Ортағасырлық қалалар әлемдік мәдениетке үлес қосты

«Түркістан жазирасының қыш ыдыстары» мен «Зергерлік бұйымдар топтамасы» деп аталатын альбом-каталогтар, сондай-ақ «100 аңыз» кітабы және «Жетпіс хикмет» кітабының латын әліпбиіндегі нұсқасы «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің 40 жылдық мерейтойына орай жарық көрді. 

Егемен Қазақстан
23.10.2018 2280
2

Тарқатыңқырап айтсақ, «Түр­кістан жазирасының қыш ыдыстарында» сол аймақтағы көне қалалар мен қоныстар орындарында жүргізілген архео­логиялық зерттеу-қазба жұмыстары барысында табыл­ған қыш ыдыстардың ерекше үлгілері берілген. Альбом-каталог қыштан жасалған қол­өнер бұйымдарының бірқатар тақырыптарын ашып тарқатуға, керамиканың хронологиялық даму кезеңдерін нақтылауға, жергілікті керамика өнерінің даму тарихының өзге аймақ­тар­мен байланысын анықтауда музей қызметкерлері мен болашақ археолог мамандарға көмекші құрал ретінде ұсынылады.

Ал «Зергерлік бұйымдар топтамасы» бұйымдардың жасалу технологиясын, әдіс-тәсілдерін сипаттай отырып, зергерлік әшекейлердің қолданылуы мен ерекшеліктеріне тоқталады. Елдің ерекше қызығушылығын туғызған «100 аңыз» кітабында әртүрлі кезеңде хатқа түскен, сондай-ақ ел ішінде ауызша айтылып келген халқымыздың аңыз-әфсаналары жинақталған. Кітап өзінің деректілігімен, бұрын-соңды жарияланбаған тың мәліметтерімен құнды. «Жетпіс хикмет» болса әулие­лердің сұлтаны Қожа Ахмет Ясауи бабамыздың соңында қалған телегей-теңіз мұрасы бүкіл адам баласына ортақ рухани қазына. Сол рухани қазынадан алынған жетпіс хикмет «Әзірет Сұлтан» қорық-музейіне келушілер мен жалпы оқырмандарға латын әліпбиінде жол тартып отыр.

Адамзаттың даму тари­хын­да ойып орын алатын Ұлы Жібек жолына Ұлы Дала тұр­ғын­дарының қосқан үлесі орасан. Оны Мемлекет басшы­сы Н.Назарбаевтың «Қазақ­стан­дықтардың әл-ауқатының өсуі: табыс пен тұрмыс сапасының артуы» атты Қазақстан халқына арнаған Жолдауында айтқан «Өз жеріңді танып біл!» жаңа бастамасы аясында кеңінен насихаттап, туризмді дамытуға әбден болады. Нұрболат Ахмет­жанов тізгін ұстаған «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің 40 жылдық мерейтойына арнал­ған «Ұлы Жібек жолы бо­йын­дағы ортағасырлық қала­лар» ха­лықаралық ғылыми-практи­калық конференцияда белгілі археолог Мұхтар Қожа осындай тың ой тастады. 

– Қазақстанда Жібек жолы­на арналған ғылыми конференциялар көп өтеді. Солардың барлығында Қытай мен Еуро­па арасындағы қарым-қатынас­тар кеңінен қамтылады. Көп жағдайда екі тарапты байла­ныс­тыратын Ұлы Дала тұрғын­да­рының Жібек жолына қосқан үлесі айтылмайды. Жібек жолы ең алдымен барыс-келісті рет­тейтін жол болған соң сауда ке­руендерін қос өркешті түйесіз елестету мүмкін емес. Оны керуенбасылар қайдан алды? Сол заманда ең тиімді жүк тасу құралы саналған қос өркешті түйені алғаш болып Ұлы Дала тұрғындары қолға үйретті. Жылқыны жеті қазынасының бірі санайтын бабаларымыз асауды ең бірінші болып бағындырумен бірге үзеңгіні де ойлап тапты. Еуропа халқында үзеңгі деген ұғым болмаған. Атта ұзақ отыра алмай ауып кете беретін олар мығым отыруға көмектесетін үзеңгіні қолдануды бізден үйренді. Сонымен қатар тарихи деректер мен әдебиеттерде Ұлы Далада қолөнер бұйымдарын жасаудың жақсы дамығаны айтылады. Жібектен тоқылған матадай құнды болған шекпендер мен тондар Еуропаға бізден жеткізілді. Яғни, шалбардың не екенін білмеген адамдар киіну мәдениетін біздің ата-бабаларымыздан үйренді, – дейді Мұхтар Бахадырұлы.

Түркістан облысы әкімдігі және Мәдениет және спорт министрлігінің қолда­уы­мен Қ.А.Ясауи атын­да­ғы Ха­­лық­ара­лық қазақ-тү­рік уни­вер­си­тетінің Мәде­ни­ет үйінде өт­кен ғылыми конферен­цияға Түр­кия, Кипр, Өзбекстан, Әзер­бай­жан, Украина және Қа­зақ­­стан ғалымдары қатысты. Ха­лықаралық дәрежеде өткен жиында Ұлы Жібек жолы бойында орналасқан қалалардың әлемдік мәдениетке қосқан үлесі насихатталып, Түркістанның орны мен рөлі, музей саласын­да­ғы өзекті мәселелер талқыланды. 

Ғалымжан ЕЛШІБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу