Ортағасырлық қалалар әлемдік мәдениетке үлес қосты

«Түркістан жазирасының қыш ыдыстары» мен «Зергерлік бұйымдар топтамасы» деп аталатын альбом-каталогтар, сондай-ақ «100 аңыз» кітабы және «Жетпіс хикмет» кітабының латын әліпбиіндегі нұсқасы «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің 40 жылдық мерейтойына орай жарық көрді. 

Егемен Қазақстан
23.10.2018 2350
2

Тарқатыңқырап айтсақ, «Түр­кістан жазирасының қыш ыдыстарында» сол аймақтағы көне қалалар мен қоныстар орындарында жүргізілген архео­логиялық зерттеу-қазба жұмыстары барысында табыл­ған қыш ыдыстардың ерекше үлгілері берілген. Альбом-каталог қыштан жасалған қол­өнер бұйымдарының бірқатар тақырыптарын ашып тарқатуға, керамиканың хронологиялық даму кезеңдерін нақтылауға, жергілікті керамика өнерінің даму тарихының өзге аймақ­тар­мен байланысын анықтауда музей қызметкерлері мен болашақ археолог мамандарға көмекші құрал ретінде ұсынылады.

Ал «Зергерлік бұйымдар топтамасы» бұйымдардың жасалу технологиясын, әдіс-тәсілдерін сипаттай отырып, зергерлік әшекейлердің қолданылуы мен ерекшеліктеріне тоқталады. Елдің ерекше қызығушылығын туғызған «100 аңыз» кітабында әртүрлі кезеңде хатқа түскен, сондай-ақ ел ішінде ауызша айтылып келген халқымыздың аңыз-әфсаналары жинақталған. Кітап өзінің деректілігімен, бұрын-соңды жарияланбаған тың мәліметтерімен құнды. «Жетпіс хикмет» болса әулие­лердің сұлтаны Қожа Ахмет Ясауи бабамыздың соңында қалған телегей-теңіз мұрасы бүкіл адам баласына ортақ рухани қазына. Сол рухани қазынадан алынған жетпіс хикмет «Әзірет Сұлтан» қорық-музейіне келушілер мен жалпы оқырмандарға латын әліпбиінде жол тартып отыр.

Адамзаттың даму тари­хын­да ойып орын алатын Ұлы Жібек жолына Ұлы Дала тұр­ғын­дарының қосқан үлесі орасан. Оны Мемлекет басшы­сы Н.Назарбаевтың «Қазақ­стан­дықтардың әл-ауқатының өсуі: табыс пен тұрмыс сапасының артуы» атты Қазақстан халқына арнаған Жолдауында айтқан «Өз жеріңді танып біл!» жаңа бастамасы аясында кеңінен насихаттап, туризмді дамытуға әбден болады. Нұрболат Ахмет­жанов тізгін ұстаған «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің 40 жылдық мерейтойына арнал­ған «Ұлы Жібек жолы бо­йын­дағы ортағасырлық қала­лар» ха­лықаралық ғылыми-практи­калық конференцияда белгілі археолог Мұхтар Қожа осындай тың ой тастады. 

– Қазақстанда Жібек жолы­на арналған ғылыми конференциялар көп өтеді. Солардың барлығында Қытай мен Еуро­па арасындағы қарым-қатынас­тар кеңінен қамтылады. Көп жағдайда екі тарапты байла­ныс­тыратын Ұлы Дала тұрғын­да­рының Жібек жолына қосқан үлесі айтылмайды. Жібек жолы ең алдымен барыс-келісті рет­тейтін жол болған соң сауда ке­руендерін қос өркешті түйесіз елестету мүмкін емес. Оны керуенбасылар қайдан алды? Сол заманда ең тиімді жүк тасу құралы саналған қос өркешті түйені алғаш болып Ұлы Дала тұрғындары қолға үйретті. Жылқыны жеті қазынасының бірі санайтын бабаларымыз асауды ең бірінші болып бағындырумен бірге үзеңгіні де ойлап тапты. Еуропа халқында үзеңгі деген ұғым болмаған. Атта ұзақ отыра алмай ауып кете беретін олар мығым отыруға көмектесетін үзеңгіні қолдануды бізден үйренді. Сонымен қатар тарихи деректер мен әдебиеттерде Ұлы Далада қолөнер бұйымдарын жасаудың жақсы дамығаны айтылады. Жібектен тоқылған матадай құнды болған шекпендер мен тондар Еуропаға бізден жеткізілді. Яғни, шалбардың не екенін білмеген адамдар киіну мәдениетін біздің ата-бабаларымыздан үйренді, – дейді Мұхтар Бахадырұлы.

Түркістан облысы әкімдігі және Мәдениет және спорт министрлігінің қолда­уы­мен Қ.А.Ясауи атын­да­ғы Ха­­лық­ара­лық қазақ-тү­рік уни­вер­си­тетінің Мәде­ни­ет үйінде өт­кен ғылыми конферен­цияға Түр­кия, Кипр, Өзбекстан, Әзер­бай­жан, Украина және Қа­зақ­­стан ғалымдары қатысты. Ха­лықаралық дәрежеде өткен жиында Ұлы Жібек жолы бойында орналасқан қалалардың әлемдік мәдениетке қосқан үлесі насихатталып, Түркістанның орны мен рөлі, музей саласын­да­ғы өзекті мәселелер талқыланды. 

Ғалымжан ЕЛШІБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Сенат комитетінде «Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияны ратификациялау туралы» заң жобасы қаралды

22.01.2019

Астананы газдандыру үш кезеңмен жүргізіледі – Бақыт Сұлтанов

22.01.2019

Азат Перуашев көше, мекеме атауларына Алаш қайраткерлерінің есімдерін беруді ұсынды

22.01.2019

«Бес әлеуметтік бастама»: салық жүктемесін төмендету 2 млн азаматқа қосымша кіріс алуға жол ашады

22.01.2019

Сегіз каратэшіміз Парижде күш сынасады

22.01.2019

Руслан Дәленов: Шағын несие көлемі ұлғаяды

22.01.2019

2018 жылы Қытайдағы бала туу көрсеткіші күрт төмендеді

22.01.2019

Солтүстік Қазақстан бишілері халықаралық байқауда бас жүлдені олжалады

22.01.2019

Солтүстік Қазақстанда екі мың шақырым талшықты-оптикалық байланыс желісі тартылады

22.01.2019

Үздіктер қатарында жүрген қазақстандық боксшылар кімдер?

22.01.2019

Ел аумағынан 28 шетелдік шығарылды

22.01.2019

Солтүстік Қазақстанда әкімшілік қызметкерлері пара алуға бейім

22.01.2019

Давоста дүниежүзілік экономикалық форум басталды

22.01.2019

М. Әбілқасымова: Микрокредит жастар арасында да сұранысқа ие

22.01.2019

Астана станциясының өткізу қабілетін ұзартылған «иін» арттырды

22.01.2019

Екібастұз ГРЭС 1 2018 жылды қуаттың рекордтық көрсеткіштерімен аяқтады

22.01.2019

«Нұрлы жер» арқылы салынған үйлер «7-20-25» бағдарламасымен берілуі мүмкін

22.01.2019

Жұмыссыз xалыққа микрокредит беру жүзеге асырылып жатыр

22.01.2019

Оралда онколог дәрігерлер қауіпті дерттің қатерін ескертті

22.01.2019

Жетісу кәсіпкерлерінің өтініші жерде қалмайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу