Қазақ ғалымы Швецияда су тазартудың экологиялық таза әдісін ойлап тапты

Профессор Гүлайым Сейсенбаева 35 жыл бұрын С.М. Киров атындағы ҚазМУ (әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) химия факультетін бітірген соң табысты ғылыми-зерттеу қызметін бастады. 1990 жылдардың аяғында отандасымыз Швеция ауыл шаруашылығы университетінің шақыруымен Швецияға кеткен болатын. Қазір ол суды дәрілік препараттардан табиғи материалдармен тазартудың әдістерін зерттеумен айналысады әрі осы білімдерін Қазақстанның жоғары оқу орындарына беруге асық. Г.Сейсенбаева өзінің жобасы, инновацияларды елімізде іс жүзіне енгізу мүмкіндіктері және Швециядағы өмірі туралы «ҚазАқпарат» ХАА тілшісіне әңгімелеп берді.

Егемен Қазақстан
20.11.2018 6957
2

Суды дәрілерден тазартудың қажеттігі туралы Соңғы кезде бүкіл әлемнің ғалымдары суды фармокологиялық препараттардан тазарту проблемасының үстінде бас қатырып жүр. Әсіресе, дәрілердің химиялық және биологиялық ыдырауға беріктігі толғандырады. Еуропада жануарлар мен өсімдіктердің етінен белгілі мөлшерде медикаменттер табылып отыр.

«Егер біз суды дәрілерден тазарта алсақ, табиғатта төзімді бактериялар айтарлықтай азаяр еді. Ауырмайтын адамдардың ағзасына да сумен бірге, сондай-ақ балық және жануарлар еті арқылы дәрі түспейтін еді», - деп әңгімесін бастады ғалым.

ДДСҰ есебі бойынша, антибиотиктерге төзімділік бүгінде адам денсаулығына мейлінше қауіп төндіріп отыр. Дәрі-дәрмек нәтижелілігінің төмендеуі салдарынан жұқпалы ауруларды, мәселен, өкпе қабынуы, туберкулез, гонорея және сальмонеллезді емдеу барған сайын қиындай түсуде.

«Біз ауызсуды ауыр металдардан, дәрілерден, ең алдымен, диклофенактан, парацетамол және тетрациклиннен тазарту идеясын ұсынып отырмыз. Ағын суларда бұлар көп мөлшерде кездеседі», - дейді Швеция ауыл шаруашылығы университетінің профессоры.

Суды тазарту үшін ғалымдар бактериялар мен өсімдіктердің негізінде алынған табиғи материалдар - энзимдерді қолданады. Тасымалдаушы матрицаға бекітілген бұл ферменттер ауыр металдарды да, дәрілерді де іліп әкете алады. Олар адам денсаулығына да, қоршаған ортаға да қауіпсіз әрі экономикалық жағынан да тиімді.

«Біздің инновация энзимдерді біріктіру әдісіне негізделген, бұл ферменттердің ұзақ уақыт бойы төзімділігін сақтап, металдардан әсерленгіштігінің барынша төмен болуына мүмкіндік береді», - дейді зерттеуші.

Оның айтуынша, жаңа әзірлемелер Стокгольм суды тазарту станциясында сынақтан өтіп жатыр.

«Біздің әрбір энзим қандай да бір нақты дәріге бағытталған, бірақ біз мұнымен шектелмей, бірден бірнеше дәріге әсер ете алатындай көпфункциялы ферментті табуды көздеп отырмыз. Әзірше бұл бағытта кейбір жетістіктерден де кенде емеспіз», - дейді ғалым.

Инновацияларды Қазақстанда қолданудың перспективалары

«Біздіңше, бұл технология Қазақстан үшін маңызды. Тұрғындар көптеген дәрі-дәрмек түрлерін тұтынады, кейде дәрігердің нұсқауынсыз да ішіп жатады. Ал антибиотиктердің кейбірі өте төзімді келеді, олар адам ағзасынан кейін қоршаған ортаға шығады», - дейді Г. Сейсенбаева.

Ғалым инновациялық технологияны суды өнеркәсіптік тазарту үшін ғана емес, медициналық мекемелердің ақпасуларын фильтрлеуге де, тіпті ғарыш технологияларына да пайдалануға болатынын айтады.

Зерттеуші жоғары оқу орындарының арасындағы Линней-Пальме бағдарламасына қатысуға өтініш тапсырған. Егер бұл нәтиже беріп жатса, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-мен бірлескен жобаны іске асыру мүмкіндігін береді. Ол жобаның мақсаты ауызсуды тазарту саласындағы зерттеулер болмақ.

Жұмыстың тағы бір бағыты - суды мұнай өнімдерінен тазарту үшін табиғи материалдар негізінде адсорбенттер шығару. Осы технологияға ҚБТУ қызығушылық танытып отыр. Отандасымыз, зерттеуші қызметімен шектелмей, Қазақстан университеттерімен ынтымақтастықты нығайту арқылы студент алмасуды қолға алуға ынталы болып отыр. Әсіресе, Швеция ауыл шаруашылығы университетімен қоса тағы екі швед жоғары оқу орны «Болашақ» бағдарламасы ұсынатын университеттер тізіміне енген соң, осы бастаманың өзектілігі арта түсті.

«Мен келер жылы ҚБТУ-да лекциялар курсын оқимын. М.О. Әуезов атындағы Оңтүстік-Қазақстан мемлекеттік университетіне де баруым мүмкін», - дейді профессор.

Қазақстандағы ғылымның дамуы туралы

Г. Сейсенбаеваның пікірінше,  қазірде Қазақстанның ғылыми әлеуеті артып келеді. Ел ішінде де, шетелдерде де қазақстандық ғалымдар табысты еңбек етуде.

«Бірнеше жылдан бері Қазақстанда химия саласындағы ғылыми жобаларға сарапшы болып отырмын. Жыл сайын ғылыми жұмыстардың сапасы артып келеді. Соңғы кездері тың идеяларды ұсынатын жас ғалымдардың көбейе бастағаны қуантады. Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашақ» бағдарламасы жемісін береді деп сенемін. Білім қуғандар әлемнің үздік университеттеріне барып, заманға сай білім алып қайтуда, өз елінде заманауи технологияларды енгізуге ұмтылуда», - дейді ғалым.

«Биыл ғалымдарымыздың ғылыми еңбектерін қызыға оқыдым. Басқа ғылым салаларындағы ахуал қандай екенін білмеймін, бірақ химияда біз дұрыс бағыттамыз», - деп сенеді Г. Сейсенбаева.

Сонымен қатар ол елімізде ғылыми зерттеулерге құйылатын қаржыны арттыру қажеттігін, өйтпегенде, білім иелерінің шетелге кетуі мүмкін екенін айтты.

Өзі туралы қысқаша

Г. Сейсенбаева Мәскеу мемлекеттік университетінің аспирантурасында оқып, 1989 жылы кандидаттық диссертациясын сәтті қорғап шықты. Мәскеу таңдамалы химия технологиялары институтында жұмыс істеп, 90-жылдардың аяғында Швеция ауыл шаруашылығы университетіне шақырту алды. Ғалымға докторлық дәреже сонда, 2004 жылы берілді.

«90-жылдар есіңізде шығар? КСРО ыдырағаннан кейін ауыр кезеңдер басталды, жалақы төмен еді, кейде ақша да төлемейтін. Тіпті ғылым академиясындағы жалақыға күн көру мүмкін емес еді, сондықтан да кеттім», - деп түсіндірді ғалым өз таңдауын.

Г. Сейсенбаева Скандинав еліне жалғыз кеткен жоқ. ММУ аспирантурасында оқып жүргенде танысқан өмірлік жолдасы қазір Швециядағы университетте онымен бірге жұмыс істейді әрі ЖОО институттарының бірінің директоры. Әрине, жоғары білікті маманды Швеция құшақ жая қарсы алды. Отандасымыздың тұрмысы да жақсарып шыға келді. Оның айтуынша, алғаш келгендегі қиындықтарының бірі - жаздыгүні түнде ұйықтау болыпты. Швед асханасы да отандасымызға о баста ұнай қоймапты.

«Тамаққа үйренісу қиын болды. Бастапқы да маған барлығы, тіпті нан мен шұжық та тәтті сияқтана берді. Бір күні «strong» (ащы - авт.) деп жазылған қыша сатып алдым да, енді тәуірірек бірдеңе жеймін деп ойладым. Сөйтсем, қышаның өзіне бал қосылған екен», - дейді ол.

«Қазір Швецияда кез келген тамақты табуға болады. Ол кезде ондай тамақтар тек арнаулы дүкендерде ғана болатын. Бұрындары жылқы еті болатын, қазір таппай қойдым. Қазыны көргем жоқ мұнда, оны үнемі өзім әкелетінмін», - дейді Г. Сейсенбаева.

Тимур Дюсекеев

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Ұлы даланың мұрагері болу – үлкен жауапкершілік

10.12.2018

Бағы кем бессайыс

10.12.2018

«Сергек» сенімді серікке айналса

10.12.2018

Франция: Даудың басы неден басталды?

10.12.2018

Мүмкіндігі шектеулілердің мүмкіндігін кеңейткен

10.12.2018

Ел Елордасымен еңселі

09.12.2018

Алпамыс Шәрімов: Қайырымдылық жасау үшін бай болу қажет емес

09.12.2018

Павлодар облысында 1 мыңнан астам кәсіпорын 1,6 трлн. теңгенің өнімін шығарған

09.12.2018

Қостанай облыстық қазақ драма театры Шәмші туралы спектакль қойды

09.12.2018

Павлодарда «ҚазАвтожол» АҚ-ның облыстық филиалына қатысты қылмыстық іс тергелуде

09.12.2018

Маңғыстау полициясының басшысы халық алдында есеп берді

09.12.2018

Ұлытау ауданында спорт нысандары салынады

09.12.2018

Үздік шаруашылыққа жаңа трактор тарту етілді

09.12.2018

Aktobe Invest-2018 форумында 300 млрд теңгеге меморандумдарға қол қойылды

08.12.2018

Семейдегі колледж ұжымы бойжеткенге пәтер алып берді

08.12.2018

Тарбағатай ауданының әкімі семейлік жастармен кездесті

08.12.2018

ШҚО Алтай ауданында Татуласу орталығы ашылды

08.12.2018

Күй жетті Алтай-Қобда – арғы беттен...

08.12.2018

Астанада Өспен ауылының азаматтары бас қосты

08.12.2018

Өспен ауылының ардагерлері «Егемен Қазақстан» газетіне қонаққа келді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Ejelden metal ılegen el

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń jýyrda jaryq kórgen «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy búginde 30-dan astam ult pen ulystan turatyn, jalpy sany 200 mıllıonǵa jýyqtaıtyn, ońtústik-batysta Jerorta teńizi jaǵalaýynan bastap, soltústik-shyǵysta Soltústik Muzdy muhıtqa deıingi Eýrazıa qurlyǵynyń apaıtós alyp dalasynda 6 táýelsiz memleket, onyń ishinde Reseı Federasıasynda 20-dan astam túrki tildes halyqtardyń túrli sýbektilerimen, keı jerde avtonomıalyq, keı jerde esh sýbektisi bolmasa da iri oblys quramynda ómir súrip jatqan túrki halyqtarynyń ortaq kóne tarıhyn qamtıtynymen erekshe deýge bolady. Iаǵnı osynaý baıtaq keńistikte bul halyqtar bir kezderi bir memleket quramynda ómir súrip, álemdik órkenıetke ózderiniń laıyqty úlesin qosty.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу