aıtylsa, burynyraqta japondardyń «kaızen» fılosofıasyna qyzyǵýshylyq kóp boldy. Qazir Skandınavıada qalyptasqan jańa trend – shved ómir súrý salty «lagom» (lagom) tanymal. 

Osy úsh ómir salty men ómir súrý fılosofıa­synyń qandaı erekshelikteri bar? О́z ómirimizge qoldanýǵa bola ma degen suraqqa jaýap izdep kóreıik. Japondar ár bastaǵan isin sońyna deıin jáne kemeline jetkizip, múltiksiz oryndaý mańyzdy dep sanaıdy. Sondyqtan olar «bir jumystan ekinshi jumysqa aýysa bermeı, qaı jumysta bolsa da, óziniń armanyndaǵy isin jasaı alady» degendi oqyǵanym bar. Japondardyń kaızen praktıkasynyń kómegimen óndiris úrdisterin zertteýdi, óńdeýdi, qosymsha bıznes úrdisteri men basqarýdy tynymsyz jetildirýge, oǵan qosa ómirdiń barlyq jaǵyn osy baǵytty qoldanyp jetildirýge bolady. Kaızenniń negizin 5 S quraıdy: seiri – uqyptylyq, seiton – tártip (bir nárseniń jóni, reti), seiso – tazalyq, seiketsu – standarttaý, shitsuke – tártip (Belgili bir qoǵam ne uıym múshelerine ortaq, oryndalýy mindetti, qalyptasqan ereje, zań, júıe).

Bul prınsıpterdi jumysyńyzǵa da, ómi­rińizge de qoldansańyz bolady. Eń aldymen irikteýden bastańyz. Jumysyńyzdaǵy mańyz­dy, mańyzdy emes, qajet, qajet emes nárse­lerdi suryptap, tek ózińiz isteýge tıis ispen aınalysyńyz, jumys­tyń retin jasańyz. Bastapqy kezde kúndelik júrgi­zip qaı jumys qaı kezde jasaldy, qansha ýaqytyńyzdy aldy, onyń mańyzdylyǵy qandaı degen suraqtarǵa jaýap jazyp júrseńiz bolady. Sonda mańyzdy degen jumystar az ýaqyt alatynyn, al kúndelikti qaıtalanatyn ister kóp ýaqytyńyzdy alatynyn kóresiz. Sondyqtan mańyzdy isti aldymen oryndańyz, óıtkeni kúndelikti isterdi oryndap júrip mańyzdysyna jetpeı qalýyńyz múmkin. Jumys aıaqtalǵan soń jumys ornyńyzdy jınap ketińiz. Tártipti tek ústelde emes, sonymen birge mıyńyzda da júrgizińiz, oılaryńyzdy da tártipke keltirińiz. Kúndeligińizge qarap qorytyndy jasańyz, qajet nárselerdi túrtip alyńyz da keńseden shyqqanda jumys týraly umytyńyz. Jumysyńyzdy bir tártipke keltirgennen keıin, odan júıe jasaýyńyz kerek jáne kúnde sol júıege saı eńbek etý mańyzdy. Eń bastysy, burynǵy jumys isteý stıline qaıtyp oralmaý, jumysty jaqsartý úshin taǵy ne isteýge bolady dep oılap, áreketterińizdi jetildire berý kerek. Kaızen fılosofıasynda eń bastysy, qajet emes nárseden qutylý, júıe qurý jáne ony kúndelikti jetildirip otyrý.

«Hıýgge» (hygge) dat tilinde ХІХ ǵasyrdan beri qoldanylyp kele jatqan sóz bolsa da, 2016 jyly bul sózdiń tanymaldylyǵy artqan edi. Eýropada Maık Vıkıngtiń «Kishkentaı hygge kitaby: dat baqytynyń syry» kitaby aǵylshyn tiline aýdarylyp, bestseller boldy. Hıýgge sózi «janǵa jaıly úı» maǵynasymen tyǵyz baılanysty. Hıýgge – ómirdiń qarapaıym sátterine rıza bolý, súısiný jáne qazirgi sátke qýana bilý. Olar hıýgge dámi, hıýgge ıisi, hıýgge dybysy sıaqty tirkesterdi de túsindirip beredi. Hıýgge týraly 2016 jyly on shaqty kitap shyqqan, al «lagom» fılosofıasy týraly osy jyly kitap shyǵarý josparlanypty: Elızabet Karlssonnyń «The Lagom Life: A Swedish way of living» jáne Olıver Iohanssonnyń «Living Lagom» eńbekteri. «Lagom» shved tilinen aýdarǵanda «jetkilikti», «birqalypty, ortasha, ustamdy», «sáıkes, dál solaı» degen maǵynany bilderedi. 

Kaızenniń negizinde «tártip, júıe» bolsa, hıýgge – bul «jaılylyq», al «lagom» – shynymen qajet nárseniń tepe teńdigi. «Lagom» – jumys pen demalý, paıda men kóńil kóterý arasynda tepe teńdikti saqtaı alý fılosofıasy. Ázirge «lagom» sózi kóbine sán salasynda tanymal. Stıldi, ıaǵnı kıimde artyq detaldiń bolmaýyn, mınımalızmdi shved dızaınerleri kóp qoldanady. IKEA kompanıasy arnaıy Live Lagom joba­syn jasap jatyr. Bul ekologıa baǵytyndaǵy aǵartýshylyq jumystar halyqtyń qorshaǵan ortamen úndestikte ómir súrýi men tutynýdy azaıtý máselelerine baǵyttalǵan. Ár adam energıa men sýdy, tabıǵı resýrstardy únemdep qoldana alady, tek sanaly ómir súrý stıline kóshýge yntasy bolýy qajet. О́mirdegi mańyzdy nárse zat emes, seniń qoǵamǵa keltiretin paıdań degen ıdeıaǵa senetin shvedter mynadaı keńes beredi: birinshiden, shyǵyndaryńyzdy esepteńiz, paıdalanbaıtyn dúnıege aqsha qurtpańyz; ekinshiden, mınımalızm men talǵam; úshinshiden, «Reduce, Reuse, Recycle», ıaǵnı «qoldanýdy azaıtý, qaıta qoldaný, óńdeý» erejesin ustaný. Sý men energıany únemdep paıdalaný, zattardy qaıta qoldaný, óńdep, jańa zatqa aınaldyrý úshin qaıyrymdylyq qorlary men dızaınerlerge berý sıaqty ıdeıalar da bizdiń elge jat emes. Álemdegi ózgerister men jańa ıdeıalar ómirimizge áser etpeı qoımaıdy. Degenmen óz ereksheligimizdi, ómir saltymyzdy saqtaı otyryp, jahan azamaty bolýǵa talpynǵan da durys bolar. 

Baqytgúl SALYHOVA,

pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.11.2018

Асхат Маемиров Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болып тағайындалды

15.11.2018

Бекзат жаттыққан спортзал

15.11.2018

А. Майтиев тариф қалыптастырудың ашықтығын арттыру шаралары туралы айтып берді

15.11.2018

Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

15.11.2018

Бас прокуратурада бизнес саласындағы проблемалық сұрақтар талқыланды

15.11.2018

Қазақстан мен Швеция ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын анықтады

15.11.2018

Маңғыстау облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясы өтті

15.11.2018

Алматыда композитор Әсет Бейсеуовты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Президент Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры Такир Балықбаевты қабылдады

15.11.2018

Жезқазған мен Сәтбаевтың арасында ірі супермаркет салынады

15.11.2018

Елбасы Словакия Республикасының Премьер-Министрі П. Пеллегринимен кездесті

15.11.2018

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Нұтфолла Шәкеновты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Алматыда Құрманғазының 200 жылдығына арналған дәстүрлі музыка фестивалі аяқталды

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

15.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

15.11.2018

Қостанайда жол-көлік оқиғасы 5,9 процентке азайды

15.11.2018

Аягөзде зағип жандарға құрмет көрсетілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу