Balalarǵa básire bereshekpiz

«Bárimiz de balalyq shaqtyń aýyly­nan­byz». Ol kezde bizge, ıaǵnı, kishkentaı oqyrmandarǵa arnap qazaqtyń eń myqty qalamgerleri jazatyn. Qasym Amanjolov, Ábý Sársenbaev, Toqash Berdıarov, Mu­qaǵalı Maqataev, Qadyr Myrza-Áli, Muzafar Álimbaev, Farıza Ońǵarsynova...

Егемен Қазақстан
05.10.2018 76
3

Balalarǵa básire» degen aıdarmen basy­lymdarda jarıalanatyn dúnıelerdi qyzyǵa, qunyǵa oqýǵa asyǵatynbyz. Balabaqshada júrip, bastaýysh synyp partasynda otyryp jattaǵan dúnıelerimizdiń birazy áli kúnge sanamyzda saırap turǵandaı. 

«Kúshigim meniń saqqulaq,

Keledi áne shapqylap» dep bastalatyn taqpaqty jattamaǵan bala joq shyǵar. Onyń avtory qazaq ádebıetiniń klassıgi Berdibek Soqpaqbaev ekenin bilmeýińiz múmkin, biraq dál osy joldar sanańyzda tasqa basqandaı saqtalyp qalǵanyna kepildik beremiz. 

Sol sıaqty, alǵashqy shýmaǵy: 

«Uzyn qulaq sur qoıan, 

Estip qalyp sybdyrdy.

Oıly-qyrly jerlermen

Ytqyp-ytqyp júgirdi» dep bastalatyn eki-aq shýmaq taqpaq bar. Qatelespesek, avtory Toqash Berdıarov bolý kerek. Qarymdy qalam­ger qoıannyń túr-kelbetin, qımylyn, qorqaq minezin, búkil tabıǵatyn eki shýmaqpen kóz aldymyzǵa keltirip, usyna qoıǵan eken. Tanymdyq máni tap-tamasha. 

Ospanhan Áýbákirovtiń «Sút qalaı uıyq­tady?» degen ertegi óleńi she?! Dorbada turyp uıyp qalǵan sútti jany bar dúnıe sıaqty sýrettep, basy bar, aıaǵy bar, ekspozısıasy bar qyzyqty sıýjet quryp, ony qulaqqa quıyla ketetin óleńmen órnektegende, bala túgil eresektiń ózin eliktirip jiberedi. 

«Ish aýyrsa, tis aýyrsa,

Anam dári beredi.

Barlyq bala, barlyq ana,

Ony jaqsy kóredi» degen taqpaqty jattamaǵan bala joq shyǵar. Anaǵa degen mahabbat, mamandyqqa degen qurmet, jan-jaǵyńa qamqor bolý sıaqty qasıetterdi balalarǵa kishkentaı kezinen bastap úıretýdiń úlgisi osyndaı-aq bolar. 

Muzafar Álimbaevtyń Ánýarbek Dúısenbıev, Múbárák Jamanbalınov syndy aqyndardyń tom-tom bolyp shyqqan kitaptaryn qazirgi peda­gog­tеr bilmeıdi-aý. Áıtpese sol kitaptarda bala­lar­ǵa arnalǵan shap-shaǵyn taqpaq, kólemdi ertegi, jańyltpash, jumbaq, sanamaq, sheteldik qalam­gerlerdiń aýdarmasy deısiz be, janyńyz qalaǵan janrǵa jatatyn jaýharlar tolyp tur emes pe?! 

О́kinishke qaraı, balabaqshaǵa baryp júr­gen baldyrǵandarymyzdyń qazirgi jattap júrgen dúnıelerine qarasań, qarnyń ashady. Apaılarynyń tildeı paraqqa jazyp bergen tórt jolyn tórt-bestegi bala túgili óziń ázer jattaısyń. Baldyrǵannyń jańa damyp kele jatqan tanymyna syımaıtyn uǵymdar, tartymsyz tirkester, kúrdeli sózder. Kishkentaılar taqpaqty jattap alǵanymen, sonyń ishinde kezdesetin túsiniksiz sózderge baılanysty «Konstıtýsıa degen ne?» «Shetel degen ne?», «Zańnyń baby degen ne?» dep suraqtaryn jaýdyrǵanda, qalaı túsindiretinińdi bilmeı shekeńnen ter shyǵyp ketedi. 

Aqyn-jazýshylar eshteńe jazbaıdy dep aýyzdy qý shóppen súrtýge bolmaıdy, árıne. Máselen, ótken jyly «Ádebıet portaly» uıym­dastyrǵan «Rýh» halyqaralyq ádebı konký­r­syn­da balalarǵa arnalǵan sapaly dúnıelerdiń az emestigin baıqadyq. Qul-Kerim Elemes, Serikbol Hasan, Ernur Seıdahmet, Lılıa Kalaýs syndy qalamgerlerdiń shyǵarmalary qazylar alqasynyń da, daýys bergen oqyrmandardyń da kóńilinen shyqty. Baıqaýǵa qatysqan júzge tarta úmitkerdiń ishinde basqa da tartymdy dúnıeler jetkilikti boldy. Alaıda baıqaýdan keıin sol shyǵarmalardy da, avtorlaryn da nazardan joǵaltyp aldyq. 

Qazaq balalar ádebıetiniń jazba úlgisin Ybyraı Altynsarınnen bastap tarqatyp júrmiz. Qarap otyrsaq, sodan bergi aralyqta osy taqyrypta qalam terbegen tulǵalardyń qaı-qaısysy da eldiń betke ustar tulǵalary bolypty. Sáken, Ilıas, Beıimbet, odan keıin Qalmaqan Ábdiqadyrov, Jumaǵalı Saın, Qasym Amanjolov, solaı jalǵasyp kete beredi. Jetpisinshi jyldary balalar men jastarǵa arnalǵan shyǵarmalardy jarıalaıtyn «Jalyn» baspasy ashylǵanyn da atap ótý kerek. Bir ǵasyrdan beri úzilmeı jalǵasyp kele jatqan osy úrdis sońǵy kezde álsiregendeı áser qaldyrady. 

Sóz basynda aıtqanymyzdaı, «Bárimiz balalyq shaqtyń aýylynanbyz». О́zimiz eseıgen­nen keıin sol «aýyldaǵy» baldyrǵandarǵa básire bereshek ekenimizdi umytpasaq eken. 

Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.12.2018

Самал Еслямова «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атанды

14.12.2018

1991 жылдан бері қазақ жерінде 8,7 миллион сәби дүниеге келді

14.12.2018

Бурабайда «Қансонар-2018» халықаралық турнирі өткізілді

14.12.2018

Еуропа лигасы: плей-оффқа шыққан 16 команда анықталды

14.12.2018

Азаттықты айшықтаған аламан

14.12.2018

Президентке жасалған тартулар

14.12.2018

Батыс Қазақстанда жер қатынастары қызметі электронды форматқа көшті

14.12.2018

«Балуан Шолақ» көрерменімен қауышады

14.12.2018

Мемлекеттік марапаттарға ие болды

14.12.2018

Отырарда Шәмші Қалдаяқов атындағы саябақ пен ескерткіш ашылды

14.12.2018

Қарағанды облысының «Жыл мұғалімі» белгілі болды

14.12.2018

Бүркітшілер олжалы оралды

14.12.2018

Азат елдің бағы да жоғары

14.12.2018

Көк ту рухымызды көтерді

14.12.2018

Мерекеге орай құттықтаулар

14.12.2018

Әл-Айннан олжалы оралды

14.12.2018

Ғасырлар бойы армандаған азаттық

14.12.2018

«Куньлунь РС» клубынан басым түсті

14.12.2018

Оралда «Жаһанша оқулары» өтті

14.12.2018

Әнұранды асқақтатқан саңлақтар

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу