Талғат Ешенұлы. Жүрегі бар жалғыз үй

Егемен Қазақстан
20.11.2018 2699
2

«Әуелде сөз болған». Cөз әуелде адамдардың сәулелі жадына мазасыз түйсік боп бітсе керек. Содан барып түйсіктен – естияр ойға, ойдан – әуезді  дыбысқа, дыбыстан – көркем тілге, тілден – бәдіз тасқа, тастан – балдыр шөпке, балдырдан былғары кітапқа көшкен дейді. Ақырында кітаптардың жұмағынан мәңгілік өз орнын тауыпты.

Қараша ортан беліне ауып бара жатса да әл-әзірге ызғары білінбейді. Астананың май тоңғысыз кеші. Ағылған көлікпен жарыса жүйткіген ойлар сан-саққа жүгіреді.

Күнде және әр кеш сайын үйге оралатын жолымда, тоғайлы бульвардың оң қапталында құрылыс сүйегі асыл, қас беті маңғаз, өне бойы нешеме аймүйіздермен әдіптелген бір үй қалып бара жатады.

Үлкен де, кіші де, биік те, аласа да емес. Сән-салтанаты жаңа қаладағы ырғын құрылыстардан артық та, кем де емес. Бірақ, бір керім. Әрі жазықтың бұлтын шәлі, самалын желпуіш қып, ай сәулесін шынысына шағып ойнап тұрған осы маңдағы көп үйден ерек, ұстамды һәм парасатты. Терезелері жұмбақ та тылсым сыр жасырып, баспалдақтары белгісіз, есесіне қызықты да алыс сапарларға шақыратындай, төңірегіне рауандап, жылу шашып тұрады. Осы маңдағы жүрегі бар жалғыз ғимарат, ғимарат емес, ғибадат орнындай әсер қалдырады.

Сірә, Ақмешіт пен Достық көшелерінің қиылысындағы академиялық кітапхананың тұсынан өткен сайын оқуы бар, оқуға адалдығы бар жандардың көкіректері жылитын болар, көңілдері қозғалатын шығар.

Мен де кітапхананың жанынан өткен сайын сөз бен кітап туралы неше алуан тәтті әрі шытырман ойға шомам. Ондай сәттерде жүрегіме мәз-мәйрам боп қуаныш ұялайды, арқама жалданып қанат бітеді. Есіл сирағымнан келгендей, «Бәйтерек» иығымда көктегендей болады. Кітапханаға өзіңнің де әлдеқандай қатысың барын сезіну бір ғанибет, кейде осы. Басқа не керек?!.

Расында, «Қара басыңа көп нәрсе керек пе?». Бірақ, Толстойдың немесе тақуаның дегені бола бермейді ғой.

О, біздің астаналық жұртқа керек емес нәрсе жоқ. Отбасыңа – бақуатты тұрмыс, туыс-жұрағатыңа – жайлы жұмыс, ұлықтарға – кәсіби маман, достарыңа – қолы мен жолы ашық адал серік керек. Біреу атаққа, біреу ақшаға мұқтаж. Біреудің тәлкек тағдыры комедияны қалайды, біреу драмаға зәру. Біреу үшін түкке тұрғысыз нәрсе біреу үшін ауадай қажет. Бұл, енді, аса қызық емес.

Мені осы кітапханаға кіріп-шығып жататын жұрттың тағдыр-талайы, талғамы қызықтырады. Бұлардың бәрі ол жерден не іздейді? Мен іздегенді іздей ме? Және солардың бәрі мен құсап кітапханаға сұрақ белгісімен кіріп, леп белгісімен шыға ма?

Кітаптар да құдды адам сияқты – өзінше бақытты, өзінше бақытсыз, тағдырлары да, мазмұндары да ешқашан бір-біріне ұқсамайды. Жаратушы мен жаратылғанның, көк пен жердің, ақ пен қараның, қоғам мен адамның, шығыс пен батыстың құпиясын жасырған құдіреті бола тұра, кітаптар да біз сияқты – қорғансыз. Ықылымнан жеткен кеп, Ниппур, Ашшурбанипала, Пергама, Александрия, Отырар қажеті жоқтығынан емес, қорғансыздығынан өртенді, тоналды, жоғалды.

Кітаптар да – жалғыз, біз құсап серік іздейді. Олардың көңілін сарғайған парақтардан рухына азық, көңіліне медет іздеген, жәрдем тілеген жандар ғана марқайтады. Дәл сондай серік табыла қалса екеуі ешқашан бір-бірінің ішін пыстырмайды, бір-бірін жалықтырмайды. Кітап саған, сен кітапқа айналып жүре бересің.

Кейде кітаппен отырған бір сағатыңды кісімен отырған бір күніңе қимайтын сәттер болады. Жұтқан ауаң, көрген аспаның, басқан топырағың, қоршаған ортаң – бәрі адыра қалады. Қас қарайғанын кезекші кітапханашы дігірлетіп қуып шыққанда ғана барып білесің.

Бізге керегі – таңбалар, белгілер, әріптер, сөздер, мәтіндер, сюжеттер, образдар, кейіпкерлер және т.т. Біздің іздегеніміз материя да, мейнстрим де емес. Біздің іздейтініміз – адам жанының мистериясы. Содан болар, кітапты жақсы көретін, кітаптың қадірін білетін, кітапханаға үйір адам әрдайым етене жақының, туыс-бауырың боп шығады.

Жан қажеті өтелсе ғана көңілің тыншиды. Ал, жан қажетінің өтеуі, көңіл тыныштығының жұмағы кітапхана ғана. Ойлы санасы тастай қатқанның, шерлі көкірегі мұздай суығанның мекені. Осыдан шығар, «жүрегі бар үйге» сен де жүрегіңді қалдырып кеткің кеп тұрады.

Әрине, сөз әуелден отанын іздеген жоқ. Ол балаң жады мен былғары кітаптың арасын жол қылып жүрген де қойған. Сөйтіп жаңағы мазасыз түйсікті – пәни мен бақидың көзі, кеңістік пен уақыттың тізгіні болған, шексіздік пен мәлімсіздіктің ақсөңке соқпағына және он сегіз мың ғаламға айналған түйсікті өзіне ғана ұғынықты, өзіне ғана қымбат, өзіне ғана жайлы кітапхана жасап алған.

Ойлар – жүйткіген көліктердей. Қараша ортан белінен ауғанда, Астананың май тоңғысыз кешінде тағы да академиялық кітапхананың жанынан өтіп барамын.

Есіме тағы да «Вавилон кітапханасының» – адамзат кітапханасының ұлы шырақшысына айналған Хорхе Луис Борхес түсті. Ие, оның көп сөзіне келіспеске шараң жоқ. Ал, мына сөзіне тік тұрып қол шапалақтау керек қой: «Мен жұмақты кітапханаға ұқсаттым». 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Ұлы даланың мұрагері болу – үлкен жауапкершілік

10.12.2018

Бағы кем бессайыс

10.12.2018

«Сергек» сенімді серікке айналса

10.12.2018

Франция: Даудың басы неден басталды?

10.12.2018

Мүмкіндігі шектеулілердің мүмкіндігін кеңейткен

10.12.2018

Ел Елордасымен еңселі

09.12.2018

Алпамыс Шәрімов: Қайырымдылық жасау үшін бай болу қажет емес

09.12.2018

Павлодар облысында 1 мыңнан астам кәсіпорын 1,6 трлн. теңгенің өнімін шығарған

09.12.2018

Қостанай облыстық қазақ драма театры Шәмші туралы спектакль қойды

09.12.2018

Павлодарда «ҚазАвтожол» АҚ-ның облыстық филиалына қатысты қылмыстық іс тергелуде

09.12.2018

Маңғыстау полициясының басшысы халық алдында есеп берді

09.12.2018

Ұлытау ауданында спорт нысандары салынады

09.12.2018

Үздік шаруашылыққа жаңа трактор тарту етілді

09.12.2018

Aktobe Invest-2018 форумында 300 млрд теңгеге меморандумдарға қол қойылды

08.12.2018

Семейдегі колледж ұжымы бойжеткенге пәтер алып берді

08.12.2018

Тарбағатай ауданының әкімі семейлік жастармен кездесті

08.12.2018

ШҚО Алтай ауданында Татуласу орталығы ашылды

08.12.2018

Күй жетті Алтай-Қобда – арғы беттен...

08.12.2018

Астанада Өспен ауылының азаматтары бас қосты

08.12.2018

Өспен ауылының ардагерлері «Егемен Қазақстан» газетіне қонаққа келді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Ejelden metal ılegen el

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń jýyrda jaryq kórgen «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy búginde 30-dan astam ult pen ulystan turatyn, jalpy sany 200 mıllıonǵa jýyqtaıtyn, ońtústik-batysta Jerorta teńizi jaǵalaýynan bastap, soltústik-shyǵysta Soltústik Muzdy muhıtqa deıingi Eýrazıa qurlyǵynyń apaıtós alyp dalasynda 6 táýelsiz memleket, onyń ishinde Reseı Federasıasynda 20-dan astam túrki tildes halyqtardyń túrli sýbektilerimen, keı jerde avtonomıalyq, keı jerde esh sýbektisi bolmasa da iri oblys quramynda ómir súrip jatqan túrki halyqtarynyń ortaq kóne tarıhyn qamtıtynymen erekshe deýge bolady. Iаǵnı osynaý baıtaq keńistikte bul halyqtar bir kezderi bir memleket quramynda ómir súrip, álemdik órkenıetke ózderiniń laıyqty úlesin qosty.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу